Chương 12: Chiếc chén ở bờ xa

Quyển I — Bến Mưa

Sân phơi nằm ở chỗ đường đất hạ thấp, các chén úp trên ván cao khỏi nền. Đậu suýt đặt chân vào một tấm ván kê đường, Tịnh kéo áo cậu lại kịp trước khi cả hàng đồ mới làm rung lên. Người trong mái che ngẩng đầu, chửi một tiếng ngắn, rồi bảo khách cứ đứng yên để ông chỉ lối.

Ông không già như Nhiên tưởng một người làm những chiếc bình cũ phải già. Áo xắn qua khuỷu, một bên tay dính đất đến sát cổ. Ông bước giữa những ván kê chỉ đủ một bàn chân, tới đầu sân mới xỏ dép, như thể chỗ đất thấp trước cửa lạ lẫm hơn chỗ ông vừa đi. Tịnh chào, chỉ hai người đi cùng, nói họ muốn hỏi đồ gốm mua cho Bến Mưa nhiều năm trước.

— Còn nợ tiền à? — ông hỏi.

Nhiên bất ngờ rồi cười, bảo nếu có, họ cần biết người mua đã ghi thế nào. Ông nhìn cô một lúc, kéo ghế ra, nói không nợ, ông chỉ quen những lần người ở bến đến tìm mình cuối cùng đều có điều chưa trả. Đậu cúi đầu xin lỗi chuyện suýt giẫm ván. Ông bảo lời xin lỗi đã nghe, bây giờ cứ nhìn chân khi đi, rồi đem một cái chén chưa tráng đặt lên bàn.

Nhiên lấy hình dấu gốm và miếng kê chén của Lưu Bản ra, không mang những bình đang giữ đèn. Người thợ nhìn hình, nói đó là dấu lò, mẻ nào cũng khắc, không phải tên riêng của ông. Nhiên nói mình cần biết vết sứt ở đáy có thể do nung hay do dùng về sau. Ông xin xem hình cô vẽ lại, xoay tờ giấy hai lần rồi hỏi người vẽ có bao giờ cầm đáy bình thật chưa.

Đậu nhận là cậu vẽ. Người thợ bảo hình giống mỏ vịt hơn vết sứt, nếu đoán theo đó ông có thể bịa đủ chuyện về vịt mà chẳng nói được gì về đồ. Tịnh bật cười trước, Đậu đỏ mặt rồi cũng cười, lấy mảnh than vẽ lại theo nét Phương đã chép. Nhiên thấy bớt căng sau quãng đi chỉ nhìn những dấu cần nhớ. Một người có thể không biết điều họ cần và vẫn cho họ chỗ ngồi.

---

Người thợ lấy hai chiếc chén lỗi, chỉ vết nứt men và chỗ đất đã nẻ từ trước khi tráng. Ông cho Đậu gõ bằng que gỗ, nghe âm ngắn ở chiếc này, âm ngân hơn ở chiếc kia. Nhiên nghĩ tới ba nhịp trong bình. Cô hỏi có loại bình nào tự giữ được tiếng người ngay sau khi làm không. Ông đặt que xuống, lắc đầu: món của ông chỉ là chỗ chứa; người ở bến đã làm gì thêm thì phải hỏi chính người ấy.

— Đồ tốt làm phần mình được thôi — ông nói. — Đừng đem chuyện nó không làm được tính vào tay tôi.

Câu ấy không thân thiện, nhưng Nhiên nghe rõ sự mệt của người bị hỏi nhiều lần về những việc mình không biết. Cô nói mình không tới bắt ông nhận lỗi đèn, chỉ đang tìm nguồn một âm. Ông nhìn cô, tay xoa đất ở đầu ngón thành mẩu nhỏ rồi thả vào chậu. Lâu sau ông nhận mình có khó nghe, vì trước đây Hàn Trạch từng tới hỏi cách làm bình kín hơn để “không thất thoát”. Ông tưởng là đèn bình thường, tới lúc biết thứ bên trong là gì thì đã bán nhiều mẻ.

Tịnh hỏi ông có nhớ tiếng chuông nào ngân ở ngõ sau Cỏ Lau không. Ông nghiêng đầu, bảo tối ở đó có người nghe, có người không. Riêng ông chỉ một lần nghe tiếng mình được gọi bằng cách anh trai từng gọi, và ông đã quay về trước khi thấy ai. Nhiên không hỏi âm gọi cụ thể. Cô nhìn đôi tay ông nặn vành chén, thấy một ngón đã mất móng, đất mịn mắc quanh phần da bóng.

