Chương 16: Bản đồ chỉ có một bờ

Quyển I — Bến Mưa

Nhiên ngủ hết buổi sáng, tỉnh dậy nghe người ta gọi chuyến mà không biết đã là chuyến mấy. Cảm giác ấy làm cô bật ngồi, bàn chân đã tìm giày trước khi nhớ mình có ca nghỉ. Trên ghế, bộ áo vá khuỷu nằm gọn, Đậu để bên cạnh một bát cơm đậy bằng chiếc đĩa thường. Cô ngồi ăn, nghe tiếng bút cậu viết ngoài cửa, không gọi cậu vào để hỏi bến có ổn không giữa miếng đầu.

Ăn xong cô mới ra. Đậu đưa trang chép lời Bình, chỉ phần tên nhỏ được gấp vào trong. Phương hỏi đêm qua họ đã làm gì, nghe xong đặt giấy sát mười một dòng cũ mà chưa gộp. Nhiên nhắc một bình là của Thạch Dư đã có lời chưa nhận; mười bình còn lại vẫn chờ chủ. Tiếng gọi Bình không chứng minh chúng cùng nguồn, cũng không cho phép lấy cái cần giải thích hôm nay che những điều bến còn nợ từ trước.

Phương bảo chị muốn tới bờ xa một ngày. Nhiên tưởng chị đi vì cần đối sổ, lập tức nói có thể mang bản ghi tới thay. Chị nhìn cô rồi lắc đầu, bảo còn một việc riêng muốn hỏi ở đó, chưa biết đã muốn kể chưa. Nhiên dừng tay trên xấp giấy. Cô đã quen được người khác giữ cho mình phần riêng, vẫn dễ coi người giữ sổ chỉ có những việc giúp chuyến của mình.

Cô hỏi chị cần đổi ca lúc nào. Phương nói chưa phải hôm nay, cần xếp người nhận phần trực rồi sẽ tự tính. Nhiên gật, cất mảnh hỏi riêng khỏi những việc đưa đi, không viết tên chị vào chuyến vì tưởng hiểu lòng. Đậu nhìn hai người, chậm rãi gạch chữ “đối sổ” cậu vừa viết cạnh tên Phương. Cậu hỏi có cần để trống không. Chị bảo cứ đừng ghi việc chưa được nhận, phần trống không buộc ai phải lấp ngay.

Buổi chiều Nhiên gặp Tịnh, hẹn ngày tới đi đường ngõ ban sáng. Tịnh đã nhận tin cha, sẽ cần về nhà một tuần trong tháng này. Cô không giấu lịch cho tới khi đoàn đi xa mới báo. Nhiên tính các ngày, bỏ dự định bám theo hết tuyến tin. Họ sẽ học phần bờ trước, tìm chỗ hỏi về người đã nhận tên Bình, và trở lại đủ sớm để Tịnh về. Cô đưa tin mở tấm gỗ khía, chỉ một vết đã mòn gần hết: tới đây cô chỉ có đường cũ, chưa có lời hứa cho những gì phía sau.

---

Bình đón họ ở căn phòng mới, đôi dép đặt ngay ngắn sát chân ghế. Đêm qua ông vẫn nghe tiếng, đã thức dậy gọi người cùng sân thay vì đi thử xem nó dẫn đâu. Người hàng xóm ngồi uống nước với ông tới lúc tiếng ngừng. Ông kể có bực vì bị nhắc mẹ trong lúc mình chỉ muốn ngủ, không có vẻ một người được nỗi nhớ làm cho hiền hơn.

Nhiên hỏi ông có muốn cùng tìm quầy dừng sau bến không. Ông nói chỉ đường được, chưa muốn đi tận nơi gặp người từng hỏi. Tịnh đưa hình các nhà quanh giếng, ông đặt ngón tay ở chỗ mái thấp hướng ra khoảng đất bán dây. Từ đó ông từng nhận lời chỉ tới phòng trọ. Ông không nhớ tên người hỏi, chỉ nhớ mép bàn có ba vết tròn do chén nóng đặt, người ấy nói nhẹ, không giục. Ông đã thấy được giúp, nên kể.

Họ chào Bình, để ông tự chọn có mở cửa nhìn theo hay không. Trên đường ra quầy, Tịnh đưa Nhiên qua cửa bà Sầm như đã hẹn. Bà bán cho họ một chén thường, nhận phần hỏi đường ngắn và chỉ mốc bên ngoài lối ngõ. Với hai địa chỉ họ chép từ sổ, bà biết một đã chuyển tới nhánh Ngã Thưa, nơi người làm gốm đem hàng qua. Bà không có tin người còn lại. Nhiên ghi nguồn ấy riêng, cảm ơn rồi rời, không mang chuyện Hàn Trạch tới cửa bà lần nữa.

