Chương 28: Bát vỡ vẫn có chỗ dùng

Quyển II — Bờ Của Những Tên Gọi

Sáng trên lưng vách, chiếc nồi nghiêng mà không đổ. Nhiên ngồi dậy nhìn mảnh bát kê dưới một chân, mép men trắng còn sạch ở phần chưa chạm tro. Thạch Dư dùng kẹp gắp nó ra khi nồi đã nhấc xuống, chùi lên lá rồi cất vào túi riêng. Ông làm rất quen, như người khác cất một con dao gấp. Đậu hỏi đó có phải món ông tự làm không. Ông nói phải, một món mình đã đánh vỡ trước cả khi tới cõi sông.

Đậu nhìn miệng túi, ngạc nhiên vì ông có thể giữ một mảnh từ đời sống cũ mà vẫn nhất định chưa nhận đèn. Dư thấy vẻ ấy, hỏi cậu muốn nghe chuyện bát hay chuyện tại sao mình chưa đổi ý. Cậu đỏ mặt, nói chuyện bát. Ông đặt nó lên đầu gối, cho xem một lỗ nhỏ xuyên gần mép. Món từng được khoan để nối, rồi sau đó vỡ thêm. Chỗ còn tốt đủ kê nồi, cạo bùn, có lần dùng đánh vảy cá mà ông đã quên mang dao.

— Vậy ông làm bát mới để làm gì? — Tịnh hỏi.

— Để còn có người mua. Ai cũng kê nồi bằng bát nguyên thì nghề tôi có khá hơn, nhưng chắc phải chuyển sang làm chân nồi.

Tịnh cười, tự nới giày trước lúc đi. Gót vẫn đau, cô cắt thêm một miếng vải đệm, không đợi tới khi tụt lại mới báo. Nhiên viết rằng sáng nay đổi vai từ cây chạc tới đá có hai vệt rêu. Dư đọc xong, chỉ lên chỗ thứ hai. Ông bảo vệt bên trái thực ra là bóng một cành thấp, lát nắng đổi sẽ khác. Cô gạch chữ, thêm hình đá sứt. Cả bốn nhìn lại từ hướng sắp đi rồi mới nhấc hòm.

Đường xuống không thuận hơn đường lên. Lá khô giấu những hòn đá tròn, đòn khiêng thỉnh thoảng muốn lăn khỏi vai. Đậu giữ đúng tiếng báo đã tập với Tịnh: muốn nâng thì nói nâng, muốn dừng thì nói dừng, không dùng một tiếng hự để bắt người bên kia tự hiểu. Có lần Dư báo dừng ngay khi cậu định rướn. Ông đặt hòm xuống trước, chỉ chiếc đai sắp tuột. Lần ấy không ai phải ngã mới biết hai người cần đổi một nhịp.

---

Tới trưa, họ gặp một gốc cây rỗng đủ chắn gió. Dư định bẻ nhánh khô, đầu ngón thiếu móng mắc vào sợi gai khiến ông rụt tay. Nhiên đưa dao. Ông nhận, cắt được đoạn còn tốt để buộc lại chỗ gói cơm. Cô hỏi ngón ấy có đau khi trời lạnh không. Ông đáp có lúc, ngạc nhiên một chút vì câu hỏi chỉ dừng ở ngón tay. Nhiên cúi rót nước, không biến vết thiếu móng thành dấu của chuyện ông chưa kể.

Dư tự nói đó là lần dỡ lò quá vội, từ lâu trước khi ông chết. Anh ông đã chửi vì coi món hàng quý hơn tay mình, rồi chính mình cũng bỏng khi kéo khay. Hai anh em ngồi ở cửa lò, người này bôi thuốc cho người kia, vừa bôi vừa tranh ai ngu hơn. Ông còn nhớ nguyên mùi thuốc đắng, kể tới đó bật cười. Đậu hỏi tên anh. Dư đáp Thạch Cẩn, rồi dùng đầu dao vạch một đường trên khúc củi, như thử xem lưỡi đã mẻ chưa.

Nhiên nhận ra đó là một ký ức còn nguyên. Cô đã dễ coi chuyện ông bỏ một phần về anh như mất tất cả, rồi mỗi lần thấy ông làm gốm lại nghĩ tới một chỗ trống lớn hơn chính ông nói. Dư cắm dao xuống đất, bảo người ngoài hay nhìn mình chờ một điều bi thảm. Có người hỏi ông còn nhớ mặt anh không, có người nghĩ ông không thể biết vì sao mình ghét một câu nói. Ông đáp được từng câu, nhưng lâu dần không muốn ngồi để người lạ thử xem mình thiếu đến đâu.

— Tôi cũng đã nhìn như vậy — Nhiên nói khàn.

