Chương 7: Những điều trả lại
Quyển I — Bến Mưa
Bình cuối cùng mang tên Nhiên được đặt trên bàn vào buổi chiều không mưa. Kiều Phương đã so bản ghi cũ với dấu thu. Người giữ bàn năm ấy lấy cả ký ức con đường, trong khi Nhiên chỉ đồng ý cho một bữa cơm ở bếp.
Dấu thu nằm lệch nửa vòng so với nét người nhận. Phương đã phải tìm sổ bàn giao trước mùa ấy, hỏi người từng ngồi thu rồi trở lại so một lần nữa mới gọi cô tới. Chị không đặt bình giữa những món phải mở ngay. Nó nằm trong một cái bát gỗ sạch, cách tay Nhiên một quãng đủ để cô không chạm mà chẳng hay.
Nhiên ngồi đối diện, vẫn cầm cuộn dây của chuyến trưa. Đầu dây xoắn giữa hai ngón tay. Cô hỏi phần bữa cơm có nằm trong ấy không. Phương bảo chưa biết tới khi mở, dấu chỉ rõ phần thu rộng hơn phần đã cho. Cô đã tưởng tìm ra bình là có thể biết mọi điều trong đó, lại nhận được một chỗ chưa chắc khác.
— Em muốn biết cha có đứng ngoài sân không — cô nói, rồi thấy mình đã hỏi như thể chị có quyền hứa.
Phương lắc đầu, không nói một câu an ủi thay cho cái lắc ấy. Chị rót nước, đợi Nhiên bỏ cuộn dây xuống. Ngoài sân người thợ đang bào một cán mái, từng đường kéo dài đều. Cô nghe âm thanh ấy, nhớ một buổi đã đứng nhìn cha làm việc giống vậy nhưng không thể đưa mình từ bếp tới chỗ ông ngồi. Cái bình ở trước mặt làm khoảng cách tưởng ngắn ấy trở nên khó vượt hơn cả sông.
— Em muốn nhận không? — chị hỏi.
Nhiên tưởng câu ấy không cần hỏi. Đến khi được chọn, cô mới sợ mình sẽ nhận lại cả một ngôi nhà rồi phải mất nó lần nữa.
Cô bảo đợi tới sau chuyến chiều. Không ai giục, cũng không đặt bình sát tay cô để nó tự mở.
Cô đi xuống bến sớm hơn giờ. Đậu hỏi có cần chở bình theo không, cô bảo chưa. Cậu gật, lấy danh sách khách thay vì tiếp tục hỏi vì sao. Dưới khoang đã có chỗ cho những chiếc bình phải đưa tới bờ xa; cậu kê từng chiếc cách nhau bằng vải, không để âm trong bình chạm lẫn. Nhiên nhận ra mình rất muốn nhìn bình của người khác cho khỏi nghĩ đến cái bát gỗ trên bàn.
Đến lúc rời, cô còn quay lên cửa phòng sổ. Phương đã đóng cửa một bên, chừa bên có ánh sáng. Không có bình nào được đem ra làm lời nhắc. Cô kéo mái, quay mặt về phía khoảng nước mình cần giữ. Việc có thể chờ không làm việc ấy nhẹ đi, nhưng nó cho cô đủ chỗ để còn làm một việc khác trước.
Ở bờ xa, họ đã tìm được chủ của những đèn mang đi từ kho. Có người nhận ngay. Có người đọc lại câu ghi trong sổ rồi từ chối, vì không muốn lấy về điều mình đã tự nguyện bỏ. Kiều Phương ghi đúng lời từ chối ấy, để bình nằm riêng, không chuyển thành nhiên liệu cho việc khác.
Một người đàn bà ngồi trên đầu cọc bờ xa đọc giấy rất lâu. Bà nhận ra chữ của người đã thu, nhớ mình khi ấy muốn bỏ một lần cãi nhau. Phần bị lấy rộng hơn, có cả đoạn hai người làm hòa bên bếp. Bà hỏi nhận phần làm hòa rồi giữ nguyên chỗ cãi có được không. Nhiên không biết, không bảo rằng phép trả có thể tách theo ý ngay. Bà cân nhắc rồi nhận cả phần đã bị lấy dư, để câu chuyện vẫn có điều xảy ra trước nó.
Người kế từ chối một ký ức đã cho đủ và đúng. Đậu ngập ngừng, nhìn chiếc bình mà họ vừa chèo rất lâu để tới đây. Người ấy nhận ra ánh nhìn, hỏi có phải mình đang làm phí công. Cậu vội lắc đầu rồi sửa: có công thật, nhưng không vì vậy người nhận phải thay quyết định. Nhiên đứng buộc dây, không khen cậu giữa lúc người kia vẫn còn trước mặt. Trên thuyền về, cậu tự hỏi làm sao biết khi nào mình đang cố nói câu đúng. Cô bảo cứ để người nghe được lựa chọn, câu có vụng cũng còn có thể hỏi lại.
