Chương 21: Những người tự dựng mái

Quyển II — Bờ Của Những Tên Gọi

Người giữ bờ Vách Bạc đang đứng trên một chiếc thang, hai tay ôm tấm lợp, miệng giữ một chiếc đinh. Thấy thuyền tới, ông nhả đinh vào lòng tay rồi gọi họ đừng buộc cọc đầu vì chân cọc vừa mục. Thạch Dư từ xe hàng đặt ở khoang trước chỉ cọc thứ hai. Nhiên vòng mũi, để Đậu tự kiểm dây trước khi đưa tay nhận hòm.

Thuyền hàng của ông thợ gốm nhỏ, chở được chiếc xe sau khi tháo tay kéo, không đủ thêm tất cả người và đồ. Họ đi hai chiếc từ Ngã Thưa, chia người giữ mũi theo phần quen. Đến khúc rẽ ông phải nhờ Tịnh ngồi đầu, nói rõ mình chỉ nhớ hướng vào bãi đất lúc nước thấp. Nhiên nhìn từ thuyền sau, thấy một người đã biết đường cũng phải hỏi khi dấu bờ đổi. Không ai vì được gọi người dẫn mà có sẵn mọi hướng trong tay.

Bờ Vách Bạc cao, sau bậc là một vạt đá trắng sáng khi có nắng. Một mái chung vừa tháo nửa bên, tấm mới còn xếp trên đất. Người đỡ phía dưới không với tới chỗ thang, cứ phải nhấc lên rồi hạ. Đậu nhận giúp trước khi hỏi nơi thuê nghỉ, cầm một đầu tấm lợp cùng Tịnh. Nhiên buộc đồ vào chỗ cao, thấy thang nghiêng về khe, lấy một miếng kê ông giữ bờ chỉ mà chèn chân.

Giữa lúc nhấc, tấm lợp tuột khỏi tay người bên kia. Thạch Dư đặt xe xuống, đỡ phần dưới, miệng kêu hãy từ từ chứ gốm của ông không được tính là mũ. Cả nhóm bật cười, tay vẫn phải giữ. Người trên thang đóng xong một cạnh, mọi người cùng chuyển qua chỗ kế. Không có tiếng chuông lệnh, chỉ những tiếng nói chồng lên nhau và một cánh tay giơ chờ cho đủ người đã nghe.

Xong tấm đầu, người giữ bờ tụt xuống, chống hai tay lên đầu gối. Ông nói tên Bùi, hỏi họ tới tìm ai hay chỉ đi ngang. Tịnh nói cả hai, cần một chỗ ngủ và hỏi đường tới ngoài thành. Ông nhìn mái còn hở, thở ra bảo ngủ được ở bên đã lợp, người sống nên ngồi phía có bếp. Họ chưa kịp hỏi giúp phần nào thì một phụ nữ mang thúng lá khô tới, bảo nếu muốn trả công giữ mái vừa rồi bằng bữa tối thì phải để cô nấu trước khi nhóm lại tranh việc trên đầu.

---

Người phụ nữ tên Sương, giọng nói cao, cười thành những tiếng ngắn như gió giật mép vải. Cô không làm bếp một mình. Hai người khác đang nhóm lửa và vo gạo mang từ tuyến của người sống, cô cắt phần lá dùng kê nền cho khỏi bám đất. Đậu xin rửa chén, bị chỉ ra cái máng ngoài bờ và nhắc rửa nước riêng, đừng lấy phần uống của ba người tới mới.

Nhiên ngồi tước dây cho mái. Sương nhìn tay cô, đưa đoạn đã tước sẵn, nói dây cũ ở đây dai hơn nhìn, kéo mạnh chỉ đau ngón. Cô thử theo, làm đứt nửa đoạn, bị Sương cười rồi tự đưa mình một đoạn khác để làm mẫu. Hai người làm thêm, nói chuyện mái dựng từ những tấm người qua bến để lại. Một bên trắng, một bên sẫm, một đoạn được vá bằng lá khác. Nó không được làm thành hình một ngôi nhà cũ của ai.

Sương nói mình từng ở xóm phía trong, được mời tới nơi có thể giữ nguyên một buổi gia đình sum họp. Cô đã nghe, đã thấy cái sân hồi nhỏ với cây quất cụt một nhánh. Người trong sân cứ gọi cô bằng tên lúc chưa lấy chồng. Cô rời ra vì thấy mình sẽ phải thôi làm những chuyện người con gái ấy không từng làm.

— Chẳng hạn? — Nhiên hỏi.

