Chương 17: Bữa cơm trước chuyến đi

Quyển I — Bến Mưa

Bà Vân chèo ngược một nhịp trước khi mũi đò chạm đá, động tác nhẹ đến mức Đậu không nghe tiếng mái đổi. Cậu đứng trên bậc, nhìn người khách cúi nhặt quai túi mà thuyền vẫn yên. Khi bà nhận dây, cậu hỏi làm sao biết khách sắp nghiêng người. Bà bảo không biết, chỉ chừa sẵn khoảng để một người được cử động mà không làm cả thuyền thành việc nguy hiểm.

Nhiên đứng cạnh, thấy mình đã quan sát bà như thế suốt những buổi qua. Bà Vân từ nhánh Trúc Cạn tới sau lần Đậu tìm người nhận ca, đã đi cùng Lưu Bản học mốc Bến Mưa rồi nhận từng quãng. Không có buổi nào bà nói thuộc hết. Tới hôm nay, bà tự dẫn được đường thường trong giờ sáng, còn giờ sương vẫn ghép người cũ. Việc tìm được một người đã làm nghề nhiều năm không bỏ qua phần bờ họ chưa biết.

Tịnh đã về thăm cha một tuần rồi trở lại. Đôi giày có đường khâu mới trên gót, xấu nhưng chắc; cô khoe cha nhất định tự khâu dù chê người sửa dây trước làm nút khó mở. Lưu Bản nghe, cười, bảo chỉ cần ông ấy không bắt cô đi chân trần để giữ giày. Những buổi Tịnh vắng, Nhiên cùng Đậu đi lại đoạn Cỏ Lau khi có đủ ca, dừng ở ngoài ngõ, không vào sâu chỉ để chứng minh mình còn gan.

Hôm cả nhóm chốt ngày đi, Quý đặt một gói dây xuống bàn, nói mình giữ ca thuyền lớn được nếu Lưu Bản dẫn. Bà Vân nhận đò nhỏ buổi sáng, người chèo cũ nhận buổi chiều. Những tên ấy là lời đã nói với nhau ở bến, không còn hai màu đậm nhạt Đậu từng vẽ. Nhiên nhìn giấy, lần đầu không phải tìm chỗ chen tên mình trở lại để kế hoạch khỏi thủng.

Đậu gấp tờ ca rất chậm. Cậu sẽ đi cùng cô tới đoạn đầu, tập ở đường mới khi có người dẫn, giữ bình và giúp những việc vừa sức. Bến phía sau sẽ có những người không cần cậu kể hết mọi điều ở xa mới biết ngày mai phải làm gì. Cậu nhìn bậc nước thêm một lát rồi nhận lời Ngát giúp sửa bảng lượt trước khi về ăn. Nhiên đem ba bộ áo ra khỏi ghế, lần này xếp đủ, thêm một tấm vải không dùng để băng tay mà để lót chỗ ngủ.

---

Bữa cơm được đặt ở sân sau phòng Nhiên. Tịnh tới với một bó rau từ dãy nhà người sống, Đậu mang nồi mượn, Phương mang phần cơm đã nấu vì nói nhìn cái bếp cô đang nhóm là biết sẽ muộn. Nhiên phản đối mình vẫn tự nấu hằng ngày. Chị nhìn lớp khói đen ở đáy nồi, hỏi hằng ngày có ăn đúng giờ không. Đậu đứng ngoài cửa, khôn ngoan chọn rửa chén thay vì làm người phân xử.

Gió đầu mùa khô làm lửa nghiêng về một phía. Nhiên dời nồi, Tịnh kê lại ba viên đá, cả hai phải nhấc ra lần nữa vì đá kê một chân cao. Rau xào hơi mặn, cơm Phương đem vừa đủ cứu cả bàn. Lúc ngồi, Đậu định đặt chiếc chén Thạch Dư giữa để ai cũng thấy, Nhiên kéo về phía mình, bảo nó được mua để dùng. Cậu lấy một chiếc sứt ở mép dành cho mình, ngón tay tránh đúng chỗ cũ.

Tịnh kể cha đã hỏi vì sao trong thư toàn có bến, đò và người chờ mà không có cảnh cô ngồi yên. Cô bảo vì lúc ngồi yên không có gì đáng kể, ông đáp vậy thì kể cái ghế. Lưu Bản không tới bữa vì phải ăn cùng nhóm thợ đã hẹn; ông gửi một mảnh gỗ nhẵn có lỗ buộc, nói đó là chỗ kê chén khác, đừng mang miếng đang dùng ở phòng sổ rồi để Đậu rót nước lên giấy. Cậu cãi mình chỉ đổ một lần, Phương nhìn cậu, cậu sửa thành hai lần.

