Chương 14: Hàn Trạch đứng ngoài cửa

Quyển I — Bến Mưa

Hàn Trạch đợi dưới mái bên ngoài, không bước vào phòng có người đang nhận lại một chiếc bình. Ông mặc áo cũ, cầm một cuộn giấy bọc bằng vải xám. Đậu đi qua thấy, hỏi ông muốn gặp ai. Ông đáp Nhiên, rồi tự lui khỏi đoạn lối cậu phải đưa khách xuống bậc.

Người đang nhận bình là một người làm lược đã qua bờ từ nhiều năm. Nhiên không nhận ra mặt cho đến khi ông nói mình từng sửa chiếc lược sừng của cha cô. Phần ký ức trả hôm ấy là một đêm ông dạy người cháu cắt răng gỗ, chỉ cho một giờ nhưng bị lấy cả buổi. Ông ngồi khép tay, nhìn chiếc bình rỗng mà không khóc. Cô đưa nước, ông lắc đầu rồi hỏi người đứng ngoài có còn làm quản bến không.

Nhiên nói không. Ông hỏi cuộn giấy kia có phải lệnh mới không. Cô chưa biết, nói sẽ hỏi; ông đặt tay lên cánh tay cô, không cho đứng ngay. Ông không cần nghe lệnh nào nữa, cũng không muốn Hàn Trạch đi vào lúc mình còn ở đây. Cô bảo ông cứ ngồi tới khi muốn rời, cửa sẽ giữ như đang giữ. Ông buông tay, một lúc sau xin thêm chiếc khăn để bọc chiếc bình dù nó đã rỗng.

Nhiên lấy khăn, không hỏi vì sao ông muốn mang. Ở sân, Hàn Trạch thấy cô qua khe cửa, đứng lên. Cô đưa tay ra hiệu đợi. Ông đứng rồi lại ngồi xuống. Cô từng thấy người chờ ông ngoài nha quản nhiều hơn thấy ông phải chờ ai. Ý nghĩ ấy đem tới một chút thỏa mãn, khiến cô khó chịu với chính mình. Người trước mặt cần một quãng yên, không cần cô dùng quãng ấy để thấy ai đã trả được chút giá nào.

Người làm lược nhờ cô giữ bình một lúc để buộc lại vải. Tay ông run ở ngón út, nút đầu cứ xoay về mặt khuất. Nhiên đưa khăn dài hơn, ông thử rồi trả vì phần thừa sẽ mắc lúc lên đò. Ông lấy chiếc cũ, xoay bình thay vì xoay tay, cuối cùng buộc được một nút thấp. Khi nhận lại, ông chợt bật cười, không hướng về ai.

Ông kể mình đã tưởng buổi dạy cháu mất đi là một buổi rất đẹp. Nhận về mới nhớ đã cắt lệch hàng răng, người cháu thấy từ đầu mà ông không chịu nghe. Sau cả giờ họ mới dỡ ra làm lại. Nhiên nhìn mặt ông, không biết có nên nói ít nhất họ vẫn làm cùng nhau không. Ông tiếp rằng chuyện ấy làm mình bực y như ngày đó, nhưng muốn giữ; không cần nó đẹp để biết đã có một buổi mình còn sửa được lỗi trước mặt người khác.

Cô hỏi ông có muốn chờ thêm không. Ông bảo một lát nữa, rồi quay bình trong lòng tay như đang tập thấy một món chẳng còn chứa ánh mà vẫn có trọng lượng. Nhiên ngồi đối diện, nghe người trực ngoài bậc gọi giờ chuyến. Cô không dùng tiếng gọi ấy giục ông kết thúc. Qua khe cửa, cuộn giấy xám dưới tay Hàn Trạch đổi từ đầu gối này sang đầu gối kia. Hai sự chờ ở hai phía căn phòng không cần được chia đều để trông công bằng.

Đến khi ông làm lược rời, Nhiên đi cùng ra cọc. Ông bước chậm, giữ khăn sát bụng. Hàn Trạch quay mặt sang mái bên kia, không chắn lối xin nói một câu. Người khách thấy ông, đi rộng hơn một bước. Nhiên đứng đúng chỗ đã đứng để giúp xuống thuyền, không kéo khoảng cách giữa hai người ngắn lại cho đẹp mắt. Đậu nhận dây, hỏi khách muốn chuyến yên hay chuyến lớn. Ông chọn chuyến lớn, đi cùng những người khác, không cần cô đích thân đưa vì vừa trả đèn.

---

Cuộn giấy Hàn Trạch đem là một sơ đồ đường từng đi để mua bình và gặp người làm đồ giữ sáng. Nó không vẽ bờ cuối, không có hình cầu tới nơi mọi người cần về. Chỉ ba quãng đất, hai chỗ neo, một bến ông chưa đặt tên vì quên người ở đó gọi ra sao. Nhiên trải lên bàn, thấy một đường bị tẩy dở vẫn hằn dưới nét mới.

