Chương 23: Con đường không có dấu chân
Quyển II — Bờ Của Những Tên Gọi
Ban ngày, phần sáng dưới vạt đá chỉ còn một dải nhạt bằng lòng bàn tay. Bùi dùng đầu gậy chạm, gậy gặp đá thật ở bên cạnh, hụt ở giữa rồi lại chạm nền phía sau. Ông không đưa chân vào. Nhiên đứng cạnh, nhìn một con đường được nhắc trong lời Sương mà không nằm đúng trên mặt đất vừa thấy.
Sương nói lần đầu từ xóm cũ tới nhà nghe tin cô cũng qua một lối như thế. Có người đi trước, bảo cứ nhìn cửa sáng, đừng nhìn phần tối. Hôm quay ra cô chỉ nhớ đã đi theo một người khác, không nhớ hết quãng. Nhà ấy không ở ngay sau vạt đá này; cô không thể hứa chỉ đúng nơi nhận tên bằng cách lần ngược một đoạn mình chẳng nhớ rõ. Nhiên nghe hết, vẫn muốn thử xem đường có để lại mốc nào không.
Thạch Dư nhìn cô, hỏi có định mang các bình theo. Cô đáp không, chúng ở mái với Bùi, có giấy giao từng hòm. Ông nói chuyện đi vào lối của tiếng gọi không phải phần đường ông nhận dẫn. Ông sẽ giữ thuyền chờ tới giờ đã nói, rồi phải đưa hàng sang bờ nhận, không đứng tới đêm vì nhóm chưa chịu quay. Nhiên gật, nhờ ông nếu quá giờ hãy báo người giữ bờ, đừng tự đi vào tìm bằng một lối cũng chưa biết.
Tịnh không muốn Nhiên đi một mình. Cô từng ra được ngõ Cỏ Lau, biết điều đó không bảo đảm ra được nơi khác, nhưng cũng biết Nhiên sẽ nhìn phần mình chưa thấy. Hai người định chỉ đi tới chỗ còn trông được bờ. Đậu đem dây mới ra, xin làm dấu từ phía ngoài. Nhiên nhìn sợi, nói không buộc vào người; đầu tự do để trong tay, vướng có thể bỏ, không lấy một đường thoát thành thứ giữ chân. Cậu thử nút ở cọc rồi tháo được bằng một tay mới nhận giữ.
Sương ngồi trên bậc phía sau, không bị yêu cầu đi lại tiếng gọi giúp họ. Cô nhìn cây sáo trong tay, hỏi nếu thấy người nhận tên có thể chuyển lời mình không. Nhiên nhận phần ấy, nhắc rằng hôm nay chưa chắc tới được ai. Cô ấy gật, quay lưng vào mái để tập tiếp một nốt, để những người sắp đi đừng dùng vẻ chờ của cô làm sức đẩy thêm.
Nhiên đặt chân lên dải nhạt. Nó không mềm, cũng không lạnh, chỉ có cảm giác mặt đất vừa đi qua bị bỏ lại quá nhanh. Cô đi ba bước, quay đầu, vẫn thấy Tịnh ở sau và Đậu giữ dây ngoài bờ. Cô nói chỗ hòn đá có cạnh sứt, nhờ Tịnh nhìn từ phía mình. Cô đưa tin đọc ra hai vệt khác, một trong số đó Nhiên không thấy vì bóng đầu đang che.
Đi thêm, không có dấu chân sau lưng. Đất phủ một lớp bụi nhạt, giày vẫn dính bụi, nhưng chỗ vừa đặt chân không lõm hoặc đổi màu. Tịnh đứng lại, dùng gót miết ngang. Một vệt hiện ra rồi nhòa như mặt nước tự phẳng. Nhiên bảo chưa cần đi tiếp. Cô cúi nhìn dây trong tay, phần đã thả ra kéo thành một đường sẫm thật, không tan theo bụi. Bờ vẫn thấy qua khoảng giữa hai tảng cao.
Tịnh chỉ một góc nhà ở trước. Nhiên không thấy nó từ bước đầu. Mái thấp, cửa có bóng một chiếc ghế, nền khô như sân của người sống. Cô hỏi có phải chỗ biết không. Tịnh đáp trông giống nhà cha mình khi còn mái cũ, rồi lập tức nhìn xuống đôi giày đã khâu gót. Cha cô ở cõi sống, thư vừa tới kể đã thay mái năm trước. Góc nhà trước mặt không biết điều ấy.
Cô lùi một bước. Con đường sau lưng rẽ thành hai nhánh mỏng, dây kéo về giữa một vách đá thay vì khoảng hở. Nhiên thấy cổ mình căng lên. Họ chưa đi xa bằng chiều dài đò lớn, nhưng điểm ngoài đã lệch. Cô gọi Đậu, nghe câu đáp nhỏ như từ một nơi kín, không thấy miệng người nói. Tịnh quay đầu theo tiếng, bước sang trái. Dây cọ cạnh đá, chỗ tay Nhiên nắm trượt đi một quãng.
