Chương 9: Ngày đầu năm có khách

Quyển I — Đèn cuối ngõ

Sáng mở cửa đầu năm, Diệp Tầm quét được một nửa ngưỡng thì chổi mắc vào tờ chúc đỏ dưới chân. Cô nhấc nó lên, thấy chữ phát tài đã nhòe vì nước. Lục Bá đề nghị treo ngược cho tài khỏi đi mất. A Chi bảo nếu treo ngược phải trả lại khoản nợ mua giấy theo hướng nào.

Tầm cười, đem giấy phơi ở sân. Cây đèn đêm cuối năm đã tắt đúng giờ, còn một vệt muội nhỏ ở mép. Cô định lau trước khi khách tới, nhưng người đứng đầu ngõ đã gọi tên tiệm. Anh ta mang một cái gùi cao hơn vai, quai bọc da mòn ở chỗ cổ, và một chiếc móc gỗ cong không vừa với đồ dưới đồng bằng.

— Tôi tới từ ba hôm trước, — anh nói. — Bảng ghi hôm nay mở.

Tầm đặt chổi xuống. Người ấy nhìn tay cô, không hỏi chuyện lò chợ. Anh giới thiệu Mạc Từ, giữ một chuyến hàng qua Sơn Dạ. Đội cần Tĩnh Lưu Đan cho người kéo xe lướt trên dốc gió, nhưng loại mua ở thành không giữ như lúc thử tại bến.

Anh không đem hộp tới trả. Những hộp cũ do nơi khác bán đã được giải quyết theo phiếu riêng. Anh tới đặt làm loại chịu được đường mình đi. Khi nói giá, anh đặt một túi tiền lên bàn, số đủ khiến A Chi dừng tay buộc sổ mới.

Bốn mươi hộp, chia hai đợt. Người của anh thường mua quanh thành trước khi lên đèo, không muốn tới mỗi trạm lại hỏi một loại khác. Anh đã nghe ở Vân Khê có đan sư chịu xem công việc trước khi đưa hàng, tưởng việc ấy có nghĩa cô sẽ tìm được loại hợp.

Tầm đọc tờ đường. Mạc Từ vẽ những bậc cao thấp bằng nét khác nhau; cạnh mỗi trạm có một dấu nhỏ giống lá. Anh giải thích chỗ có thể thay người kéo, chỗ không được nhóm hỏa vì sườn đá giữ lực. Cô biết tên đường tới chân Sơn Dạ, chưa từng đi phần từ trạm thứ ba lên.

— Anh cần hàng lúc nào?

— Trước khi sương núi đổi. Chậm thì giá vẫn thế, nhưng chúng tôi phải mua nơi khác.

A Chi kéo lịch ca lại gần. Hai buổi tháng này Tầm ở hội, Hà còn công nơi khác, Lục chưa nhận làm thêm thân lò. Tầm nhìn túi tiền, thấy ngay tiền than và một khoản nợ có thể trả sạch. Cô chưa đưa tay.

— Tôi cần thử một chuyến trước. Chưa hứa đủ bốn mươi hộp.

Mạc Từ nhấc mắt khỏi lịch. Anh đợi cô cười như lời mở giá, nhưng cô đặt bản đường về phía anh, chỉ đoạn cao mình không biết.

---

Mạc lấy chiếc móc gỗ khỏi gùi. Một mặt phủ ánh xanh mỏng, mặt kia có vệt xước trắng. Anh nói nó giữ thùng ở xe khi qua dốc, chỉ được tháo sau khi xe nằm yên. Đợt vừa rồi, lớp đan giữ lực đi qua dây bị hụt ở trạm giữa; người kéo phải giảm hàng để giữ xe khỏi trôi.

Tầm đặt móc lên miếng ván. Cô không có quyền gọi đó là lỗi đan khi chưa biết dây, xe và mức lực từng người. Mạc nghe tới chữ chưa biết thì mở gùi, lấy thêm cuộn dây, bốn phiếu và một mẩu bản ghi trạm.

