Chương 13: Một ca vắng người chèo

Quyển I — Bến Mưa

Nhiên xếp ba bộ áo rồi lấy một bộ ra. Nếu đi ba ngày, cô nghĩ hai bộ cũng đủ, nhưng quãng tới sân gốm hôm trước đã làm gấu áo bết nước. Cô đứng giữa phòng với tấm áo trên tay, cảm thấy việc chọn mang gì đi xa khó hơn lấy đò rời cọc. Ngoài cửa, Đậu gõ hai lần, hỏi cô đã muốn xem phần ca cậu đổi chưa.

Cô đem áo ra cùng. Trên giấy, cậu đã dùng hai màu mực: đậm cho người chắc có, nhạt cho người cậu định hỏi. Lúc nhìn lướt, ba ngày đều kín. Nhiên kéo giấy ra sáng, thấy tên mình đã được gạch khỏi lượt chiều nhưng chỗ thay bằng Quý còn nhạt. Quý là một trong hai người bốc gỗ từng nhận mái thuyền lớn, biết giữ nhịp nhưng chưa dẫn đường khi mưa phủ cọc. Cô hỏi cậu đã nói với anh chưa.

— Anh bảo nếu không phải lên phường nhận gỗ thì được.

— Vậy còn việc nhận gỗ?

Đậu mở tờ khác, không tìm thấy giờ. Cậu nói sẽ hỏi ngay, giọng đã bớt chắc. Nhiên đặt áo lên ghế, đi theo cậu ra sân. Quý đang chằng xe, thấy họ thì chỉ đống ván vừa tới. Người giao hẹn từ hôm qua nhưng trễ, nay anh phải đưa đủ lên phường trước trưa mới kịp người nhận. Anh chưa nhận ca chiều, cũng chưa bảo chắc chắn sẽ về.

Đậu gật, lấy bút gạch nét nhạt. Cậu không nói Quý đã hứa để giữ thể diện trước cô. Nhưng trên mặt cậu có vẻ mất đi thứ gì rộng hơn một buổi. Nhiên muốn bảo chuyện thường thôi, lại thấy nếu cô nói quá nhanh cậu sẽ chỉ được yêu cầu tỏ ra đỡ buồn. Cô hỏi còn ai cậu định hỏi, cùng cậu đọc từng cái tên chứ không chờ giấy đẹp lại rồi mới nhìn.

---

Tới trưa, Ngát báo người chèo ca sau đau lưng, đã nhờ nhắn từ sáng nhưng người mang tin tới muộn. Ngát mới nhận đứng bậc đón khách một tuần, buộc khăn trên đầu cho đỡ vướng tóc; chị cầm tin như cầm một việc do mình gây. Nhiên nhận giấy, hỏi người ấy đã có ai tới giúp chưa. Chị nói có người nhà ở cùng, không cần bến sang ngay, chỉ cần người nhận biết không thể tới.

Đậu nhìn đò nhỏ đang trống, nói cậu có thể nhận chuyến gần với Quý khi anh về, còn Nhiên ở lại tới hết chuyến xa. Như thế buổi chiều cô vẫn kịp sang Cỏ Lau nhận lời hỏi về lối ngõ. Cậu tính nhanh đến mức Ngát chưa kịp báo Quý vẫn còn ở phường. Nhiên nghe hết, chỉ vào chỗ tên anh bị gạch. Cậu ngậm miệng, gấp mép giấy rồi mở ra.

— Em nhận một chuyến. Có bác Bản đứng bờ nhìn lúc rời là được — cậu nói lại.

Lưu Bản đang lật đáy chiếc đò nhận sửa, hai bàn tay giữ chốt không buông được. Ông không nghe câu ấy. Nhiên nhìn cậu, hỏi cậu định đi quãng nào, nếu hết dấu gần thì ai nhận đường. Cậu nói chưa ra quá tảng đá thấp. Ngát lắc đầu: những người đợi đều muốn qua bờ, không muốn ngồi một vòng rồi về. Đậu biết điều đó, nhưng khi nói “một chuyến” cậu đã nghĩ tới phần mình quen mà chưa nhìn hết điều khách cần.

Cậu đứng im. Nhiên không tháo dây, cũng không nhận mái để kết thúc khoảng im thay cậu. Người khách đầu hàng gọi hỏi đã đến giờ chưa, Ngát đi ra giải thích có đổi ca. Một người đáp nếu phải đợi thì tại sao tấm bảng vẫn để giờ ấy. Chị xin lỗi, quay vào lấy phấn. Đậu giật mình, đi trước cầm bảng, tự sửa giờ thành chưa có người nhận, rồi đứng lại trả lời từng người.

