Chương 34: Nhà có hai chiếc bóng
Quyển II — Bờ Của Những Tên Gọi
Rực thức lúc bóng đứa trẻ đang chạy qua chỗ đầu mình. Ông ngồi dậy, tay đưa ra như giữ một người khỏi vấp. Nhiên nhìn bàn tay ấy dừng giữa không trung rồi từ từ hạ. Giấc ngủ trên chiếu gian ngoài đã kéo dài tới sáng. Tiếng nhờ lấy áo vẫn nổi ở đúng quãng, chưa mệt đi vì cả một đêm không ai đáp.
Một người đàn bà đang châm dầu sau mành. Cô đứng dậy, cầm đĩa đèn, hỏi ai cần nước rửa. Nhiên đã gặp cô lúc gần sáng, khi người ấy từ lối sau tới trông mái. Tên cô là Mộc, ở một gian nhỏ phía trên, nhận chăm nhà nghe cùng những chỗ nghỉ trên nhánh này. Lúc nhìn khách ngủ ngoài với cả người giữ thuyền bên bậc, cô ngạc nhiên, rồi vẫn mang thêm chiếu thay vì đuổi ai đi.
Mộc không thấy An. Cô thấy bóng thấp được cắt từ một tấm da mỏng, gắn lên trục tre quay theo guồng nước dưới sàn. Có mấy hình khác ở hòm cạnh bếp: người cầm giỏ, một dáng ngồi, một cành lá. Tiếng ở chiếc chén đã tới từ tuyến nhà đón trước Rực vài ngày, kèm tên ông và lời sẽ ghé. Cô đặt theo mẫu chỗ nghe cho khách tìm con, không biết đứa trẻ cao bao nhiêu hay tóc dài thế nào.
Đậu đưa mắt nhìn hòm. Cậu muốn hỏi ai lại ngồi vì một hình cắt thế này, nhìn sang Rực thì thôi. Ông đã nhìn cả trục tre, không phải vừa bị ai vạch một trò khiến hết tin ngay. Có buổi ông ngồi trước vách nhà cũ cũng chỉ thấy cái bóng, còn tiếng đứa trẻ ở đây thật sự là giọng con. Mộc thêm dầu để tiếng không bị ngắt giữa quãng, làm đúng việc mình được trả công.
Rực hỏi có thể cho nó im tới trưa không. Cô nói khẽ rằng tiếng cần tiếp để người ở không mất buổi đang nghe; trên tờ giao viết phải giữ đến khi khách rời chỗ. Ông nhìn cửa, đáp mình chưa rời, đang muốn ăn một bữa không nghe. Cô cầm đĩa dầu, ngập ngừng. Trên mặt nước dưới sàn, guồng vẫn kéo hai bàn tay bóng lên, đặt xuống, rồi kéo lên.
Rực đứng dậy tới mành. Ông không bước vào khoảng có bóng như tối trước, chỉ đứng cạnh trục, nhìn ngọn dầu giữ một cái thẻ mảnh nghiêng chạm vân mỗi khi quãng âm hết. Kiểu chén giống món đã đem trả Nhu, còn vòng ngoài thêm nhịp khởi lại thay ngón tay người nghe. Dư cúi xem, không chạm, bảo phần đất chịu lửa đã bị khoét để đặt vào. Nó có thể được nhấc khỏi vòng mà không đập vỡ, nếu người trông cho phép tháo.
Mộc nói mình phải trả món nguyên, không được giao quyền thay đồ. Rực hỏi vậy có quyền châm dầu không. Cô gật. Ông chỉ chiếc đĩa trong tay, nói giữ nó ở đó, đợi hết phần đang cháy. Cô nhìn xuống. Hóa ra việc khó không nằm ở một phép cô không biết, mà ở chuyện từ trước tới nay người trên luôn dặn đừng để khoảng im làm khách thấy mình lại một mình. Cô đã làm để ai tới cũng được đón, chưa từng hỏi có khi nào họ muốn thôi được đón bằng đúng một giọng.
Nhiên giữ câu sắp nói. Mộc không cần cô kể thêm những người ở bến để bị vây bằng một đám lời đúng. Rực đang đứng trước mặt cô, tay run nhưng nói rõ mình muốn gì. Cô gái đặt đĩa dầu xuống bếp lạnh. Khi quãng nhờ lấy áo hết, tiếng bắt đầu lại một lần nữa, mỏng hơn. Rực nhắm mắt. Mộc quay mặt ra cửa, tới khi âm tắt hẳn mới hít vào sâu.