— Tôi đã nghĩ sẽ đi cùng — ông nói. — Tôi biết hơn những gì viết ở đây.

— Ông biết tới đâu?

Ông chỉ điểm gần Cỏ Lau. Tới đó có một lối ngõ dài, hai đầu nhìn giống nhau sau tối. Ông đã đi một lần ban sáng, quay lại vì người bán bình bảo mình tìm sai chỗ. Nhiên hỏi ông tìm gì. Ông nhìn bàn tay, đáp tìm người làm ánh sáng hiện thành hình, trước khi tự dựng cầu. Ông đã được bán một cái chén có thể phản bóng từ đèn; chén không làm được người bước ra. Ông tưởng chỉ cần phần đèn đủ nhiều.

Nhiên nghe trong ngực có chỗ cứng lại. Một cái chén không đủ, rồi rất nhiều người đã phải bị lấy thêm để bù vào điều đó. Cô nhìn sơ đồ, không xé, cũng không khen ông vì hôm nay chịu mang tới. Cô hỏi cái chén ở đâu. Hàn Trạch nói đã nộp cùng những đồ còn lại trong cuộc đối soát, Phương biết, chưa mở dùng. Cô gật, bảo chị sẽ cần nghe những lời ông vừa nói để bổ sung nguồn việc thử.

— Tôi không tới đổi giấy này lấy chỗ đi — ông nói sau một lúc.

— Tôi nghe ông nói muốn đi cùng.

Ông cúi đầu. Lời tách hai việc vừa thoát miệng đã bị chính câu trước kéo lại. Ông bảo có muốn thật, một phần vì biết đường, một phần vì ngồi ở đây không làm các bình tìm được chủ nhanh hơn. Nhiên hỏi những người từng bị ông lấy có muốn ngồi cùng ông trên chuyến không. Ông không đáp được cho họ. Cô nói cô cũng không đáp thay được.

Cô gọi Phương vào, để cuộn sơ đồ ở giữa bàn. Chị đọc, hỏi một điểm có thể kiểm với người giữ kho và một điểm cần hỏi người ở bờ xa. Hàn Trạch chỉ phần ông chắc đã đi, gạch chỗ chỉ nghe người khác kể thành nét đứt. Bản giấy xấu hơn sau khi sửa; Nhiên thấy nó dễ dùng hơn bản đầu trơn tru. Cô xin giữ để chép phần cần, ông đồng ý, hỏi có phải mình được ngồi đợi tới khi họ quyết.

Phương bảo nếu còn việc ca hôm nay thì cứ làm, chuyện chuyến xa chưa có ngày. Ông đứng, cầm vải bọc trống. Nhiên suýt bảo để cả vải, rồi nhớ nó là đồ ông đem riêng; cuộn giấy được cho không gồm mọi vật quanh nó. Cô trả lại đúng phần, đợi ông đi mới kéo ghế ngồi xuống.

---

Nhiên nhờ Tịnh mang bản chép phần đường ấy sang hỏi người từng bán đồ gần lối ngõ. Cô đưa tin nhận vào tuyến ngày kế, không hứa có câu trả lời ngay khi nhóm còn ngồi trước giấy.

Chiều hôm sau Tịnh mang về lời của bà Sầm, người đã từng bán đồ gốm nhỏ gần lối ngõ. Bà không nhận tên địa điểm Hàn Trạch viết ở mép, bảo đó là cách khách cũ gọi, người ở xóm dùng tên khác. Tịnh chép tên mới nhưng còn một lời: bà không muốn gặp Hàn Trạch. Nếu ông tới, bà sẽ đóng cửa. Cô đưa tin đọc xong, đứng chờ xem Nhiên có định nhờ mình giải thích ông giờ đã khác không.

Nhiên nói cứ trả lời bà đã được nghe. Bà có thể nhận người tới hỏi đường mà không nhận ông. Tịnh gật, gấp giấy. Đậu đang đứng cạnh hỏi có thể vì thế họ mất đường biết thật không. Nhiên chưa đáp ngay. Cô biết câu hỏi không xấu, cậu chỉ đang nhìn việc cần làm. Nhưng cô cũng biết nếu đem việc cần làm ấy tới trước cửa bà, lời không muốn gặp sẽ trở thành thứ bà phải có lý do đủ lớn mới được giữ.

— Có thể ta phải học chậm hơn — cô nói.

