Chương 11: Mười một ngọn đèn im
Quyển I — Bến Mưa
Tiếng chén không có trong mười một dòng Phương đã chép. Nhiên đọc hết một lượt, đặt trang xuống, rồi vẫn kéo lại dòng đầu như thể nhìn kỹ hơn sẽ thêm được chữ. Phương lấy cây chặn giấy đặt ngang mép, để trang yên trước mặt cô.
— Em vừa đọc tới cuối rồi — chị nói.
Nhiên cười, lùi tay. Từ lúc đi Cỏ Lau về, cô thấy mình đi ngang giá hộp nhiều hơn cần thiết. Miếng vải lún không chứa bí mật nào mới; mỗi lần nhìn nó, cô lại nghĩ đến một điều mình chưa hỏi bà Hạnh. Cô đã từng muốn khách nộp một chuyện không quan trọng để mọi việc tiếp tục. Giờ đứng ở phía muốn trả, cô vẫn có thể làm họ mỏi bằng những lần hỏi mãi nếu không chịu nhận rằng mình chưa biết.
Phương đẩy sang một tập giấy khác: những gì người giữ bình đã nghe lọt qua thành bình trước khi tháo cầu. Có tiếng nước, tiếng kéo ghế, nửa câu gọi không rõ thuộc ai. Chị chỉ cho Nhiên một hàng có ghi “âm kim loại, ba nhịp”. Cả hai nhìn nhau. Đậu đang xếp vải ngẩng lên, cầm nguyên tấm trên tay.
— Có thể là chén của bà ấy — cậu nói.
— Có thể là chuông — Phương đáp. — Người ghi không biết. Ta cũng chưa nghe.
Hàng ấy dẫn tới bình thứ sáu ở ngăn trong. Nhiên không lấy xuống ngay. Việc Hạnh cho ghi ba tiếng chưa cho họ quyền mở ký ức chưa xác định được chủ. Phương chỉ phần ghi của người giữ kho: âm tự lọt ra mỗi lần chuyển bình, giống những tiếng đã nghe ở dãy cầu. Họ sẽ chỉ đối chiếu âm ấy, không dựng lại cảnh hoặc gọi thêm phần lời để nghe cho rõ. Đậu gấp tấm vải đem tới, để chiếc đĩa thu trong hòm đóng kín.
Ánh trong thủy tinh rất nhạt. Nó không rung khi Nhiên đọc tên khai trước đó, nên cả lượt thử đã bị ghi là chưa tìm được chủ. Cô cầm ở đáy, cảm thấy nhiệt của bàn tay mình hơn là hơi ấm của đèn. Phương đem một tấm ván che ánh nhà kho, không dùng bóng tối làm cách buộc đèn trả lời, chỉ để mắt họ bớt lẫn những vệt phản từ cửa.
Họ nghe được hai tiếng đầu, tiếng thứ ba kéo dài như chạm vào cạnh đá. Đậu cúi gần, Nhiên đưa tay ngăn đầu cậu khỏi chạm thủy tinh. Cô nhắc khoảng nghe, rồi tự nhận ra tai mình cũng đang dí sát. Cả hai lùi lại. Âm thanh tắt, để một quãng im dài đến mức tiếng áo Phương sột soạt làm họ giật mình.
Người giữ bình được gọi tới, vẫn mặc áo có bụi ở cổ. Ông nói trước đây từng nghe nó rõ hơn khi những bình ở gần cùng sáng. Phương hỏi cùng sáng vì đâu. Ông bảo lúc Hàn Trạch cho đưa lên cầu, đèn trong dãy ngân theo nhau. Nhiên nhìn những ngăn kế, không đưa tay kéo chúng ra để dựng lại điều kiện ấy. Tiếng gần giống chưa đủ cho phép dùng cả mười một phần ký ức làm một cuộc thử.
Đậu lấy một cái chén rỗng trên bàn, gõ thử bằng đầu đũa. Phương đưa mắt, cậu dừng ngay rồi giải thích chỉ muốn so âm bình thường bên ngoài, không tác động bình. Nhiên bảo cách ấy có thể làm, nhưng chén của họ đâu chắc giống chén năm xưa. Cậu đổi cạnh, tiếng mỏng hơn. Người giữ bình lắc đầu, bảo âm mình nhớ có khoảng ngân ở sau, không phải chén này. Ba người nghe thêm một lần từ bình, vẫn chỉ có hai nhịp rõ và một đuôi dài.