Guồng vẫn quay, bóng vẫn chạy. Trong khoảng không có giọng, tấm da mỏng gõ vào trục nghe cạch mỗi lượt. Rực mở mắt nhìn, đứng lâu rồi tự bước tới chỗ cửa sổ đón một mảng sáng thật. An không có ở đó để ông nói cảm ơn hay trách vì đã nhờ mãi một việc. Ông ngồi xuống, mặt xám, yêu cầu bánh khô còn lại. Tịnh đưa cùng nước, lần này ông nhai được một miếng.
Đậu ngồi bên bậc, nghe mọi tiếng trong nhà thay đổi khi giọng trẻ vắng. Tiếng đế dép Rực kéo trên nền, tiếng Mộc gạt lớp tro chưa có than, tiếng Dư thử đặt túi đất ở chỗ khô. Cậu nhớ nửa câu đã mất trong chén mình làm nứt. Cậu từng muốn một tiếng cười còn nguyên để qua được những lúc sợ, chưa nghĩ một tiếng không chịu dừng cũng có thể che hết những người đang ngồi gần.
Gần trưa, Rực xin đi quanh nhà. Nhiên đi cùng tới gian sau, không theo sát hai bước. Mộc mở cửa cho cả hai, nói phía đó có đường bộ trở về mái trên, nhưng một đoạn gỗ ẩm cô chỉ đi một mình. Gian sau trống, có chiếc ghế ba chân được kê thêm hòn đá. Rực nhìn, bật cười đúng một tiếng rồi ngồi xổm đo chân. Ông hỏi có được lấy thanh gỗ thừa trên vách không. Mộc bảo nếu làm ghế đứng được thì cứ dùng.
Ông phải nhờ Dư mượn dao, nhờ Đậu giữ chỗ đẽo. Lưỡi dao không hợp tay, ông làm chậm, gọt một vạt lại thử vào. Cậu giữ chân ghế nghiêng quá, bị ông nhắc không cần theo sức dao. Hai người cãi một chút, rồi Rực nhận chính mình chưa kê đúng. Nhiên ra bậc xem thuyền, để tiếng đẽo ở sau. Cô không thể ngồi nhìn từng nhát như đang đợi nó chứng minh ông đã chọn được tương lai.
Mộc ra cạnh, hỏi có phải cô tới để đóng các nhà nghe không. Nhiên đáp không, tới tìm người đi cùng, còn có những phần ký ức cần gặp chủ. Mộc nói đã thấy khách ngồi ở đây cười, có người trước khi nghe cứ co mình bên bờ như không biết nên làm gì nữa. Nếu tất cả im, những người ấy lấy gì qua đêm. Nhiên nhìn tấm mành, nói có lẽ cô phải hỏi chính họ đêm nào muốn nghe, đêm nào muốn ngủ. Mộc bẻ một cái lá khô, không trả lời ngay.
— Tôi cũng nghe — cô nói sau cùng. — Một tiếng chị tôi gọi bưng mâm. Tôi ở đây vì còn được bưng một mâm trước khi ngồi ăn một mình.
Nhiên không hỏi chị mất thế nào. Cô nhìn đôi tay còn ám dầu, hỏi hôm nay Mộc đã ăn chưa. Cô gái lắc đầu. Hai người vào lấy nồi ở túi đồ, nấu phần gạo còn lại với rau người giữ bến gửi. Mộc bỏ thêm nấm khô mình đã để dành, khi nếm lại chê nhạt. Dư từ trong vọng ra nấm đã mặn, đừng cho nữa. Cô vẫn thêm nửa nhúm, bữa cơm sau đó phải có bình nước đặt giữa, ai cũng với tới.
Ghế được sửa xong vào chiều. Rực tự ngồi thử, hai chân nhấc khỏi đất để Đậu khỏi trêu như câu chuyện hôm trước. Cậu đẩy nhẹ lưng ghế, nó không nghiêng. Mộc đem ghế ra gian ngoài, chỗ người tới có thể ngồi mà không nhìn thẳng bóng. Cô kéo mành sang một phía, ánh cửa vào làm cái bóng mỏng đi. Bóng đứa trẻ và bóng người cha trên nền không còn như đứng cùng một chỗ, hai đường tối tách ra theo hai ngọn sáng.
Rực nhìn, hỏi nếu muốn đem chén về có được không. Mộc lấy tờ giao, phần tên nơi gửi với dấu của người nhận đủ rõ. Chiếc chén là đồ cho các mái dùng, quãng âm của ông được nhận từ chỗ đã gửi. Cô không biết có quyền giao cả món, nhưng có thể cho nó im ở đây và nhờ gửi lại âm khi ông tới nhà đón. Ông cầm giấy, đọc chậm. Nhiên không nhận thay để thêm vào túi nhiệm vụ mình đã mang.