— Tôi từng qua bàn thu của bến — ông nói khi thấy cô nhìn đi nơi khác. — Đã cho một ký ức. Tên tôi là Thạch Dư, có thể còn trong sổ các người.

Nhiên nhận ra cái tên. Nó ở một dòng mà họ chưa gọi được chủ, phần ghi rất ngắn. Cô nói có, rồi hỏi ông có muốn nghe bến đang giữ phần nào không. Ông đáp trước hết muốn biết cô có định mang nó tới đây chỉ vì gặp được mình không. Cô để hai tay trên đầu gối, trả lời không. Phần ấy vẫn có thể nằm nguyên cho tới khi ông muốn hỏi, hoặc ông muốn giữ im.

Ông quay chiếc chén một vòng, làm miệng nó méo đi. Cả ba đợi. Ông nhăn mặt, lấy tay sửa, rốt cuộc phải vò lại thành khối đất. Cơn bực ấy có vẻ làm ông khó nói tiếp hơn mọi câu hỏi của khách. Ông bảo mình từng muốn bớt nhớ, không phải vì lúc ấy chẳng ai ép mà hôm nay muốn nhận lại ngay. Cái tên trong sổ gọi không tới có thể vì ông chưa muốn trả lời. Nhiên không biết phép có vận hành đúng như lời ông đoán, nhưng biết lời hôm nay cần được nghe đúng trước đã.

Đậu xin ghi ông chưa muốn nhận, không ghi ông không còn ký ức. Thạch Dư bảo ghi phần đầu đủ rồi. Cậu gật, gấp sổ sau đúng một dòng, không nhờ ông ký tiếp để mọi việc có vẻ chắc chắn hơn.

---

Tịnh nhìn bóng cột, nói tới giờ ăn của người sống. Nhiên đã mang bánh gói từ nhà, mở ra mới thấy mình buộc sát dây kê chén quá, một góc bị ép nát. Đậu nhận phần nát trước để đỡ rơi, nhưng cậu vẫn làm vụn xuống áo. Người thợ dẹp đất trên đầu bàn, lấy thêm chiếc đĩa sạch và một chén nước cho từng người. Nhiên hỏi ông có cùng ăn không. Ông bảo có thể ngồi cùng, không cần phần bánh để giữ mình đứng được như họ.

Đậu nhìn chiếc đĩa đặt trước ông, hỏi vậy vì sao ông vẫn làm chén. Thạch Dư cầm chiếc đang hong, gõ nhẹ cạnh đáy.

— Để đựng thứ người ta muốn đựng. Cậu muốn cầm nước bằng tay suốt à?

Tịnh cúi mặt giấu cười. Nhiên đưa phần bánh còn nguyên cho Đậu đổi, cậu lắc đầu vì đã ăn dở. Ông thợ hỏi người ở bến có còn đòi một ký ức mới cho sang không. Cô nói cách bến đang làm, không bỏ những chỗ vẫn phải chờ hoặc phải giảm lượt. Ông nghe, nhai một mảnh bánh rất nhỏ Tịnh đưa rồi đặt phần còn lại lên đĩa, như thử lại một việc đã từng quen. Ông không bảo nhờ cô mà thế giới tốt lên, chỉ hỏi ai đang chèo khi cô ngồi ở đây.

Nhiên nói tên Lưu Bản cùng hai người mới học ca. Thạch Dư biết Lưu Bản, kể ông ấy từng chê quai một cái hũ quá yếu rồi mua đúng cái đó, bảo để ở nhà không đi sông thì chịu được. Nhiên cười lớn, thấy lời thợ đóng thuyền về chiếc lược hiện lại qua một miệng khác. Mối biết nhau ở bờ xa đã có trước khi cô nghĩ tới chuyến đi này. Cô không mang đời sống tới cho những người vừa gặp; cô đang được ngồi nhờ ở bàn của họ.

Ăn xong, Thạch Dư chỉ chỗ rửa tay, dặn đừng đổ nước uống vào chậu đất vì ông còn dùng nó làm một việc khác. Đậu nghe lời, đem nước vụn bánh ra gốc cỏ sau khi hỏi được chỗ. Nhiên rửa mảnh lá gói, chậm rãi gấp lại. Cô hỏi có thể mua một chiếc chén để mang về so tiếng bên ngoài những bình đang giữ không. Ông để cô chọn, rồi gạt chiếc vành mỏng khỏi tay vì nó chưa đủ cứng đi đường.