Nhiên cảm thấy một điều quen mà chưa gọi được tên. Cô đi ra sân, đứng cách cửa mấy bước, đợi tai thôi cố nghe. Tiếng búa của Lưu Bản gõ dưới mái bên kia đều hai nhát rồi ngừng để đổi tay. Khi nhắm mắt, cô có thể tưởng chúng thành tiếng móc cửa hay tiếng gõ chén nếu đã được bảo trước. Cô mở mắt, quay vào nói chưa đủ để nhận là của Hạnh. Đậu xịu xuống, rồi tự ghi đúng “chưa đủ” thay cho hàng tên bà cậu đã để sẵn.
Người giữ bình nói Hàn Trạch có thể biết âm. Cả phòng im. Ông tưởng mình vừa nhắc điều không nên, vội nói có thể hỏi người khác trước. Nhiên nhìn Phương. Chị bảo ai biết một việc vẫn có thể được hỏi, nếu những người sẽ nghe đồng ý và người ấy không được cầm quyền vì thế. Đậu nhận việc ra nhắn, đi tới cửa rồi quay lại hỏi cậu có phải ở lại lúc Hàn tới không.
— Không — Phương nói. — Nếu em không muốn nghe, chị sẽ kể phần công việc sau.
Cậu đứng cân nhắc, cuối cùng bảo mình sẽ ở, nhưng không ngồi sát ông. Nhiên dịch một ghế sang đầu bàn khác. Không ai bảo đó là quá nhỏ nhặt khi so với việc tìm chủ đèn.
Hàn Trạch tới sau chuyến trưa, tay còn bụi gỗ. Ông đặt tay trên đùi, đợi Phương nói cần hỏi gì. Nhiên nhận ra mình đang nhìn xem ông có liếc nơi cất ấn không. Ông không nhìn. Nhưng chuyện hôm nay sẽ không chứng minh ngày trước chưa có, cũng không chứng minh về sau mọi việc ông làm đều đúng. Cô kéo mắt trở lại chiếc bình.
Phương đọc phần được phép hỏi, không kể chuyện Hạnh đổi tên. Hàn Trạch nhìn dấu ở đáy, nói bình được chuyển từ kho cũ trước khi cầu dựng. Ông nhớ người thu đưa nó vào dãy giữ lâu vì không chịu bắt sáng cùng những đèn dùng cho đò. Nhiên hỏi vì sao vẫn giữ. Ông im một lát, đáp vì đã tính có ngày tìm cách dùng được.
Đậu siết bàn tay dưới ghế. Nhiên nghe câu trả lời, muốn hỏi từ bao giờ một thứ người khác không cho dùng lại chỉ thành món chưa dùng được. Phương đã ghi nguyên lời, ngẩng lên hỏi dấu nào cho thấy nó từng ở dãy nào. Hàn Trạch chỉ vòng mực dưới đáy, ngón tay dừng cách thủy tinh. Ông xin được xoay bình, Phương đồng ý một vòng, Nhiên giữ đáy.
Ở mặt sau có một vết sứt nhỏ, bị vải kê che từ lâu. Hàn Trạch bảo đó là dấu của thợ làm bình ở bờ xa, không phải dấu thu. Những người giữ kho từng mua cả lô từ một xóm làm gốm, ông không còn nhớ tên xóm nhưng nhớ người giao dùng dây màu đất buộc hai chiếc một. Nhiên hỏi có giấy mua không. Ông bảo phải ở sổ công cũ, rồi tự dừng trước khi chỉ chỗ như ra lệnh người đi lấy. Phương nhờ người giữ kho tìm, còn ông ngồi yên.
Lúc nghe ba tiếng, ông không nhận ngay. Ông xin một lần nữa, đặt cả hai bàn tay lên mặt bàn để khỏi theo thói quen gọi thêm ánh. Lần thứ hai đuôi âm rời ra thành những tiếng ngắn hơn. Mắt ông đổi, không phải vì xúc động nhớ Lan. Ông nói từng nghe một âm như vậy trong một kiện bình khác, nhưng không biết nó từ đâu. Phương hỏi có chắc cùng nguồn không; ông đáp không. Cô thấy Đậu thở ra, như thể một lời chưa chắc từ ông dễ nghe hơn một câu quyết đủ mọi điều.
Hàn Trạch ra về trước khi họ cất bình. Ở cửa ông quay lại, nói nếu đi tới người làm gốm thì đừng bảo ông cử tới. Nhiên nhìn ông, hỏi đó có phải điều họ từng phải sợ nghe không. Ông gật. Phần sau cô không hỏi trước mặt Đậu khi cậu chưa nhận nghe. Ông đứng thêm một nhịp rồi đi, để câu nói vừa đủ khó nằm nguyên trên bàn.