Ông nhăn mặt vì giọng cô, đẩy bình nước tới trước khi đáp. Ông bảo có nhìn, nhưng chưa tới mức làm món gốm nào của ông cũng thành một bài học về người anh. Cô cười không ra tiếng. Đậu cúi lấy cơm, dừng lại nhờ ông chuyền phần xa tay. Ông chuyền, rồi kể tiếp rằng chiếc bát này được làm vào mùa lò ế, cả nhà dùng bát lỗi trước. Cẩn bảo tráng men thêm cho đẹp. Dư muốn giữ một món thô, hai người cãi suốt một bữa ăn.

Ông nhớ cuộc cãi ấy vì nó không phải buổi chiều đã bỏ. Có những cuộc cãi sau này ông vẫn kể được, có điều muốn kể rất ít. Ông lấy mảnh bát ra, luồn ngón vào lỗ nối, cho Đậu thấy mặt bên trong có một chữ nhỏ do mình viết. Chữ không phải tên anh. Nó là dấu một mẻ lò, cái dấu nguệch ngoạc từng làm người mua trả hàng vì tưởng bị nứt. Ông đã giữ nó qua những lần sửa mà vẫn chưa viết đẹp hơn.

---

Qua gốc cây, họ phải đi ngang một khe cạn. Tịnh xuống trước, thử đường đưa hòm, gọi lên có chỗ nghỉ chân ở giữa. Nhiên nhìn Dư mang mảnh bát ra cạo bùn khỏi chỗ tựa đòn. Ông kê nó vào rễ để đòn không trượt, nhấc hòm qua rồi cúi lấy lại. Đậu đứng đợi ở bên kia, lần này không bảo bỏ đi cho nhẹ. Mảnh nhỏ không phải lý do chuyến đi chậm; người mang đã biết rõ nó nặng bao nhiêu.

Khi hòm thứ hai qua, Dư ngồi thẳng trên rễ, nói buổi chiều ông tách ký ức có một cái bát khác. Ông biết vì đã tự viết lại phần phạm vi trước lúc đưa đĩa. Tờ ấy ở trong túi giấy cũ, không phải ký ức mới người khác nhét vào để giải thích hộ. Ông vẫn nhớ mình đã ngồi rất lâu trước khi quyết định, nhớ cảm giác giận cứ dội lại mỗi lần nghe một câu thường. Còn câu ấy được nói thế nào, người đứng đâu, phần đã tách không còn ở đó để ông kể.

Nhiên ngồi bên hòm, nghe ông nói chậm. Một con kiến đi qua quai, cô dùng nhánh nhỏ cho nó bước sang rễ. Dư nhìn cử động ấy, ngừng một chút rồi nói mình không biết nhận lại xong có muốn giữ được giận ở đúng chỗ cũ không. Có thể một ngày muốn thử. Có thể không. Ông không thiếu một câu trả lời tử tế hơn để được ngồi cùng họ hôm nay.

— Tôi không hỏi ông nhận — cô nói.

— Tôi biết. Tôi đang nói phần tôi muốn cô biết trước khi cô tưởng việc đi tìm chủ đèn là việc ai cũng thấy nhẹ.

Cô gật. Dư phủ khăn lại hòm. Ông bảo có hôm mình bực vì cái bát mới ra lò xấu, chẳng liên quan tới quá khứ. Có hôm giận anh vì chuyện còn nhớ, cũng không cần người tới chép vào chỗ trống. Nhiên nhìn bàn tay còn sẹo của ông. Cô nhớ Hàn trước bình Lan, hai người đã giữ phần mất theo hai cách khác hẳn. Sự khác ấy không tự cho cô quyền xếp người này thành câu trả lời cho lỗi người kia.

Đậu hỏi chiếc bát trong buổi chiều bị tách có vỡ không. Dư đáp không biết nữa. Cậu há miệng rồi khép lại, câu tiếp theo chắc đã định giúp đoán từ mảnh trong tay ông. Dư nhấc mảnh của mình lên, nói hai món khác nhau, đừng bắt cái bát này mang hết những gì cậu chưa biết. Cậu gật, cười ngượng. Ông đứng dậy trước, nhắc cậu buộc lại dây giày vì xuống dốc còn dài.

---

Đến bến nhỏ chiều hôm sau, chân Tịnh in một vệt đỏ dưới quai. Nhiên muốn hỏi cô còn đi được bao xa thì thấy chính mình đã ngồi phịch xuống tảng đá. Dư đặt hòm cạnh, không nói ai trụ giỏi hơn ai. Người giữ bến ra nhận dấu giao thuyền, bảo người từ mái Lộc chưa tới, tối có thể nghỉ dưới mái hàng. Họ nhận lời, trả tiền nền và nhờ nấu thêm một nồi nước. Không ai dùng phần tiền chén để bù trước.

