Chương 2: Mực trắng trong sổ
Quyển I — Bến Mưa
Mực trắng không che tên. Nó che cột ghi điều khách đã chọn đánh đổi.
Kiều Phương đưa trang sổ ra gần đèn. Những nét đen phía dưới hiện lờ mờ: một bữa ăn, tiếng hát trong sân, lần có người gọi mình về. Ở cột kế bên, đèn được chuyển khỏi kho bến vào một nơi ghi bằng dấu cầu.
— Dự trữ cho cầu mới — chị nói. — Tôi nhận sổ như thế từ nha quản. Tưởng mực trắng để giữ chuyện riêng của khách.
Đậu kéo đèn bàn xuống thấp. Bóng tay cậu đi qua những dòng tên, dài thành các vạch mảnh. Nhiên muốn đặt tay đè trang để nhìn kỹ hơn, nhưng vết dằm vừa rửa lại rịn máu. Cô cuộn ngón, dùng khuỷu tay giữ mép. Phương lấy một mảnh giấy lót dưới cổ tay cô, rồi mới nghiêng trang về phía ánh sáng.
Ở hàng thứ ba, Nhiên nhận ra nét mình. Cô từng ghi một lần người khách được anh trai cõng về qua đồng ngập. Mực trắng phủ lên mấy chữ cuối, nơi cô nhớ mình đã viết “không muốn mất tiếng gọi”. Cô đọc phần còn thấy được hai lần, tìm một lý do khác cho nét gạch đó. Phương không nói nó chắc chắn chứng minh chuyện gì. Chị đánh dấu để sáng hỏi lại người thu, không dùng trí nhớ vừa bị lay động của Nhiên thay cho mọi lời xác nhận.
— Em có thể đã viết nhầm — cô nói.
— Có thể. Nên phải xem những chỗ khác nữa.
Phương mở hòm cũ dưới chân. Trong đó có sổ trước mùa đặt bàn thu. Số khách không khớp số đèn, bên cạnh là ghi chú “chèo lượt muộn”, “đợi trời sáng”, “khách đổi ý”. Chị đặt nó sát quyển mới. Đậu cúi đầu nhìn, đầu tóc gần chạm tim đèn. Cậu chưa từng thấy một dòng không có đèn được ghi bình thường như thế. Trong sổ cậu học, chỗ ấy luôn bị khoanh đỏ.
Nhiên nhìn ghi chú về chuyến muộn. Cô đã chèo một số chuyến trong đó, nhớ những hôm mang cháo xuống tận thuyền vì không kịp ăn. Cô cũng nhớ sự cáu gắt của mình khi có người đổi ý ngay trước giờ đi. Những ký ức chẳng giúp cô có vẻ tốt hơn trước Đậu. Cô để nguyên quyển sổ cho cậu đọc.
— Tại sao cần biết họ đã cho thứ gì?
Kiều Phương đặt ngón tay vào một hàng có chữ “đồng ý”. Chữ nhỏ đến mức dễ lẫn với chấm đếm. Nếu không ghi rõ người khách đã tự chọn, một người giữ đĩa có thể lấy bất kỳ phần ký ức nào vừa được kể.
Nhiên nhớ ông khách và con cá. Cô đã nghe đủ để thu một đèn, chỉ cần không úp đĩa. Cách ấy quá dễ đối với người ngồi sau bàn, quá khó nhận ra với người đứng trước.
Đậu xin xem những trang gần đây. Cậu tìm thấy một dòng đã có đèn nhưng cột đồng ý bỏ trống. Rồi một dòng nữa. Cậu ngồi thẳng lên, nét mặt trẻ hơn hẳn vẻ người giữ bến cậu vẫn cố mang.
— Em có hỏi họ nhớ điều gì nhất — cậu nói. — Em tưởng chỉ cần họ kể.
Không ai nói cậu chỉ làm theo lệnh nên không phải nghĩ nữa. Kiều Phương ghi các dòng ấy riêng, bảo cậu nhớ lại từng lượt thu. Đậu kể chậm, có lúc dừng hẳn. Nhiên đi lấy nước rồi ở lại, để cậu không phải một mình nhìn vào những chỗ đã làm.
Cậu nhớ một người thợ làm giày đã kể lần đầu con gọi “cha”. Cậu tưởng hỏi điều quý nhất sẽ giúp đèn sáng lâu, vì người trực trước bảo đèn nhạt khó đưa đò. Người thợ nói xong còn cười, hỏi có giữ được phần tiếng cười không. Đậu đã bảo được, trong khi chưa biết tách một lời ra khỏi cả buổi chiều thế nào. Cậu kể tới đó thì dừng, hai ngón tay ấn ngòi bút xuống giấy đến mức đầu ngòi tách ra.