Cô ngừng, không kéo giật để chứng tỏ dây còn. Nó có thể đang đi qua một khe thật không cùng hướng với mắt thấy. Cô nói rõ vị trí hai chân mình, nhờ Tịnh đứng lại cho tới khi cả hai cùng nhìn được một mốc. Cô đưa tin đáp được, rồi nhìn ra trước lần nữa. Góc mái cũ đã gần hơn dù cô không bước. Nhiên thấy tay Tịnh nâng lên như muốn gõ cửa.
— Ta đang quay — cô nhắc.
Tịnh nhìn cô, mặt tái, nói biết. Chính tiếng biết làm Nhiên hiểu cô ấy đang cố giữ một việc đã bắt đầu trượt trong đầu. Nhiên không nhờ người mất dấu tiếp tục dẫn chỉ vì đó vốn là vai của họ. Cô nhận phần nói mốc, yêu cầu chỉ nhấc từng bàn chân sau khi cả hai cùng thấy chỗ đặt. Dây còn trong tay, nhưng khoảng bờ không chịu hiện lại theo một câu gọi quen.
Ở bên ngoài, Đậu nghe hai người nói nhỏ, rồi một tiếng im quá dài. Cậu nhìn dây còn thả, không kéo vào để hỏi bằng sức. Thạch Dư đã đứng cạnh, tay đặt lên cọc chứ không lên dây. Ông hỏi cậu còn nhìn được gì. Cậu chỉ bóng áo Tịnh trong khoảng sáng, mới nhận ra đã không thấy chân Nhiên từ lúc nào.
Cậu gọi hai người, nói mình ở bên mái vừa lợp, một chân đặt trên đá bẹt, cái nồi ở sau lưng đang có người rửa. Câu cuối tự bật ra vì tiếng nồi thật đang vang. Một câu đáp tới, giọng Nhiên khản nhẹ: đừng đổi chỗ. Cậu nhìn Thạch Dư. Ông gật, đi tránh khỏi tầm bóng để Đậu đứng nguyên không bị người khác che.
Người rửa nồi đã xong, định úp nó lên giá. Đậu giữ mình ở cọc, gọi nhờ để chiếc nồi xuống bậc và gõ một tiếng bằng que. Người ấy nhìn cậu rồi nhìn dải nhạt, hiểu có chuyện khác với việc rửa cơm. Ông gõ, âm thanh ngắn làm Nhiên đáp rõ thêm một chút. Cậu xin ba tiếng cách nhau, để còn biết chúng vừa được làm ở đây, không phải âm còn lặp từ lúc trước. Thạch Dư tới lấy que, tự gõ theo nhịp Đậu nói.
Tay cậu giữ dây đã đổ mồ hôi. Cậu muốn quấn quanh cổ tay cho chắc nhưng nhớ lời đầu, chỉ đổi ngón để lúc cần vẫn thả được. Phía trước bóng áo Tịnh nghiêng, cậu nghe nước động dù chẳng biết dưới chân họ có nước thật không. Cậu lại nói mình đang đứng đâu, lần này thêm chuyện thợ gốm vừa gõ trượt cạnh nồi làm cả tiếng khác. Nhiên đáp đã nghe. Một sự vụng thật ngoài bờ giúp cậu tin tiếng người trả lời vẫn tới từ người đang cố trở ra, cậu hít được sâu hơn mà không kéo dây thay cho câu hỏi.
Nhiên nghe tiếng nồi rõ hơn tiếng gọi khi Tịnh đứng sát bên mình. Cô nhận ra cô ấy vừa xoay mặt về phía mái giả, tai bên kia lại nghe bờ thật. Cô nói ra, nhờ Tịnh quay một góc để cùng nghe. Người đưa tin làm, mím môi như đang cố rời khỏi một mùi nhà quá thân. Tiếng rửa nồi thành ba tiếng ngắn. Phần bóng ghế phía trước vẫn im, không có chuyện gì mới vừa xảy ra trong ấy.
Cô không thử mở quãng sáng như buổi trước ở cọc. Dấu trong đầu chưa khớp nền dưới chân, dùng giọng mạnh chỉ làm mình mệt trước khi ra. Nhiên hỏi Đậu tay cầm dây ở cao hay thấp, sợi đi xuống bên nào cọc. Cậu nhìn, trả lời từng điều thật. Cô thả bớt đoạn đang căng qua cạnh đá, thấy đường sẫm rời vách một chút, bắt được góc bờ phía ngoài. Tịnh đã nhìn thấy mép mái chung qua khoảng hở mảnh hơn bàn tay.