Phần đèn bị hút lên cầu khó hơn. Nhiên cùng Đậu gọi từng dấu, người giữ bình chờ tên tự nhận, Hàn Trạch tháo các trụ theo thứ tự Kiều Phương đối chiếu. Mỗi trụ rỗng được đánh một vòng mực đen. Họ không phá cả cầu một lượt, vì ký ức còn mắc sẽ tan vào tiếng động của người khác.
Dưới chân cầu, đá đã hết lạnh chói như đêm đầu nhưng vẫn trơn. Ông thợ đặt ván cho người giữ bình đứng, đóng thêm một chỗ tựa ngang gối. Hàn Trạch muốn tháo trụ bên ngoài trước vì dễ với, Phương chỉ hai đốm còn mắc ở chân, ông phải đổi thứ tự. Nhiên nghe họ từ dưới đò, nhắc rằng khi dây kéo đá căng cô cần biết trước để đừng gọi giữa tiếng va.
Đậu giữ một tấm vải trắng làm dấu dừng. Lần đầu ông giữ bình thấy dấu quá muộn, nhấc đá khi Nhiên vừa gọi, đốm sáng chao sang thân bên. Cô ngừng ngay, đưa thuyền ra góc yên. Mọi người đứng lặng một lúc, chờ xem nó có tan không. Phương đánh dấu chỗ còn sáng, không đánh vòng đen dù trụ đã rỗng gần hết. Họ phải hạ đá xuống, quay lại bước vừa làm. Không ai nói vì cả nhóm đã cố nên phần mất nếu có sẽ thôi đáng kể.
Đến khi đốm tìm được chủ, người ấy ngồi im, phải một lúc mới đưa tay ra nhận khăn. Nhiên nghe tiếng đá được đặt hẳn lên bờ. Cô quay nhìn Hàn Trạch: ông đang thử kê nó khỏi nghiêng, không nhìn về cánh cửa đang mờ. Cô không biết đó là điều ông đã học hay chỉ là một cách để khỏi nhìn. Lượt kế vẫn cần ông báo trước khi nâng, nên cô gọi việc cụ thể chứ không hỏi ông đã nghĩ gì.
Đến trụ cuối, chỉ còn chiếc bình Hàn Trạch đã mang theo từ trước khi làm quản bến: một ký ức của chính ông về Lan.
Bóng người sau cửa trở lại đủ mặt.
Nhiên đứng cách ông vài bước. Cô không thể nói đó là thứ vô nghĩa. Một ký ức có thể quý đến mức người ta muốn dựng cả bờ sông quanh nó. Nhưng bóng người chỉ lặp một buổi chiều, không biết gì về mười mấy năm ngoài cửa, cũng không thể lựa chọn bước tới.
Một phần nền sau cánh cửa hiện rõ hơn khi những ánh khác đã được trả. Chỉ có chiếc bàn, cái bát và một góc tay áo. Không có căn nhà đủ rộng cho Hàn Trạch bước vào, không có đường từ buổi chiều ấy tới ngày hôm nay. Ông tiến nửa bước, đôi giày chạm mép sáng; bóng Lan vẫn đặt bát, không ngước lên vì tiếng chân.
Nhiên nhớ lần ông mang chiếc hộp rỗng ra xem dưới mưa đầu mùa. Cô từng nghĩ bên trong là một vật mất nên ông không muốn cho ai nhìn. Giờ cô thấy thứ người ta có thể giữ cũng làm một chiếc hộp thành rỗng. Cô muốn bảo ông đừng đứng gần thêm, nhưng giọng mình mắc lại vì cô cũng vừa hoãn mở một chiếc bình. Cô giữ khoảng cách để điều cô nói không giống giành mất lần nhìn cuối.
Phương đem cái bát gỗ tới, đặt trên nền cạnh chân trụ. Trong sổ có ghi chiếc bình ấy từ trước khi ông giữ chức. Chị nói nếu ông muốn nhận lại, họ sẽ tháo như mọi bình khác, còn nếu ông cần đợi một lát thì không dùng những ký ức đang trả để giữ cửa lâu hơn. Ông gật rất nhỏ. Gật chưa khiến tay buông được ngay; đầu ngón vẫn tì sát đế sáng tới mức trắng bệch.
Hàn Trạch cầm bình, không mở nắp.
— Nếu giữ nó ở đây, ta có thể còn nhìn thấy.
— Ông có thể giữ ký ức ấy — Nhiên nói. — Trong mình. Đừng bắt nó làm người đang đợi ông trở về.
Ông đứng lâu đến mức Đậu phải đổi chân. Cuối cùng, Hàn Trạch để Kiều Phương tháo bình khỏi đế. Ánh sáng lui về trong thủy tinh. Cánh cửa biến mất, không có tiếng nói từ bên kia gọi tên ông.