— Tôi mang đủ chưa?

— Anh mang nhiều hơn khách thường. Nhưng chưa mang được con dốc.

Lục Bá đang giũ bụi dụng cụ phì cười. Mạc liếc ông rồi bật cười theo, lần đầu bỏ tay khỏi túi tiền. Anh kéo ghế ngồi, nhận chén nước A Chi đưa.

Tầm xin xem việc lực đi từ người kéo tới móc. Anh đứng giữa sân, chỉ vị trí xe bằng hai viên gạch. Cô bước theo đường anh vẽ, suýt đứng đúng chỗ người phụ sau phải có. Mạc kéo viên gạch dịch đi, không ngại sửa đan sư.

Anh nói lúc đó ai cũng mệt hơn khi ở bến; muốn xem thật phải qua ít nhất một chuyến có hàng. Đan sư trước đã thử trên vật dẫn mới rồi bảo đội dùng sai. Anh không muốn trả hai lần cho một kết quả như vậy.

Tầm nhìn móc cũ. Mặt giữ có nhiều vết đã được người thợ khác vá, một phần không thuộc cấu tạo ban đầu. Cô hỏi ai sửa. Mạc bảo chính người kéo tự làm khi bão chặn trạm, chờ thợ tới thì họ đã hết lương.

Cô ghi cả điều ấy. Mạc đề nghị cạo phần vá cho giống đồ mới trước khi thử, đỡ bị người kiểm bảo nhiều điều chưa rõ. Tầm lắc đầu. Hành trình của anh dùng thứ này, xóa dấu chỉ khiến thử một thứ đội không có.

A Chi hỏi có thể dùng sân tạo một dốc nhỏ không. Lục đem ván ra, Mạc đứng ở đầu giữ dây; Tầm dẫn hỏa rất nhẹ qua phiến thử. Ánh đi được một quãng, tới chỗ vá thì dồn sáng. Anh ngạc nhiên, tưởng đã tìm đúng lỗi.

Tầm hạ tay. Tay trái bắt đầu mỏi dù mới qua mấy lượt.

— Đây là một việc cần nhìn thêm. Chưa có sương, độ cao và thời gian. Nếu tôi bảo chỉ thay móc là xong, anh có dám mang cả chuyến lên không?

Anh nhìn mảnh vá, không đáp ngay. Lục đặt ván xuống, nhắc chỗ sân vừa dựng cũng chưa đủ để gọi một chuyến.

Mạc xin dựng lại một lượt không hỏa để họ thấy lúc thay người. Anh đặt hai bao đất rỗng làm dấu hàng, dùng gùi của mình thay trọng. A Chi được giao giữ phần dây ngoài, Tầm đứng cạnh móc; Lục không chịu cho buộc vào cây cột mục nên mang giá sửa lò ra làm điểm tựa.

Lượt đầu, khi Mạc đổi vị trí, gùi quay ngang và kéo dây khỏi tay A Chi. Tầm định chụp, anh gọi cô tránh. Chiếc gùi đập xuống ván, vật trong kêu lách cách. Không ai đau, nhưng móc đã xoay đúng phía có mảnh vá sáng dồn lúc thử hỏa.

— Trên dốc còn người ở đầu sau, — Mạc nói. — Chỗ chị vừa đứng là đường gùi trượt nếu đứt móc.

Tầm dịch viên gạch đánh dấu mình đi, nhìn vệt cào trên ván. Cô thường đứng trước lò, tự biết bên nào nóng. Tại đây sự nguy hiểm nằm sau lưng thứ cô đang chăm chú xem.

A Chi xoa tay, giận vì anh đã không nói dây có thể giật. Mạc nhận lỗi, đưa đầu buộc cho cô xem trước khi xin thử lại. Cô không nhận ngay, yêu cầu anh nói rõ ai được hô dừng và người còn lại làm gì khi nghe.