Hai người đi chéo ba bước, không đi thẳng theo sợi dây đang cọ vào khe. Tới bước cuối Nhiên đặt chân xuống chỗ tưởng bằng, một góc đá trượt khỏi dưới đế. Cô khuỵu, Tịnh nắm được cẳng tay, cả hai ngồi hẳn xuống nền để khỏi kéo nhau về phía nước. Dây rời tay cô, vẫn nằm sát đầu gối. Đậu kêu một tiếng, rồi tự ngậm lại để còn nghe cô nói mình đã đứng hay chưa.
Thạch Dư đem tới một cây sào, đứng ngoài phần sáng, đẩy đầu thật tới chỗ Tịnh có thể chạm. Cô không giật lấy làm tay vịn ngay; thử một lần, nghe tiếng gỗ cọ đá có sức, mới nhận để cùng đứng. Nhiên quay lại nhìn góc nhà cũ, thấy nó đã xa hơn mà không nhỏ đi. Cô hiểu mắt mình không đo được quãng ở đây. Cô nhìn tay người đang giữ mình, nhìn đầu sào, bước về tiếng nồi thay vì về một mái nhà mình muốn tin là gần.
Ra tới bờ, Tịnh ngồi xuống, gót giày bị đá cứa đứt một đường chỉ mới. Cô nhìn chỗ cha đã vá, bỗng khóc. Nhiên còn thở gấp, không nhờ cô giải thích ngay. Đậu đem nước, đặt ở ghế thấp, ngồi lùi để cô có chỗ tự lấy. Thạch Dư rút sào, phần đầu còn dính một lớp bụi trắng, phủi xuống chậu riêng chứ không quệt lên hàng gốm.
Tịnh nói mình đã thấy góc nhà trước ngày mẹ mất. Cô không muốn quay về buổi ấy, vẫn nhận ra điều đã biết và đi theo trước khi kịp hiểu chân đang xoay. Thư cha trong túi kể những chuyện mới, mái trước mặt lại giữ một buổi không cần cô làm gì ngoài trở thành đứa con như cũ. Nói xong cô lau mặt, giận chính mình vì đã nghĩ chỉ người muốn níu quá khứ mới bị gọi.
Nhiên ngồi cạnh, nhận mình đã muốn thử vì sốt ruột được một đường tới nguồn. Cô thấy dấu vẫn có ở đầu, tưởng có thể lấy phần đường đã đi biến thành bảo đảm cho phần kế. Một lần ra được ngõ Cỏ Lau không cho cô quyền nghĩ ai khác sẽ chỉ cần giữ đủ bình tĩnh. Cô không nói lỗi là của hết mọi người nên nhẹ hơn; cô đã nhận phần quyết định đi, cần nhớ đúng phần ấy.
Sương từ mái tới, không hỏi họ đã đem lời chưa. Cô đặt cây sáo xuống ghế Tịnh, bảo ở đây còn chỗ cho một tiếng rè khác, rồi nhận lại khi cô đưa tin cười qua nước mắt. Bùi nhìn dải nhạt, hỏi họ có muốn cắm thêm dấu cấm không. Nhiên nói hãy báo đúng thứ đã thấy: dấu chân không ở lại, mắt thấy bờ có thể lệch, dây cũng có thể vướng; ai muốn đi cần biết việc ấy, không chỉ nghe người giữ bến bảo đừng.
Họ đã quá giờ Thạch Dư hẹn một phần buổi. Ông nói hàng phải đi chiều, nhóm có thể ở lại nghỉ thêm, ông sẽ nhận tin khi tới bờ nhận chứ không quay vào tìm bằng đường đất. Nhiên cảm ơn phần ông đã ở để đưa sào, không nhờ ông đổi cả tuyến vì chân mình vừa run. Tịnh chủ động nói sẽ nghỉ buổi này, ngày sau đi theo đường nước có bờ thật. Đậu nhìn cô, gật, không dùng câu mình vẫn khỏe để kéo hai người khác trở lại kế hoạch.
Khi thợ gốm rời, tiếng bánh xe lăn qua sân nghe rất rõ. Dải nhạt dưới vách chưa biến mất, góc cửa xa vẫn có thể hiện nếu nhìn lâu. Nhiên cất sợi dây khô vào chỗ riêng, đánh dấu phần đã cọ đá để kiểm trước khi dùng. Cô không cần đem nó về làm vật kể một cuộc thắng. Đêm nay cả ba ở dưới mái được cùng người khác lợp, ăn phần cơm đã nấu bằng nồi thật và nghe Sương tập thêm một âm. Con đường chưa tìm được không vì thế trở thành thứ nhất định phải bước hết trước lúc được nghỉ.
Chương 24: Lò gốm không đốt đèn
Quyển II — Bờ Của Những Tên Gọi