Quầy người nghe tin nằm đúng nơi Bình chỉ, hôm ấy không có ai ngồi. Trên bàn còn một tờ gỗ đề: “Muốn nghe người thân, xin để tên họ gọi.” Không nhắc đèn, không hứa người chết trở lại. Dưới dòng ấy là một vệt sáng nhạt của chữ đã lau, Nhiên không đọc được. Cô chạm mép bàn sau khi hỏi người bán bên cạnh, thấy ba vết tròn thật. Chúng không cho biết ai đã viết hoặc ai đã nhận tên.

Ở đầu ngõ, người hàng xóm đang mang chiếc ghế của Bình ra sửa chân. Nhiên nhận ra miếng ngói từng kê dưới ghế, hỏi có phải ông không dùng căn phòng nữa không. Người ấy bảo Bình chỉ nhờ sửa để hôm trở lại khỏi phải lo chân ghế trượt mỗi lần ngồi. Ông còn xin học cách đóng một chân mới, bảo từ trước chẳng biết làm vì toàn chờ người khác. Tịnh cười, hỏi có nhận thêm một người học sửa dây giày không. Người hàng xóm chỉ sang lò gốm, bảo thợ bên ấy cười tới tối nếu thấy người đưa tin lại học đủ thứ giữa đường. Hai người đứng nói thêm mấy câu về việc đem ghế qua sân, rồi mới đi. Nhiên thấy nhẹ vì một người vừa có đêm khó vẫn được xóm biết tới bằng chuyện chân ghế; không phải mọi lời quanh ông đều cần quay lại tiếng gọi.

Người bán dây bảo bàn có từ trước khi mình tới, cứ vài ngày lại có một người ngồi, nhận lời nhắn rồi đi. Bà không biết chỗ họ về. Tịnh hỏi đã từng có người tới giận chưa. Bà bảo có người nói nghe được đúng giọng, có người bảo chẳng có gì; bà không bán chuyện ấy nên không giữ những lời họ nói. Nhiên mua một đoạn dây cho túi mình đang sờn, trả rồi mới xin bà cho hỏi thêm nếu sau này gặp người nhận tên.

Đậu không đi hôm ấy. Nhiên nhìn chỗ bên cạnh, chợt nhớ nếu cậu có mặt sẽ muốn chép ngay tờ gỗ. Cô tự chép, giữ đúng câu chứ không đổi thành lời cáo buộc mình đang nghĩ. Tịnh đứng dưới nắng, đọc lại cùng cô để khỏi vô tình thêm chữ. “Muốn nghe” không phải “muốn bị kéo đi”, Nhiên nghĩ, nhưng phần khác còn cần tìm người làm việc ấy để hỏi. Cô không tháo tấm bảng của một nơi chưa biết chủ rồi tin tiếng đêm sẽ theo đó thôi gọi.

---

Từ quầy tới ngõ có chuông chỉ hai lần rẽ theo lời người bán. Ban ngày đường không tối. Một dãy chum úp cạnh tường, vài mái lợp đều màu, đất khô có vết bánh xe mảnh. Tịnh đứng ở lần rẽ thứ hai, chỉ chỗ mình từng thấy lại sợi dây giày rơi. Nhiên nhìn chiếc giày cô đã được Lưu Bản thay dây; sợi mới màu nhạt, không thể lẫn với thứ cũ đã bỏ.

Họ thử đi tới đầu bậc, cùng nhìn lại quầy qua khoảng giữa hai mái. Tịnh nhớ bậc này có một vệt đất đỏ. Hôm ấy vệt vẫn có, nhưng chỗ cây mọc ở khe lại ở phía ngược. Cô dừng, chưa bước xuống. Nhiên hỏi muốn quay không, cô đáp muốn nhìn từ bên này thêm một nhịp. Hai người đứng sát nhau, không để một người đi trước rồi bảo người kia cứ theo tiếng.

Chuông vang rất nhỏ, không đủ ba nhịp mà chỉ phần đuôi ngân. Cạnh chiếc chum cuối, một sợi dây sẫm nằm cuộn. Tịnh cúi xuống, bàn tay nhích ra theo phản xạ trước khi nhớ đôi giày mình đang mang. Nhiên nhìn sợi dây; ánh nắng trên nó không đổi khi bóng người đi ngang từ đầu ngõ. Cô gọi Tịnh, hỏi dây mới của cô buộc nút thế nào. Người đưa tin nhìn xuống chân, cười ngắn, bàn tay dừng giữa không.

— Nút bác Bản bảo đừng kéo cả hai đầu — cô nói.

Sợi dây cạnh chum vẫn nằm đó. Tịnh lùi về bậc, không nhặt làm bằng chứng. Cô nói đó giống sợi mình thấy lần trước, nhưng không biết có phải một vật thật bị bỏ lặp chỗ hay chỉ phần gì cô cứ thấy. Nhiên chưa có cách phân biệt, không thử ném chén mới vào để xem nó có trở lại. Họ đứng ngoài mép, gọi cho nhau tên thường, nói vị trí hai người đang nhìn. Một tiếng gọi bình thường có thể được trả lời bằng điều vừa thấy; phần ngân ngoài ngõ chỉ lặp, không nhắc tới đôi giày mới.