Ông nói muốn tới cửa ngoài để hỏi chính người đã nhận tiếng. Không hứa vào ở, cũng không đòi hôm nay phải trả ngay một món chưa biết cách chuyển. Mộc ghi việc ông muốn lên mặt sau tờ giao, đưa ông giữ. Nhiên hỏi có còn muốn nghe một lượt trước khi rời không. Cô hỏi vì cô cũng từng không muốn một buổi chiều khép quá nhanh, không vì cho rằng bước ra phải làm bằng một đoạn tắt dứt khoát.
Rực nhìn chén rất lâu. Ông tới gần, tay lơ lửng trên vân rồi rút. Ông bảo có lẽ mình muốn nghe thật, nhưng chưa muốn lại ngồi hết từ buổi chiều sang đêm. Nếu có thể giữ tiếng theo cách chính tay mình biết ngừng, sẽ hỏi khi tới nơi. Hôm nay ông chọn đi lúc vẫn chưa nghe thêm. Mộc nhặt chiếc dép sát mép chiếu đưa lại, thấy ông đã có đủ đôi thì cười, xin giữ một miếng dây thừa từ lúc sửa ghế để buộc cửa.
Đậu đưa dây, không đưa sợi đã ôm Diệp trên đá. Sợi ấy vẫn dùng giữ thuyền, hôm nay đã cho cậu biết khi nào sức người bên kia đổi. Mộc buộc cửa gian ngoài mở rộng, bậc thật hiện tới tận chỗ lau. Cô bảo những lượt khách sau có thể thấy nước trước khi ngồi. Cô chưa hứa cãi lại mọi lệnh từ ngoài thành. Chỉ chiếc cửa này đã ở trong tay mình, đóng mở được ngay.
Họ xuống thuyền lúc bóng vách kéo qua bậc. Rực dừng ở khe, Tịnh đưa sào, ông tự thử chân như một người lần đầu trở lại đường chưa thuộc. Nhiên ở khoang, mắt nhìn ông mà không gọi thêm tên nào. Khi cả hai chân ông chạm ván, Đậu kéo túi tới chỗ ngồi. Ông cầm mẩu gỗ lên, vuốt chỗ ngón tay trẻ đã mòn, rồi cất trong áo. Mái nâu lùi ra khỏi giữa thân cây và bờ như một căn nhà có thể nhìn từ góc khác.
Tới bến dưới, Dư nhận lại hai hòm, nhìn niêm còn đủ rồi nhờ một người giữ bên để mình mang xuống. Người giữ bến hỏi tìm được khách chưa, Rực tự đáp mình ở đây. Ông trả phần nền thêm hai ngày nhóm đã dùng vì mình còn ở mái, Nhiên giữ tay trên khoản tiền rồi bỏ ra. Cô chỉ nhận phần ghé sai và chuyến ngược mình đã quyết, không để ông trả cả lỗi gọi của cô bằng một cái túi rỗng.
Buổi tối họ ăn ở mái cũ. Rực chê gạo cứng, Đậu nói có thể tại người vo hôm nay không nhặt đủ sạn. Ông cười, nhặt một hạt cháy ném đúng vào túi áo cậu. Cậu kêu lên, lục ra đặt cạnh bát chứ không ném trả về nồi. Tịnh cười tới sặc, Nhiên đưa nước rồi ngồi yên để tiếng họ qua lại. Chiếc chăn cho người vắng tối trước được Rực tự gấp lại sau ăn.
Nửa đêm ông thức, ra bậc ngồi rất lâu. Nhiên nghe tiếng dép, mở mắt nhưng không đi theo ngay. Một lúc sau ông quay vào, hỏi cô có từng được nghe một câu nhớ tới mức biết nó không nói gì thêm vẫn muốn nghe không. Cô ngồi dậy, đáp có một câu cha hỏi mình đã đói chưa. Ông nhìn bếp tắt, hỏi lúc ấy cô có đói thật không. Cô nói không nhớ, mình giữ được đường qua bếp về sân, còn bụng có đói ở đúng ngày ấy thì không biết nữa. Rực cười buồn, nói An có lần vừa ăn xong vẫn nhận thêm một bát vì muốn ngồi lâu hơn cạnh nồi cha đang khuấy. Ông đã mắng sợ nó đau bụng, chẳng hiểu tới tận hôm nay vì sao thằng bé ăn chậm thế. Cô lắng nghe, không giúp ông quyết định một nguyên do chắc chắn cho điều không còn hỏi được.
Rực xin để đèn thường sáng tới gần sáng. Cô châm thêm dầu cho ngọn ở giữa mái. Nó không gọi ai, chỉ làm cái bóng người nằm xuống hiện lên vách. Sáng kế họ sẽ đi tiếp, mất một tuyến hẹn trước, có một người đang buồn mà đã chọn ngồi trên cùng chiếc thuyền.
Chương 35: Thành sáng ở phía không trăng
Quyển II — Bờ Của Những Tên Gọi