Sương thò tay vào túi lấy cây sáo ngắn, thổi một tiếng rè khiến người đang vo gạo la lên xin tha. Cô cười, cất đi, nói chẳng hạn học một thứ dở tệ mà không phải nghe mẹ bảo nhà có khách. Nhiên bật cười theo, rồi im khi nghĩ tới sân cha mình. Cô từng đứng trong ký ức được trả, biết buổi ấy quý mà không mở thành nhà để bước vào. Người đang ngồi cạnh đã được mời giữ hẳn một chỗ ở như thế.

Sương thấy nét mặt cô đổi, không kể tiếp để buộc cô hiểu. Cô hỏi người sống ra đây có mệt vì nơi nào cũng có chuyện người mất không. Nhiên nghĩ một lúc, đáp mệt vì thường tưởng mình cần biết câu trả lời cho mọi chuyện được kể. Sương chỉ đoạn dây cô vừa làm hỏng, nói ở đây trước hết cần đủ dây buộc tấm lá này. Cô nhận, làm tiếp, thấy vai bớt căng khi chưa phải nói mình sẽ làm gì với cả thành phố chưa gặp.

Thạch Dư qua bếp lấy nước, bị Sương gọi lại xin xem giúp hai chiếc chén sứt. Ông chỉ chỗ còn dùng được, bảo cái kia đừng rót nóng vì đã có đường nứt sâu. Sương cất riêng chiếc ấy để đựng hạt khô. Nhiên nhìn sự đổi chỗ đơn giản, nghĩ chiếc bình của ông đang ở Bến Mưa. Không phải vật nào ngừng việc cũ cũng hết mọi việc còn lại; song một món giữ ký ức vẫn cần chủ quyết phần mình, không tự thành chén đựng đồ vì người khác thấy tiện.

---

Sau bữa, mái cần thêm một tay phía bên cao. Tịnh nhận giữ dưới, Thạch Dư đỡ thang, Đậu lên cùng người giữ bờ buộc đầu lá. Nhiên chọn đứng ngoài nhìn cạnh chứ không leo cao chỉ vì làm đò nhiều năm. Tới nút thứ hai, Đậu đưa dây chéo sai hướng, tấm lá cuộn lại thay vì nằm phẳng. Sương ngồi dưới cười, nhắc đó là mái chứ không phải gói bánh. Cậu tháo, lần sau giữ đúng nếp, đầu gối đã biết tì vào chỗ chắc hơn.

Một người đàn ông ở nền bên kia bỗng hỏi cả nhóm có thật cần lợp hết không. Ông định đi tới thành sáng trong vài hôm, nghe ở đó không mưa, không cần mỗi lần gió lại thay mái. Bùi vẫn cầm lá, bảo ở tới lúc nào thì chỗ ngủ hôm nay vẫn cần khô. Người ấy nói ông có thể đợi dưới mái khác, sao phải dựng lớn cho những người cứ đến rồi đi.

Sương đặt đoạn dây xuống, nhìn ông. Cô bảo mình nhận ở đây hết mùa, không định chỉ trú tới lúc có người gọi. Ông ngạc nhiên, hỏi cô không muốn nghe lại người nhà à. Cô không nổi giận ngay, chỉ kéo cây sáo ra đặt bên cạnh để ông nhớ những chuyện đã nói. Ông cười xòa, bảo học sáo ở đâu chẳng được. Người vo gạo ban nãy đã rửa tay, chen vào rằng nơi nào bắt người ta ngồi yên trong một buổi cũ thì không có ngày mai để tập bớt rè.

Cuộc nói chuyện mắc lại giữa mái và nền. Nhiên không đưa phép hoặc sổ ra phân đúng sai. Cô hỏi người định đi có nhận giữ giúp cột buổi cuối hôm nay không. Ông nhìn chỗ đang cần, bước tới. Việc ấy không khiến ông phải đổi ý ở lại, nhưng cho mái được dựng bằng cả phần ngày ông còn dùng. Sương nhận đầu dây ông đưa, không bắt ông rút câu vừa nói trước khi cùng làm.

Mái xong trước lúc sương xuống. Những tấm khác màu ghép thành một bóng nghiêng, không che hết vạt đá nhưng đủ nền ngủ. Bùi đem chiếc thang cất, đứng dưới nhìn lên như vừa nhìn thấy thêm một khoảng bờ mình có thể nhận người tới. Đậu đưa tay về phía tấm lá cuối, không chạm nổi, cười vì suốt buổi ngồi trên đó tới lúc xuống mới thấy cao thế nào. Nhiên cũng nhìn, biết mình sẽ nhớ Vách Bạc bằng cái mái vừa thật sự đứng dưới, không chỉ một tên trong thư.