Tờ mua bình được tìm thấy lúc trời xế. Mực đã loang, vẫn còn hình hai ngọn lau cạnh một vòng nhỏ. Tịnh nhìn dấu khi mang tin buổi chiều, bảo xóm gốm ở sau Cỏ Lau một quãng, có người trong xóm thường mang chén ra bán ở chỗ bà Hạnh khâu áo. Cô biết đường tới sân phơi, chưa vào lò. Nhiên nhờ cô chỉ chỗ có thể hỏi thợ về loại bình, không nhờ đi hỏi nguồn từng ký ức hộ mình.
Lưu Bản đem tới một mảnh ván có lỗ kê chén. Ông bảo Đậu xin từ sáng, nói cần nghe ba tiếng mà không làm rơi cả chén. Cậu đỏ mặt, nhận miếng ván, chưa biết giải thích bây giờ đã cần hay chưa. Ông đặt nó trên bàn, bảo có lỗ kê thì lúc thuyền nghiêng nước đỡ đổ, không dùng ở đây vẫn đem lên đò được. Nhiên nhìn những vết dao mới, hỏi ông có rảnh xuống bến gốm một buổi không.
— Không tuần này. Tôi nhận đóng lại đáy cho chiếc chở hàng bên phường rồi.
— Họ thuê bác trước?
— Ừ. Với lại nếu cứ chiếc nào cũng chờ cô về xem, tôi nhận trông bến làm gì?
Nhiên cười, nhận mình hỏi vì muốn có người xem đồ giúp, không phải không tin ông trông được bến. Ông chỉ miếng ván, bảo mang một món không giữ ký ức đi mà hỏi thợ; họ không cần xem thứ thuộc người khác để nói đất nung ra sao. Đậu xoay thử mảnh gỗ trên bàn, chiếc chén kê vừa mà không ép vào mép. Cậu xin ghi phần công, ông đọc số giờ rõ ràng rồi đi tiếp. Sự bận của ông để lại một khoảng trống có thật trong đoàn, đồng thời giữ cho chiếc đò lớn ngày mai còn người nhận việc.
Tịnh lắng nghe âm ba nhịp, bỗng cau mày. Cô hỏi họ có nghe phần ngân thật dài ở tiếng cuối không. Đậu bảo có. Cô gõ nhẹ ngón tay lên đôn, bắt chước một tiếng chuông xa không rõ cao thấp, rồi ngừng. Nhiên thấy vai cô căng dưới cổ áo.
— Cỏ Lau không có chuông — Tịnh nói. — Nhưng tôi từng nghe thế ở một lối không nên đi sau tối.
Câu sau làm Đậu ngồi thẳng. Nhiên bảo cô kể phần đã thực thấy, không cần làm nó thành lời cấm. Tịnh nhìn sân, chậm rãi nói có một lần mình về trễ, tiếng đó vang từ cuối ngõ phía các nhà đã đóng cửa. Cô đi theo vì tưởng có người gọi bến, đi qua ba mái liên tiếp giống nhau rồi thấy lại dây giày mình vừa để rơi. Cô đã quay lưng, đi ngược theo những vết chân thật còn ở đất ướt. Từ đó cô tránh lối ấy khi không có đủ sáng.
— Có người đi ở trong không? — Nhiên hỏi.
— Tôi không thấy. Tôi chỉ nghe chuông.
Đậu nhìn chiếc bình, như muốn hỏi vì sao một con ngõ có thể nằm ở đó. Nhiên cũng muốn biết, nhưng không vì vậy mà chiếc bình thành người biết đường. Phần nó giữ chỉ có từng ấy âm, còn điều Tịnh đã đi qua là một chuyện khác. Phương chép riêng hai nguồn, không nối chúng bằng nét mực để cả nhóm yên lòng.
Trước khi xếp bình, Nhiên xin được nghe lần cuối ở đúng khoảng đã thống nhất. Ba tiếng trở lại, đuôi thứ ba lần này nghe rất giống nước rơi trong chén. Cô bật cười khẽ vì tai mình vẫn muốn chọn hình cho điều chưa rõ. Đậu hỏi cười gì, cô nói cậu gõ một chiếc chén thường không làm phí cả buổi; ít ra nó đã giúp họ biết mình dễ nghe theo điều mong đến thế nào.
Phương bọc từng bình lại. Những tên đã thử trước đó vẫn chưa dẫn tới chủ; mười một ngọn đèn chẳng chỉ hướng hoặc giúp họ biết bà Hạnh đang ở nhà làm gì. Chúng im khi được đặt về ngăn. Tịnh buộc túi, hỏi ngày mai họ định đi tới đâu. Nhiên nhìn bức vẽ dấu gốm, đáp trước hết tới một sân phơi có người thật để hỏi. Nếu còn muốn biết ngõ sau tối, cô cần đi đường ban ngày, cùng người đã qua đó, và biết rõ mình có thể quay về bằng lối nào.
Chương 12: Chiếc chén ở bờ xa
Quyển I — Bến Mưa