Nhiên cười, gần như quên mai phải đi. Cô gắp rau, thấy muối hơi nhiều nhưng không muốn đứng dậy nấu món khác để cả bữa xoay theo lỗi nhỏ. Phương uống nước rồi lấy thêm, không chê thêm câu thứ hai. Tiếng bát chạm mặt bàn xen với mấy chuyện vụn: người gửi tin ghi sai màu mái, bà Vân ghét người ta đưa dây trước khi thuyền đứng, Quý vẫn mang theo đôi tất khô dù hầu như không dùng. Những thứ làm người ta có một ngày không nằm hết trong phần ca vừa xếp.

Đến lúc Đậu hỏi có nên mang một chiếc đĩa thu đi, mọi người ngừng. Cậu nói để khách muốn góp đèn, hoặc để nhìn nơi tiếng gọi thành ánh, không có ý dùng làm vé. Nhiên nhìn bàn ăn, nhớ món sứ vừa bị mình coi nhầm trong nhà Bình. Cô bảo chuyến này họ có mười bình thuộc những người đang tìm, không cần mang thêm món biết lấy ra khi chưa hiểu phải làm gì với điều nhận. Nếu có người muốn cho gì ở bờ xa, họ có thể nghe trước, chưa phải thu ngay để tỏ ra đã có cách giúp.

Đậu gật, cất ý khỏi danh sách mình chép. Tịnh hỏi cần một chiếc chén thường nữa không để đừng ba người uống thay nhau lúc xa bến. Nhiên bảo có, thế là cả bàn tiếp tục cười, vì bao nhiêu suy nghĩ cuối cùng có thể đứng cạnh một việc thiếu chén hết sức bình thường.

---

Sau bữa, Tịnh và Đậu đem nồi ra giếng rửa. Phương ở lại lau bàn với Nhiên. Khoảng sân im hơn khi hai giọng kia xa đi. Nhiên nhìn chiếc bát thừa Phương vừa xếp, nói chị có thể tới sau nếu đủ người nhận phần sổ, họ sẽ gửi tin mỗi chỗ nghỉ biết chắc. Chị lau xong một đường, đặt khăn xuống rồi hỏi có phải cô nghĩ mình đang ở lại vì chưa được cô chở.

Nhiên đứng sững. Cô định bảo không, rồi nhớ những câu mình vừa nói đều xoay quanh chuyến của mình. Phương có người làm cùng bến, có việc riêng bên bờ, cũng có quyền chưa kể. Cô xin lỗi, nói mình muốn chị biết còn chỗ nhưng đã nói như phát một chỗ. Chị ngồi xuống ghế, không vội nhận lời cho cô nhẹ.

— Chị muốn em đi được — Phương nói. — Cũng có lúc thấy bực vì mỗi lần bến đã đổi, người được nhìn đường mới thường là người cầm mái. Người giữ giấy ở lại ghi các việc đổi ấy tới bao giờ xong.

Câu nói làm Nhiên đau hơn một lời trách thẳng chuyện ca. Chị chưa từng bảo không muốn việc đang làm, nhưng cô đã thường dùng sự giỏi của chị như một tấm ván chắc, bước lên mà không hỏi nó có muốn nằm đúng nơi ấy mãi không. Cô kéo ghế ngồi, để chị nhìn mặt mình thay vì đôi tay bận lau bàn.

Phương nói chưa định bỏ bến. Chị đang học cho Ngát nhận phần bảng giờ và giấy gửi phường, một người khác học giữ những việc không cần mình đóng dấu riêng. Khi đủ, chị sẽ đi một quãng để hỏi điều của chị. Không cần Nhiên đứng chờ để đưa cả bờ theo. Cô lắng nghe, hỏi mình giúp được gì trong phần chuyển việc trước ngày đi. Chị bảo đọc lại những lời đã hẹn với khách, chỗ nào hẹn bằng tên Nhiên thì đừng để người trực đoán.

Hai người làm ngay trên bàn còn mùi cơm. Không hết mọi việc, chỉ phần có thể nói rõ trong một buổi. Nhiên ghi bình Thạch Dư giữ nguyên ở bến, không gửi theo khi đoàn đi. Hộp đã được Tịnh trả Hạnh đúng kỳ trước lúc về thăm cha; bà giữ hộp, vẫn muốn bến báo điều tìm được rồi mới tính nhận đèn. Phương đánh dấu phần ấy theo tên mới. Những cái tên không thành đồ buộc ở thuyền để đi tới đâu cũng kéo theo cùng một ý muốn của người chèo.