Nhiên thấy cậu nói thật phần mình chưa thể dẫn xa, không dùng câu “người giữ bến chưa cho” làm vách chắn. Cô cũng thấy vài người mất kiên nhẫn hơn khi nghe. Câu thật không tự làm hàng chờ bình yên; nó chỉ cho họ biết bực vì điều gì. Cô đem thêm ghế ra, để Ngát tiếp việc chứ không đứng sau lưng Đậu bắt cậu làm đủ cả phần sửa lỗi lẫn phần giữ người đang mệt.

---

Lưu Bản gọi cần hai người giữ thân đò. Nhiên bước tới một bên, Đậu nhận bên còn lại. Ba người xoay chậm, đặt lên giá kê rồi mới nói chuyện ca. Ông lắng nghe, lau tay vào vải, hỏi Đậu nghĩ ông có thể vừa giữ chốt vừa đứng đầu bậc nhìn thuyền bằng cách nào. Cậu đáp không được, không bào chữa là chỉ nhờ nhìn một lát.

— Biết chèo đoạn gần là việc đã học — ông nói. — Không phải món đem cất vì chưa biết đoạn xa. Nhưng người cần qua bờ thì cần cả đoạn xa.

Đậu nhìn chiếc đò trên giá, lấy tay gõ một hạt đất dính ở mép. Nhiên định bảo cô vẫn ở đây, ông nhấc mắt nhìn cô trước khi cô nói. Cô hiểu ông cũng nghe rất rõ thói quen ấy. Từ một ca trống, cô có thể nhận hết rồi ba ngày sau lại thử gạch tên mình, để Đậu tiếp tục học rằng lỗi của mình luôn kết thúc bằng thêm một lượt cho cô.

Ông hỏi giờ chuyến muộn nhất còn đủ sáng. Nhiên đáp, chỉ khoảng cần quay về trước khi mốc bờ xa khuất. Ông tính phần đò đang làm, bảo có thể nhận dẫn một lượt cuối chiều nếu lùi việc đóng đáy sang sớm mai. Nhưng ông đã hẹn chủ đò giao, phải hỏi người ấy có chịu nhận muộn không, tiền công phần đổi cũng cần nói trước. Đậu xin đi hỏi, Nhiên giữ vai cậu, bảo người nhận việc nên hỏi trực tiếp để khỏi một lời nhắn thành lời hứa khác. Cô buông tay ngay sau đó, nhận ra cậu không chạy nữa.

Chủ chiếc đò sửa tới lúc xế. Lưu Bản nói điều cần đổi, người ấy không vui, chỉ chỗ hàng đang chờ bên phường. Hai người đứng tính ngay trên sân, không giấu cuộc bất tiện khỏi khách ở mái. Cuối cùng họ đồng ý lùi một buổi có trừ phần phí trông hàng. Lưu Bản nhận phần ấy, Phương tới ghi công ca thêm và khoản bến cần gánh vì nhờ đổi. Nhiên không được phép thấy mọi việc nhẹ đi chỉ vì đã có người chịu.

Đậu theo ông xuống chuyến cuối, giữ những phần đã học. Trước lúc rời, cậu gọi rõ ai đang dẫn, ai đang tập, không để khách nghĩ cậu đã biết hết. Nhiên ở bờ giữ dây, đợi người cuối ngồi rồi buông. Cậu không nhìn cô xin một cái gật khen, chỉ nhìn vị trí tay Lưu Bản và bắt nhịp. Thuyền chậm rãi ra khỏi cọc, đem cả buổi chiều còn lại đi cùng. Chuyến tới Cỏ Lau của cô được gạch khỏi giấy hôm ấy.

---

Giữa sông, Đậu thấy mũi đá mình thường dùng làm dấu thấp xuống dưới nước. Không phải nó chìm; thuyền lớn ngồi sâu hơn và góc mắt từ chỗ cậu khác chỗ tập trên đò nhỏ. Cậu đã biết điều ấy bằng lời, vẫn đưa mái lệch về phía tưởng là khoảng trống. Lưu Bản gõ cán mình vào thành hai tiếng. Cậu ngừng, giữ tay tại chỗ chứ không giật ngược.

— Em không thấy đá — cậu nói.

— Đang nhìn từ chỗ nào?

Cậu nhích lưng khỏi ghế, muốn nhìn theo hướng ông. Một khách đứng đầu ghế đưa tay đỡ theo thói quen, Đậu cảm ơn rồi ngồi lại vì đứng lên sẽ đổi cân. Cậu báo mình cần đổi chỗ sau khi tới khoảng yên. Lưu Bản nhận lời, dùng mái giữ phần cậu chưa nhìn được, không gọi cậu cứ thử thêm trong khi thuyền đang đi.