Phương lấy bút khỏi tay cậu.
— Em có nhớ câu mình nói không? Chị ghi đúng câu ấy.
— Em muốn họ đi được. Em không định lấy nhiều.
— Chị nghe rồi. Còn câu em nói với họ?
Đậu lặp lại. Lần này cậu không thêm lý do. Nhiên ngồi cạnh, nhận ra mình thường trả lời thay cậu mỗi khi khách hỏi điều khó. Nếu cô nói lúc ấy rằng cậu còn nhỏ nghề, cậu sẽ có thể trốn vào lời cô. Cô chỉ đưa nước, chờ cậu uống xong rồi mới mở trang có tên người tiếp.
Gần sáng, Phương xếp riêng những dòng cần kiểm. Chị không gọi đó là danh sách đèn chắc chắn bị lấy sai. Có cột bỏ trống vì người viết quên; có chỗ người khách chỉ đồng ý một phần nhưng dấu thu chỉ ra phần rộng hơn. Mỗi trường hợp phải hỏi điều khác. Nhiên muốn đem hết ra nha quản ngay, sợ để lâu sẽ mất thêm. Phương buộc dây qua gáy sổ, bảo mang cả phần chưa chắc để khỏi được trả lời bằng một lỗi nhỏ rồi bỏ qua cả quyển.
Bên cạnh sổ đèn còn có sổ tiền các phường ở cõi sống góp theo kỳ, để bến sửa thuyền và trả công người làm. Kiều Phương chỉ những khoản đã bị chuyển sang việc dựng cầu. Ký ức giúp thắp đèn; nó không trả được tiền gỗ hay bữa ăn cho những người còn sống ở bến. Khoản góp kỳ tới vẫn có ngày nhận rõ trong sổ, nhưng tiền kỳ này phải được trả về đúng việc trước.
Đậu hỏi phường ở cõi sống có biết bến lấy thêm đèn không. Phương bảo có người biết, có người chỉ nhận giấy báo tổng chuyến. Một dấu xác nhận của chị đã nằm ở cuối những giấy ấy. Chị giở cho cậu xem, không đặt ngón tay che tên. Nhiên nhìn đôi mắt đỏ vì thức của chị, muốn nói chị không thể biết mọi chuyện trong từng lượt khách. Nhưng Phương đang tự ghi phần cần làm của mình, không cần cô chở thêm một lời bào chữa.
Buổi sáng, họ mang sổ tới nha quản.
Hàn Trạch đang đứng trước mô hình cây cầu. Các trụ bằng đá trắng, mặt cầu chưa chạm tới bờ xa. Dưới mô hình đặt những bình đèn xếp kín, mỗi đốm sáng có một tiếng rất nhỏ. Đứng gần, Nhiên nghe như có hàng trăm người đang nói trong mơ.
Một người giữ bình cúi chào rồi nép sang vách cho họ đi. Trên tay áo ông dính bụi đá trắng. Nhiên nhận ra ông từng giúp cha mình kéo thuyền lên mỗi mùa sửa đáy. Ông nhìn sổ trong tay Phương, nhìn băng vải trên tay cô, định nói gì đó rồi thôi. Cô không biết ông đã nghe tiếng trong bình lâu đến mức nào.
Hàn Trạch dời mô hình để họ có chỗ đặt giấy. Ông rót trà cho cả Đậu, hỏi tay Nhiên đã đỡ chưa. Cử chỉ quen khiến cô khó mở lời buộc tội hơn lúc đi qua sân. Mấy năm trước, ông từng đợi cô về muộn để đưa túi gạo người góp gửi, không để cô phải tới nhận trước mặt khách. Cô chưa quên điều ấy. Nó cũng không làm những dòng mực trắng tự biến đi.
Hàn Trạch bảo cầu sẽ đưa khách sang không cần chờ đò, không ai phải mỏi vai, không ai nằm lại dưới mái mưa. Một khi cầu xong, bàn thu cũng bỏ.
— Những người bị lấy ký ức chưa đồng ý thì sao? — Nhiên hỏi.
Ông nhìn cột sổ, đặt tay lên mép bàn.
— Có sai sót, ta sẽ trả sau.
— Nếu cầu dùng hết rồi?
Đậu ngẩng lên. Cậu đã tưởng “trả sau” nghĩa là giống hoàn lại một chiếc bình còn ở kho. Người giữ bình phía vách cúi nhìn tay áo. Phương kéo một trang ra giữa bàn, chỉ đường chuyển của ba đèn. Hai đã đưa tới nền cầu, một vẫn ở dãy bên cửa. Chị đề nghị ngừng riêng ba bình để kiểm trước, rồi mở những dòng còn lại theo thứ tự.