Tịnh bảo quay. Nhiên nhận, đi lùi ba bước nhìn lại bậc rồi mới xoay người. Đến chỗ hai mái hở, quầy không còn nằm giữa như lúc tới. Cô dừng. Tịnh cũng thấy, thở gấp một chút, chỉ vết bánh xe để tìm hướng. Vết mảnh bị gió làm nhòe. Hai người đứng trong quãng im, không có một đường sáng nào hiện ra vì Nhiên là chủ đò. Cô nhớ nắng đã chạm mép tay trái lúc vào, nhớ bậc có lỗ thoát nước chứ không chỉ vệt đỏ. Cô nói từng điều để Tịnh nhìn cùng, hai người nhận ra họ vừa xoay theo góc chum thay vì theo vách nhà.

Lối đúng chỉ cách một thân người, vẫn khiến cả hai mất một quãng đứng lâu. Khi thấy người bán dây đang dỡ thúng, Tịnh đặt tay lên cột quầy, khép mắt rồi mở. Nhiên muốn cười vì họ đã ra được mà không đi xa bao nhiêu, nhưng chân cô còn căng. Cô ngồi xuống mép đất, nhận chén nước người bán đưa, để sự sợ ở đó đủ lâu trước khi nói chuyện tiếp.

---

Trở lại bến, Nhiên không vẽ ngay. Cô cùng Tịnh ăn hết phần mang theo, nhìn người giữ cọc sửa dây cho thuyền khác. Đến lúc tay hết muốn siết, cô mới trải giấy trên ghế. Sơ đồ Hàn đưa khớp với quầy, lệch ở quãng tới bậc. Tịnh bảo bậc có thể đã thay sau mùa nước, nhưng cô không muốn dùng một nguyên do thuận tai để lấp phần chưa biết. Hai người vẽ điểm mình đã đứng, chừa phần ngoài ngõ trắng.

Nhiên thử kể đường về, lần này không kể một mình. Cô nói mốc bên trái, Tịnh nhìn qua vai và nói mốc bên phải. Khi hai mốc không cùng chỉ một hướng, họ ngừng để xem ai đã quay người khác lúc nhớ. Đến lượt thứ ba, phần bờ ngắn hiện rõ trong cả hai cách kể. Không ai được thêm phép mới nhờ nói vừa lời. Họ chỉ có nhiều hơn một người biết mình đang đặt chân ở đâu.

Người giữ bến nhìn hình, bảo đó là cả một bờ chỉ nhìn từ phía sông. Qua ngõ còn những xóm khác, có người đi tiếp nhiều ngày mới tới nơi họ gọi là thành sáng. Ông đã nghe người khác kể, chưa đi. Nhiên hỏi có biết ai đã đi thật và về không. Ông nói có người làm gốm từng chở đồ tới ngoài ấy, không phải chuyến nào cũng nhận. Tịnh nhìn cô, không nói sẵn tên Thạch Dư thành một người bắt buộc phải giúp.

Trên thuyền về, Nhiên giữ hướng một đoạn rồi để Tịnh ngồi nhìn lại đường bờ. Cô đưa tin chưa quen mái, chỉ nhận việc nói những mốc đã thấy để Đậu hôm sau có thể nghe rồi tự đi học. Nhiên hỏi chân cô có đau không, Tịnh đáp có, nên tuần sau sẽ không đi thêm tuyến mới trước khi về cha. Cô gật, ghi vào mép lịch của mình, để giới hạn ấy có chỗ trước khi kế hoạch dài tự tràn qua.

Phương đợi ở bến, nhận sơ đồ có một bờ rồi hỏi phần trắng. Nhiên đáp vẫn trắng. Chị trải nó dưới ánh nhà trực, không đẩy ngay vào bộ giấy chưa đủ. Đậu tới, nhìn các mốc do hai người viết hai nét khác nhau, hỏi ngày mai cậu có thể học đoạn ấy không. Cô nói có, nếu cùng Tịnh còn đủ buổi và có người giữ ca; không thể thuộc bằng mắt một đêm rồi gọi nó là đường của mình.

Khi cất giấy, Nhiên để miếng kê chén chặn mép thay vì tìm vật quý làm dấu. Ngõ sau tối vẫn có tiếng gọi, người nhận tên ở quầy chưa được gặp. Cô không biết bờ tiếp theo sẽ dài bao nhiêu. Nhưng đoạn đã đi không còn chỉ nằm trong đầu người đứng đầu mũi. Cô nghe Tịnh ở sân hỏi Lưu Bản cách tháo nút dây giày mà không làm bung đầu vải, rồi thấy mình có thể ngồi thêm một lát để ghi phần đường hôm nay đúng bằng độ dài thật của nó.