Đậu xuống rửa tay, gặp một đứa bé đang dùng mảnh đĩa vẽ vòng dưới cát. Cậu dừng nghe nó giới thiệu đây là lò có bảy cửa, cửa nào cũng làm ra đúng loại bát mình muốn. Người ngồi vá lưới bên cạnh bảo nó đã đổi luật ba lần từ sáng. Đứa bé cãi vì lò cũ xây sai, giờ phải sửa. Dư ngồi xuống xem, nói cửa thứ tư đặt thấp thế, than văng ra sẽ cháy mái. Nó nheo mắt hỏi lò ở cõi sông có cần than không.

Dư đáp lò của ông vẫn cần, rồi xin nó cho mượn một khoảng cát để vẽ cách đặt. Chẳng bao lâu, cả hai cãi về cửa gió, đứa bé vẫn nhất quyết giữ bảy cửa. Nhiên đứng ngoài nghe tiếng ông đổi từ giọng chỉ việc sang giọng thách thức. Người thợ trong ông có những bực bội mới, những điều muốn hơn thua trong một cuộc chơi hiện tại. Cô ngồi xuống bậc nghỉ, để tiếng cãi ấy lấp chỗ mưa treo còn rì rầm trong đầu.

Tịnh mang tất ra hong, ghé ngồi cạnh. Cô nói ngày mai muốn tới nhánh Chỉ Vân rồi chờ tin, không chỉ gửi một lá thư đi để người ở nhà phải đoán mình còn ở đâu. Nhiên đưa sổ cho cô tự ghi số ngày cần. Tịnh viết, nhìn lại nét chữ của mình nằm cùng lịch chung. Cô thêm một ngày nghỉ chân, gạch rồi lại viết vào. Nhiên không gạch thay. Hai người ăn phần cơm nguội cuối, đã lên mùi lá gói nên phải lựa bỏ một góc.

Thuyền từ mái Lộc tới khi trời gần tối. Người chuyển giao kể mưa vẫn đứng, không đưa họ qua bằng đường nước mà kéo chiếc thuyền nhẹ dọc lạch sát chân vách một đoạn trước khi chèo xuống. Lời nhận đủ công được Dư đọc cùng, Nhiên trả khoản còn lại. Đậu xuống khoang xem chỗ buộc túi trước tiên. Cậu đem dây cũ gắn lên thanh ngang, thử cho vừa túi rồi mới gói đồ vào.

---

Đêm ấy gió thổi lửa chui vào chân nồi. Dư dùng mảnh bát chắn đúng khe, mặt men hắt lên một đốm cam. Nhiên nhìn tay ông, hỏi sau chuyến giao ngoài thành có định trở lại lò ngay không. Ông nói chưa biết; có một chỗ bán đất trắng muốn ghé xem, nếu cùng đường tới đó sẽ đi tiếp. Cô muốn nhắc nhóm còn nhiều việc cần người hiểu gốm, nhưng dừng ở câu cảm ơn đoạn ông đã khiêng hòm.

Dư nghe phần chưa nói, nhếch miệng. Ông bảo khi cần giúp cứ hỏi, đừng nhìn mình từ xa rồi tự rút một lời nhờ vì nghĩ thế là tôn trọng. Có việc nhận, có việc từ chối, ông tự nói được. Nhiên cười, lần này phát thành một tiếng khàn ngắn. Cô hỏi mai ông có chịu giữ mái cho cô nghỉ một ca không. Ông nhận, với điều kiện cô đừng ngủ trước lúc chỉ lại cách dừng thuyền khi mới thấy một dòng quặt. Cô đã làm việc ấy gọn hơn ông.

Đậu rót nước, chỉ làm đổ một ít ở mép cốc. Không ai đếm thành lần thứ mấy. Cậu đưa phần khô cho Dư, hỏi ông có muốn mua một cái bát mới ở bờ dài thay mảnh này không. Ông bảo sẽ mua đất làm, nếu lười mới mua bát người khác. Mảnh vỡ vẫn đi theo vì còn việc riêng của nó, một cái mới đâu cần đánh nhau để giành chỗ kê nồi.

Khi cả nhóm dọn bữa, Nhiên chạm vào hai hòm. Những người chưa tìm thấy vẫn có một phần nằm trong bình kín, chưa biết muốn nhận thế nào. Cô từng tưởng đường xa sẽ kết thúc bằng hòm nhẹ dần. Dư ngồi cách đó một bếp lửa, cất mảnh bát đã nguội vào túi, và cô hiểu có những chuyến trở về phải mang nguyên một món đã nhận giữ. Cô kiểm lại lớp vải, không mở bình nào để nghe xem mình có thể biết trước câu trả lời.