Đậu ngồi xuống bên chồng vải. Cậu bảo nghe thì hiểu, làm lại khó vì còn những người đợi bình. Phương đem cuộn giấy Hàn đã sửa, chỉ điểm gần mà Tịnh biết. Họ có một đoạn để đi, không hoàn toàn trắng. Chị không gọi đó là giải pháp đủ, chỉ hỏi có thể bắt đầu từ đoạn không cần ép bà Sầm không. Tịnh nói có. Cả nhóm thống nhất ngày qua hỏi bà một phần, không để bà tưởng phải trao hết đường mới làm xong nghĩa vụ giúp đèn về.

Nhiên đem lời từ chối ra nói với Hàn Trạch trước khi ông rời ca. Ông ngồi trên ghế thấp, đang kiểm miệng bình rỗng để trả kho. Khi nghe tên bà Sầm, bàn tay ông dừng. Ông hỏi bà nói vì sao không. Cô đáp không nhờ Tịnh hỏi lý do. Ông nhìn cô, rồi nhìn chiếc bình đang cầm, một lúc mới đặt nó xuống.

— Bà ấy từng bảo tôi đừng mang đĩa tới cửa — ông nói. — Tôi đã nói chỉ hỏi cho rõ, không thu đâu.

Nhiên nghĩ tới con cá gỗ ở bàn mình. Cô hỏi ông có mang không. Ông đáp có, còn nói đặt úp nên không sao. Cô không cần hỏi tiếp đã có chuyện gì; phần ấy cần một nơi ghi mà người bị lấy được chọn có kể không. Cô bảo lời ông vừa nhận sẽ được ghi, còn bà không phải gặp lại để chứng minh lời mình có sức nặng.

Ông gật, không bảo vậy ông sẽ tự tìm một lúc khác. Cô đợi thêm để chắc mình nghe hết, rồi quay vào. Sau lưng không có lời xin tha. Cô nhận thấy mình vừa được đỡ khỏi một việc, và không vì thế những việc trước đó mất đi.

---

Đêm, Nhiên trải sơ đồ Hàn bên hình Đậu vẽ đường Cỏ Lau. Những mốc ở giữa không nối vừa. Cô thử xoay hai tờ, kéo chúng gần, rốt cuộc thấy nếu cứ muốn có một đường liền ngay sẽ phải bịa một đoạn đất. Cô lấy tờ khác, chép riêng hai phần, để khoảng trắng có chiều rộng đủ thấy.

Đậu tới trả cái chén đã rửa, nhìn giấy hỏi phần giữa có phải biển không. Cô bảo chưa biết, có thể chỉ là ngõ có hai lần rẽ. Cậu cúi nhìn nét đứt Hàn sửa, nói lần đầu thấy ông ấy viết điều mình chưa chắc bằng một dấu khác. Nhiên hỏi cậu có thấy dễ tin hết hơn không. Cậu nghĩ một lúc, đáp dễ biết chỗ phải hỏi hơn. Cô gật, nhận chiếc chén để trên góc giấy khỏi bị gió kéo.

Hai người thử kể lại đường tới sân gốm mà không nhìn hình. Đậu quên một vết đất cạnh tảng đá, nhớ rõ chỗ áo mắc dây. Nhiên nhớ vị trí mái che nhưng chưa nhớ hướng cửa khi đi ngược. Họ đánh dấu các chỗ cần đi lại, không dùng sơ đồ Hàn điền vào phần chưa học. Đêm yên, tiếng bút trên giấy không giống tiếng mái chạm nước; cô có thể ngồi đọc đến sáng mà vẫn chưa đặt được chân trên đoạn trắng.

Lúc Đậu về, cậu hỏi cô có còn muốn Hàn đi cùng không. Nhiên nhìn cuộn giấy xám, đáp có một phần muốn vì sẽ đỡ phải tự học một số quãng, nhưng chuyến ấy còn có những người chưa muốn đứng cạnh ông. Cậu nghe hết rồi nói mình cũng chưa muốn, dù bữa nay đã ngồi nghe được. Cô cảm ơn cậu nói rõ. Việc dám đổi từ “được” sang “chưa muốn” làm mặt cậu nhẹ đi rất ít, đủ để cô nhìn thấy.

Ngoài sân, Hàn Trạch đã đi từ lâu. Chỗ ông ngồi chờ buổi sáng không có vệt sáng đặc biệt, chỉ còn một mẩu dây vải người trực nhặt bỏ vào giỏ. Nhiên khóa hòm đồ dùng, cất sơ đồ vào ngăn dành cho những lời có nguồn. Trước khi về, cô viết dưới phần đường mình chép: “Đã nhận giấy. Chưa nhận người đi.” Câu ngắn không kể đủ điều đã xảy ra trong một ngày. Nó giữ đúng ranh giới để sáng mai không ai phải đoán hộ một lời đồng ý chưa được nói.