Ông nhận lại bình bằng cả hai tay.
Đậu xếp phần dây thừa, chậm hơn mọi lần. Cậu đã từng mong khi cửa đóng, có một tiếng nứt lớn hoặc tia sáng chứng tỏ việc nguy hiểm thật sự kết thúc. Chỉ có một khoảng không vừa mất hình. Hàn Trạch nhìn chỗ ấy, lưng không còn thẳng như trước. Ông xin ngồi xuống bậc khô, cầm bình trước bụng; Phương chỉ chỗ không cản người còn xuống đò.
Nhiên bước qua, không chạm vai ông. Cô có thể hiểu tại sao ông muốn giữ mà vẫn thấy giận vì những người ở kho đã phải chịu. Hai điều ấy ở cùng nhau làm cô mệt. Cô rửa tay trong chậu đặt ngoài sân, nhìn nước cuốn lớp bụi trắng, rồi hỏi Phương cái bình trên bàn mình còn được để yên không. Chị đáp vẫn yên. Cô đứng thêm một lát mới nói bây giờ mình muốn nhận.
Chiều, Nhiên ngồi trên ghế đầu đò, nhận ký ức của mình. Cô thấy con đường từ bếp ra sân hiện trở lại: một bước qua bậc thấp, hai bước tránh chum nước, rồi vòng qua chỗ cha để mái chèo. Cô từng nghĩ khoảng trắng ấy chứa một lời dặn lớn. Nó chỉ là đường đi ra sân, vào một hôm cha ngồi gỡ lưới và hỏi cô đói chưa.
Cô khóc vì một câu bình thường như thế.
Nước mắt không đưa thêm cảnh khác về. Cha vẫn ngồi gỡ lưới trong đúng một khoảng đã được giữ, không biết người con gái lớn hơn nhiều đang ngồi trên ghế đò. Nhiên đi hết con đường trong trí, nhìn chum nước, mép bậc và chỗ mái dựa tường. Cô đã tưởng khi nhận lại sẽ có thể đứng lâu hơn ở đó. Ký ức chỉ trở thành phần cô nhớ, không mở thành một căn nhà để bước vào bằng chân hôm nay.
Cô ngồi cho đến khi thuyền dưới mình hết rung vì người thợ lên bờ. Có bữa cơm cô từng cho đi vẫn không trở lại; cô không thử bịa vị thức ăn để lấp nó. Phần đường được trả đã đủ khiến cô biết rõ điều nào còn thiếu. Cô đặt bàn tay xuống ghế, nhận vết xước thật đang cấn vào da, thở chậm rồi đứng dậy. Cái bình rỗng nằm trong bát, không còn gì để cô nhìn thêm.
Đậu ngồi ngoài bậc, không hỏi cô nhìn thấy gì. Lúc cô đi ra, cậu đưa khăn, bảo thuyền đã được buộc hai dây theo đúng lời cô dặn. Bến còn việc, nhưng không việc nào cần cô nuốt vội buổi chiều ấy.
Ngày sau, hội người làm bến họp công khai sổ. Hàn Trạch thôi giữ quyền quyết định thu và dùng đèn. Những khoản bị chuyển phải được hoàn cho bến; từng người bị lấy ký ức được đối soát cho đến khi có câu trả lời. Có người vẫn chưa nhớ lại trọn, hồ sơ của họ không được đóng vì cây cầu đã tháo.
Nhiên ký tên vào phần mình: đã thu mà không giải thích đủ trong nhiều năm. Chữ ký không trả được hết những điều ấy.
Có người trong hội hỏi chữ ký sẽ dẫn tới việc gì, không muốn nghe một lời nhận chung. Nhiên đọc ra những lượt mình nhớ, nhận phần quay lại hỏi người chưa được giải thích và phần phải chờ người từng qua bờ. Một người làm lâu năm bảo ai cũng làm thế, ghi hết chỉ khiến người ngoài nghĩ cả bến xấu. Cô nhìn ông, biết mình từng dùng chính sự đông người ấy để khỏi thấy một việc do tay mình làm.
— Họ có thể nghĩ điều họ thấy — cô nói. — Tôi chỉ cần ghi phần của tôi cho đúng.
Phương không viết thay câu ấy thành lời đẹp hơn. Chị đặt trang xác nhận cạnh bảng việc còn mở. Đậu ký dưới những lượt của mình, nét chữ đầu hơi run, tới dòng sau đã vững hơn. Ngoài cửa, một chuyến khách vẫn đợi giờ. Nhiên nhìn họ rồi ngồi lại, để người đang nói nói hết trước khi cầm mái. Chữ ký giữ cho cô không kể lại câu chuyện như thể mình chỉ là người đã tới cứu bến vào một ngày mưa.
Chương 8: Bến mưa có giờ nghỉ
Quyển I — Bến Mưa