Hàn Trạch nhìn trang giấy rất lâu. Ông nói một dãy trụ dựng dở không thể chờ từng người nhớ lại đã gật hay chưa; nước sẽ đổi, thợ phải giữ nền, vật liệu để lâu có thể hỏng. Nhiên hiểu lời ấy có phần thật. Cô đã thấy đá đưa xuống không dễ kéo lên, thấy người làm đứng giữa mưa. Cô hỏi người giữ bình mất bao lâu để đem bình bên cửa ra khỏi dãy. Ông đáp chưa đến một tuần hương.
Hàn Trạch nhìn ông. Ông giữ bình im bặt.
— Vậy bình ấy có thể đợi — Nhiên nói.
Hàn Trạch không trả lời ngay. Ông chỉ bản vẽ: cầu cần rất nhiều đèn, nhưng chỉ cần một lần. Những người chịu mất một phần nhỏ sẽ giúp mọi người về sau không phải mất gì nữa.
Nhiên từng dùng câu ấy với chính mình mỗi khi thấy ai ngồi quá lâu ở mái chờ. Cô không thích nhận ra nó trong miệng người khác.
Ngoài sân, người thợ kéo xe đá qua, một bánh mắc rãnh, tiếng gọi nhau nâng lên cùng lúc. Hàn Trạch đứng dậy nhìn qua cửa. Ông chỉ hàng khách dưới mái mưa bên sông, hỏi Nhiên sẽ đưa hết bằng vai cô được sao. Đậu nắm chặt mép áo. Cậu biết tay cô tối qua không mở ra nổi, biết câu trả lời “được” sẽ dễ nghe hơn mọi câu khác trong phòng.
Nhiên không đáp ngay. Cô từng dùng sức mình để kết thúc những cuộc tranh luận như thế, nhận thêm một chuyến rồi thấy nhẹ vì người khác khỏi phải chọn. Lần này, cô nhìn thẳng mô hình chưa tới bờ.
— Tôi chưa có đủ người. Nhưng thiếu người không cho ông quyền dùng thứ họ chưa cho.
Giọng cô không cao. Hàn Trạch ngồi lại, đẩy chén trà đã nguội vào phía trong. Ông không ra lệnh lấy sổ, cũng không bảo người giữ bình tách chúng ra. Cuộc gặp mắc ở đó, giữa hai việc chưa làm. Phương kéo hộp dấu về trước mình.
Kiều Phương yêu cầu tạm dừng dùng các bình không có sự đồng ý. Chị là người giữ sổ, dấu của chị phải xác nhận lượng đèn chuyển. Hàn Trạch nhắc rằng chị cũng đã đóng những dấu trước đây.
Chị đáp rất nhỏ:
— Vì thế tôi cần kiểm lại.
Họ ra về mà chưa có bình đèn nào được mở. Nhưng Kiều Phương giữ lại dấu, không để nó trên bàn nha quản nữa.
Ngoài cổng, Đậu hỏi phải chờ Hàn Trạch đồng ý rồi mới nói với khách hay không. Nhiên đang nhìn hàng người dưới mái, nghe câu hỏi mới nhớ cậu vẫn đi cạnh. Cô bảo tối nay cần một bảng khác. Cậu lập tức chạy tìm gỗ, như được giao việc có chỗ bắt đầu rõ ràng sau một đêm chỉ thấy các dòng mình không biết sửa.
Miếng gỗ cũ có hai lỗ đinh không đều. Đậu đề nghị viết “miễn phí” thật lớn. Phương hỏi miễn điều gì. Cậu nhìn đĩa thu rồi đổi câu. Nhiên ngồi bên, mài đầu bút đậm hơn để người đứng xa cũng đọc. Một khách tới hỏi có phải hôm nay không còn chuyến nữa. Cô chỉ chiếc đò vẫn neo, giải thích lượt tiếp theo và quãng phải đợi. Người ấy không vui, nhưng ngồi xuống sau khi được trả lời bằng một giờ cụ thể.
Tối ấy, Nhiên treo tấm bảng mới ở đầu bến: “Có thể đi bằng chuyến chèo tay. Không bắt buộc đổi ký ức.” Đậu viết chữ chậm hơn mọi lần. Đến chữ cuối, cậu dừng, hỏi cô có đủ sức chèo không.
Cô nhìn bàn tay còn dán vải.
— Một mình thì không. Mai ta gọi người biết chèo.
Cô để nguyên câu ấy, không sửa thành lời hứa mình sẽ làm hết. Phía ngoài, mưa chạm mặt sông, từng vòng nhỏ mở ra mà không cần chiếc đèn nào giữ sáng.
Chương 3: Đèn của người không kể
Quyển I — Bến Mưa