Khi đổi được chỗ, mũi đá hiện ra ở mép khác. Đậu nhìn lại dấu bờ gần, nối hai hướng trong đầu. Cậu không chép được ngay vì hai tay còn làm việc. Một người khách hỏi có cần nhắc giúp màu mái nhà cậu vừa nói không. Cậu bảo có thể nhắc điều bác nhìn thấy, nhưng đừng phải giữ đường thay cậu. Người ấy đọc một câu ngắn, rồi tựa lưng. Cậu lặp lại, lần này không gọi to để át nỗi ngượng. Lưu Bản cho cậu nhận lại mái ở quãng nước đã rõ.

Tới bờ, cậu đứng đợi người xuống hết, nhìn góc đá thêm lần nữa. Việc mình chưa biết vẫn còn nguyên, nhưng nó đã có hình cụ thể để học, không còn chỉ là cái tên “chưa đủ” đè lên cả con người. Cậu xin Lưu Bản ngày sau có thể tập từ chỗ ngồi này không. Ông đáp được buổi đã hẹn, rồi bảo trước hết nhấc đầu dây khỏi chân khách. Cậu cúi xuống ngay.

---

Tịnh tới bến đúng lúc biết không đi. Cô nghe Nhiên kể, bảo lần tới chưa cần đặt ba ngày nếu chỉ muốn tới lối có chuông ban sáng. Nhiên nói mình đã tính xem xa hơn, tìm chỗ các đèn có thể thuộc về. Tịnh hỏi có biết xa hơn là bao xa không. Cô lắc đầu, thấy ba bộ áo trong phòng bỗng giống một cách làm cho chuyến chưa biết có vẻ đã biết.

— Tôi dẫn được tới những chỗ tôi đã đi — Tịnh nói. — Qua đó phải hỏi người khác. Nếu cô muốn giữ lời ba ngày ngay từ bây giờ, người sau sẽ phải bẻ đường vừa lời cô.

Nhiên ngồi ở đầu bậc, chống hai tay phía sau. Cô giận một chút vì ai cũng có câu đúng để nói với người muốn rời bến. Rồi cô nhìn đôi giày Tịnh còn bẩn, biết cô ấy không tới đây để đứng ngoài mọi bất tiện. Cô hỏi nếu chưa đi xa ngay, có thể dùng thời gian ấy tập một người khác dẫn bờ quen thay mình không. Tịnh bảo chuyện ấy cô không biết làm hộ, nhưng có thể đổi tuyến ngày để không bắt Nhiên phải chọn đúng ngày hôm nay.

Phương đưa cho họ hai chén nước, ngồi xuống mép bậc còn trống. Chị chưa khuyên. Nhiên nói mình đã tưởng bỏ thu đèn thì ít nhất những việc còn lại sẽ dần đi đúng hướng. Cái vắng người chèo khiến cô thấy chỉ cần mình bước đi là mọi thứ lại hở. Phương hỏi cô có nghĩ ca hôm nay hở vì người ta có đời riêng không. Cô gật rồi lắc: không phải lỗi của họ, nhưng vẫn là việc cô cần nhìn.

— Vậy cứ nhìn — chị nói. — Đừng đổi nó thành bản án rằng em phải ở đầu mũi mãi.

Tịnh cầm chén, nhìn xuống mặt nước để hai người có khoảng nói tiếp. Nhiên hỏi Phương có giận vì cô về muộn hôm trước không. Chị nói có bực, vì người đổi ca phải đợi mà không biết tới lúc nào; cũng biết họ đã chọn đường không ngập. Hai điều ấy không làm một cái biến mất. Nhiên nghe, thấy dễ chịu hơn lời bảo không sao mà cô đã chờ.

Trời tối, Đậu trở về cùng chuyến cuối. Cậu lên trước, nói đủ người sang và đủ mốc đã tập, không kể việc ấy như bù lại một ca trống. Cậu xin được nghỉ ăn rồi quay lại ghi phần còn thiếu. Nhiên bảo ăn xong cứ về, sáng mai sẽ cùng cậu tính buổi tập tiếp. Cậu nhìn cô, hỏi có phải vì cô hoãn đi nên mình được thêm thời gian không. Cô đáp cả hai người đều cần thời gian, phần ngày hôm nay đã mất không phải món cậu phải trả bằng thức suốt đêm.

Lưu Bản để mái trên giá, nhắc mai ông tới sớm giao đò nên không nhận thêm buổi. Đậu tự ghi điều ấy bằng mực đậm. Trong phòng, Nhiên lấy ba bộ áo khỏi bọc, treo lại hai bộ. Cô giữ một bộ đã vá ở khuỷu bên ngoài, không coi chuyến hoãn là chuyến bị cấm mãi. Trước lúc tắt đèn, cô đem chiếc chén Thạch Dư ra để trên bàn. Ngày mai sẽ có người phải ăn sáng trước buổi tập, và lần này cô muốn cùng ngồi ăn cho hết rồi mới ra bến.