Tịnh về lấy áo khoác, thấy hai người ngồi với giấy thì hỏi có cần đợi không. Phương đứng dậy, đẩy một chén nước còn ấm về phía Nhiên, bảo xong phần tối nay rồi. Cô cùng họ xếp nốt bát, không kéo một cuộc nói thật thành đêm làm việc vô hạn để chứng minh mình chịu nghe.

---

Đậu ở lại sau cùng để vá nốt quai túi. Nhiên đưa kim, cậu cầm rồi nhìn những đường ở khuỷu áo cô, bảo hình như đã đều hơn hôm trước. Cô nói bà Hạnh chỉ, nhưng phải làm đủ chậm mới không nhăn. Cậu thử một đường theo cách cô chỉ, siết quá mạnh làm miệng vải rúm lại, phải tháo. Lần này cậu chỉ bực với đường chỉ, không đem vẻ bực ấy biến thành chuyện mình làm gì cũng chưa đủ.

Cậu hỏi có ai học chèo chỉ vì thích đường nước mà chưa biết sẽ dùng nghề vào đâu không. Nhiên bảo chắc có, chính cô ban đầu cũng thích theo cha vì được ngồi ngoài nhà cả buổi. Đậu cười, nói trước khi muốn sửa những lượt thu sai, cậu từng chỉ muốn biết vì sao cùng một tảng đá nhìn từ hai ghế lại khác. Mỗi lần nói chuyện đi xa, cậu cứ thấy phải thêm một việc tốt đủ lớn mới được nhận mình muốn đi.

Nhiên đặt tay lên chiếc ghế cạnh, nhớ cả cơn bực của mình khi đêm nọ không thể rời bến. Cô bảo cậu có thể muốn một điều trước khi biết nó sẽ giúp ai, chỉ cần đừng vì thế dùng người khác trả phần mình chưa biết. Cậu gật, tiếp tục tháo đường chỉ. Một lát sau cậu nói muốn có ngày tự chọn một bến để chèo, không chắc sẽ giống Bến Mưa. Cô thấy ngực hơi thắt rồi mềm, bảo tới ngày ấy hãy kể cậu đã thấy gì trước khi hỏi cô có đồng ý không. Cậu nhìn cô, bật cười vì tưởng sẽ nghe một lời dặn nhiều hơn. Quai túi cuối cùng thẳng lại, mũi kim đã tìm đúng lỗ cũ để đi tiếp.

Trong lúc chờ cậu vá, Nhiên mở gói tin Tịnh vừa để lại. Thạch Dư gửi hai câu: người ở bờ giữ gốm ngoài thành có việc cần đổi chuyến, nếu nhóm qua Cỏ Lau thì ông sẽ có lúc cùng đường; bình của ông cứ để yên như đã nói. Không có lời hứa dẫn hết ngõ, cũng không có ý nhận đèn để cảm ơn họ. Cô đưa Đậu đọc. Cậu cười, nói ông ấy nhắc thế chắc vì sợ mình hăng quá lại chở chiếc bình tới.

— Vậy ta đừng làm điều khiến ông phải nhắc lần nữa — cô đáp.

Cậu gật, đặt thư vào ngăn đồ không chứa đèn. Phần đi cùng Thạch Dư là một lời hẹn công việc khác, chưa biến thành chỗ giữ sẵn. Ngày mai còn phải hỏi ông đi lúc nào, có thuận cùng đường không. Nhiên không thấy khó chịu vì câu chuyện chưa tự nối thành đoàn đủ người. Cô đã thôi muốn có một tờ giấy chứa được cả những điều sẽ gặp.

Đậu vá xong, thử quai bằng sức tay rồi đặt túi xuống thay vì nhét ngay những bình dễ vỡ. Nhiên sẽ kiểm lại cùng cậu trước lúc đi. Cô đưa thêm gói bánh, bảo nếu ăn trước cũng được, sáng lấy phần khác, không cần giữ một món tới cứng vì đã được gọi là đồ đường. Cậu cười, bóc một miếng ngay, ăn trong lúc gấp vải. Tiếng nhai giòn làm căn phòng thân thuộc hơn mọi câu hứa họ sẽ trở về nguyên vẹn.

Khi cậu ra, sân chỉ còn một bát nước để nguội và chiếc ghế Phương đã ngồi. Nhiên đổ nước đúng chỗ, xếp bát lên giá, không để bữa cơm thành cảnh phải được giữ nguyên tới ngày về. Cô kiểm đôi giày, chạm cán lược rồi cất vào bọc. Mai ra bến, cô sẽ không mang theo tiếng gọi nào của người cũ để được chỉ đường. Những người đang sống cùng cô đã nói những điều cần nói trong buổi tối này; phần còn lại phải được đi tới bằng chân và bằng mái, qua từng quãng có người thật ở phía trước.