Cô chọn chiếc thành dày, có một vết ngón tay ở đáy. Giá không cao, Tịnh vẫn nhắc trả đúng đồng, đừng trả thêm để thay lời cảm ơn về chuyện ông đã kể. Nhiên trả, nhận một mảnh vải lót và lời dặn chỗ kê. Đậu đặt chén vào miếng gỗ Lưu Bản làm, ngạc nhiên vì vừa. Thạch Dư nhìn, bảo hai người thợ đều biết chén tròn thì có gì lạ. Lần này cậu kịp cười trước khi làm mặt xấu hổ.

---

Đường về phía cỏ lau có một vệt sáng dài trên nước, trái hẳn quãng họ đi ban sáng. Tịnh dừng, nhìn mực nước đã lên sát chân đá. Lối men thấp không còn lộ, nếu cố đi sẽ phải bước trên những chỗ không biết còn đất hay không. Cô bảo quay qua nền cao, xa thêm một quãng. Đậu nhìn bóng nắng, nhắc họ đã hẹn về trước chuyến chiều.

Nhiên cũng nhìn giờ. Tối qua cô đã nói nếu quá sẽ tìm chỗ nghỉ, nhưng trong đầu vẫn tính sao cho không cần dùng đến câu ấy. Bây giờ đường vòng đặt việc lựa chọn ngay trước chân. Cô chưa kịp đáp, Thạch Dư từ sau mang tới một thanh tre có dấu trên đầu. Ông đi xuống mép trước, thả đầu tre để xem nước cao hơn nền bao nhiêu. Đầu tre hụt sâu, ông nhấc lên, lắc đầu.

— Nước không bày chỗ cho các người về đúng giờ — ông nói.

Đậu cầm chén sát bụng, nhìn Nhiên. Cô nhận đường vòng, nhờ Tịnh tìm người mang báo bến nếu có chuyến tin sớm. Thạch Dư bảo có một người đang đem đồ ra bến lớn, sẽ nhắn hộ tới Phương nhưng không hứa nhanh hơn họ. Cô nhờ đúng thế, không biến lời nhờ thành bảo đảm rồi lại thở phào sớm.

Người thợ đi cùng tới đầu nền cao. Ở đó Nhiên nhìn lại, sân phơi chỉ còn một dải ván nhỏ dưới mái. Cô cảm ơn, nói sẽ ghi lời không nhận của ông đúng như đã nói. Ông đáp cứ để mình được làm việc trước, đừng gửi thêm người tới thay nhau hỏi cùng một câu. Cô gật. Khi quay đi, cô nghe ông gọi Đậu, chỉ cách xoay chén để đáy đỡ xóc. Cậu làm theo, nói lời cảm ơn riêng cho việc ấy, không kéo câu chuyện trở lại ký ức.

Ba người tới cọc đò lúc ánh trời đã nhạt. Dây Nhiên buộc vẫn nguyên, nhưng một mảng rong mới mắc ở nút thấp làm cô phải ngồi gỡ. Đậu định tháo mạnh, cô bảo chờ, dùng hai ngón tay lần đoạn dây thật. Tịnh giữ chén ở trên bờ, không cố nhận phần chèo mà mình không quen. Mỗi người có việc vừa tay, thuyền ra được nước trước khi trời tối hẳn.

Về Bến Mưa, Lưu Bản đang sửa lịch chuyến. Ông nhìn cả ba rồi nhìn chiếc chén, hỏi họ có mang luôn sân phơi về không mà lâu thế. Nhiên kể đường thấp ngập và tin chưa chắc tới trước, nhận phần mình đã tính thời gian chặt quá. Ông bảo chuyến chiều đã đổi ca, người trực vẫn phải làm muộn, mai cô hỏi đúng người ấy phần công. Cô gật, không lấy đoạn đường khó làm lời cho cả bến thôi phải tính hậu quả.

Chiếc chén được đặt trên bàn phòng sổ, tiếng gõ của nó ngắn và ấm, chẳng giống đủ ba nhịp trong bình. Đậu nghe, hơi thất vọng rồi tự cất que. Nhiên nhìn nét ngón tay dưới đáy, nghĩ tới một người có tên còn nằm trong hàng chưa khép mà không cần bị kéo về đó ngay. Chuyến đi chưa tìm được chủ của âm chuông. Nó đã tìm được một lời từ chối có người thật đứng sau, và một con đường mà lần sau cô sẽ phải dành rộng giờ hơn nếu còn muốn đi tiếp.