Cô xuống kiểm thuyền cùng Đậu. Cậu hỏi khi ở bờ lạ cô còn gọi được đường cho một đốm nhớ về không. Nhiên bảo chưa biết hết quãng, nhưng có thể thử phần vừa đi. Cô để cậu giữ thuyền ở cọc sau, đứng đầu bậc gọi thật khẽ: cọc đầu mục, mép đá bẹt, mái có tấm trắng. Một làn sáng mỏng mở dưới mũi rồi tắt trước chỗ hai quãng nước gặp nhau. Cổ cô nóng lên, như vừa nói dài trong gió.

Đậu nhìn, chưa kịp vui thì cô đã ngừng. Cô nhận ra trong đầu mình chỉ có dáng mái nhìn từ sân, không có góc nhìn dưới cọc sau. Họ đưa thuyền chậm tới đó, nhìn lại thêm một lần, nhớ tấm trắng bị tấm sẫm che mất nửa. Lần gọi sau, khoảng yên kéo dài hơn một thân đò rồi dừng. Không có đốm ký ức nào được đem ra thử chịu phần sai. Đậu chèo giữ thật, Nhiên chỉ gọi trong số hơi mình còn đủ tỉnh để nhớ.

Khi lên bờ cô uống nước, không thử lần thứ ba. Cậu ghi lại bằng hình, cô nhắc hình giúp nhớ góc đã nhìn chứ không làm ánh tự tới. Bàn tay cậu đặt trên trang, dừng bút một lát, rồi vẽ cả chỗ làn sáng đã tắt. Nhiên ngồi cạnh nhìn dòng nước, thấy đường xa sẽ phải được học từng quãng như vậy, có chỗ thật sự chưa đi qua thì cổ họng không thể nói thay đôi chân.

---

Đêm, người định đi thành ngồi kể chuyện ở đó có người được gặp một em trai chết trẻ, nói chuyện như chưa cách mấy chục năm. Người nghe hỏi ông có thấy không. Ông đáp bạn mình kể, bạn đã nhận tin từ người đi rồi. Tịnh đang ghi tuyến, ngẩng đầu hỏi người đã đi có trở về hay chỉ gửi lời. Ông nói chỉ lời, giọng hơi bực vì đang kể một chuyện làm mọi người vui mà cứ bị hỏi đường của nó.

Thạch Dư xếp lại gói gốm, không dự lời phán. Nhiên nghe, nghĩ tới Lê Nghị và chiếc móc còn gửi ở Ngã Thưa. Có thể một người muốn ở lại thật. Cũng có thể người ngoài đang dùng sự im lặng của họ làm bằng chứng hạnh phúc. Cô chưa biết phải hỏi ai trước, nên chỉ nhờ người đàn ông nói nếu còn gặp người đưa tin hãy giữ tên tuyến, nhóm muốn gửi một câu hỏi tới một người cụ thể. Ông gật, vẫn không thôi muốn đi.

Sương ở đầu mái, tựa lưng, tập sáo bằng hơi nhẹ. Âm đầu rè, âm sau khá hơn một chút. Cô cười một mình, không ai cần vỗ tay. Tịnh nói cha mình cũng ghét tiếng con gái tập đồ có tiếng lúc gần giờ ngủ. Sương hỏi ông còn sống, cô đưa tin gật, kể ông đã sửa giày để con đừng phải nằm lại giữa một tuyến vì chân đau. Hai người nói chuyện người còn sống bằng những chi tiết nhỏ, không đổi chúng thành lời hứa một ngày ngừng mất mát.

Nhiên nằm xuống nền ở góc, hai hòm đặt nơi cả nhóm nhìn thấy mà không cản lối. Cô nghe tiếng gió trên mái mới khác tiếng trên mái cũ Bến Mưa: lá non gõ dày, chỗ mép trống kéo âm dài. Đậu còn thức, nói sau này cậu muốn thử tự chèo tới Ngã Thưa chỉ để xem người đang tập đan đã làm được quai chưa. Cô đáp đường ấy cần thêm vài lần học, rồi bảo ý muốn ấy được để nguyên, không phải chờ tìm được hết mười chủ đèn mới có chỗ nói.

Cậu im, một lúc sau lật người ngủ. Thạch Dư ra ngoài xem xe, bánh đã kê cao. Tịnh gấp lịch, ngả lưng ở đầu bên kia. Những người nhận mái vẫn có thể rời, những người ở lại có ngày tiếp để học việc vụng của mình. Nhiên khép mắt, để tiếng sáo dứt hẳn rồi mới ngủ. Không lâu sau, có một tiếng chân chạm sát mép nền. Cô mở mắt, thấy Sương đứng ở đầu bậc, tay cầm cây sáo ngang ngực, nhìn về phía vạt đá trắng như đang nghe một người gọi từ sau nó.