Lượt sau họ chỉ đổi vị trí không mang gùi. Chậm và chẳng có gì đẹp để nhìn, nhưng Tầm biết tên từng chỗ thay vì gọi tất cả là đầu dây. Cô ghi mình không được đứng đường trượt, đặt nó ngay bên nhận xét về mảnh vá, trước những dòng tính đủ bốn mươi hộp.

---

Buổi trưa, Mạc phải về bến lấy chỗ ngủ. Anh muốn để túi tiền làm cọc để tiệm khỏi nhận việc khác. Tầm chỉ nhận khoản giữ lịch kiểm nếu họ thống nhất được điều thử trước. Không ai cần trả bốn mươi hộp để biết ba phần đầu tiên có hợp không.

A Chi lấy giấy, viết mấy dòng rồi dừng ở công người theo chuyến. Tầm nhìn cô, tưởng cô đang đợi số tiền. Cô gái lại hỏi ai được về sớm nếu lửa đổi giữa đường, nếu người giữ chuyến muốn đi tiếp thì sao.

Mạc khoanh tay.

— Trên dốc tôi quyết đường. Chờ đan sư xong thì cả xe rét.

— Tôi không xin quyết đường, — Tầm đáp. — Nếu mẫu chưa giữ được, tôi phải được nói chưa giao làm hàng dùng. Anh có thể đi tiếp, nhưng đừng lấy phần chưa đạt đưa cho người kéo vì đã trả tiền.

Anh cúi đọc, yêu cầu ghi cả khi thử không ra kết quả thì khoản công nào vẫn trả. Anh đã bỏ tiền vào quá nhiều lời xem giúp. Tầm tính phần dụng cụ tiệm dùng, người làm theo giờ và vật liệu bị thử. Phần mất do chính tiệm thao tác sai sẽ không đẩy sang đội.

Khiêm ghé mang phiếu kho mới in. Nghe việc chuyến núi, ông nhìn móc gỗ, hỏi Mạc có phải đi qua trạm Thạch Ẩn. Hai người nhận ra cùng từng đợi ở bến mưa một lần, bắt đầu trao tên người giữ trạm. Tầm nghe, ghi thêm tên liên hệ chứ không nhận lời người quen như chứng minh hàng sẽ ổn.

Khiêm bảo đội mình có chuyến ngắn tới chân dốc tuần sau, có thể dành chỗ thùng thử nếu tính đúng cân. Anh không hứa miễn công; sổ đội có người khác cùng chia. A Chi gật, hỏi giá theo vật hay theo chỗ chiếm. Ông cầm bút vẽ sàn thuyền, vì câu hỏi ấy có thể ra hai số khác nhau.

Lục mang bát ăn vào, đặt giữa đám giấy. Ông nhắc bàn kiểm là chỗ duy nhất đủ kê cơm, ai còn muốn vẽ thuyền xin chừa một góc. Mạc lần đầu cởi gùi hẳn xuống, xếp gọn để khỏi vướng ghế.

Họ ăn một bữa không chốt hợp đồng lớn. Mạc kể trạm núi có món bột cứng tới mức thả vào nước chưa chắc chìm. A Chi hỏi đó là lương đi đường hay vật chèn xe. Lục bảo nếu đem về được sẽ thử sửa chân ghế bằng nó. Tầm nghe cười, nhưng vẫn giữ móc gỗ ngoài mép bàn ăn.

---

Chiều, Tầm đưa Mạc tới phòng thử của Mẫn Cơ. Cô muốn người không nhận tiền hàng cùng đọc điều đã biết. Mẫn xem móc, nghe đường đi rồi hỏi có mẫu nào đã theo hết lượt xuống. Mạc chỉ có thứ từ lượt lên; khi xuống, đội bán hết phần giữ, không ai mang về vì tưởng đã dùng hết việc.

Mẫn không nhận lời điều chỉnh ngay. Chị chọn một phần công thử tại thành, nêu rõ đó là điểm đầu để so, chưa thay cả hành trình. Tầm thấy Mạc mím môi, nhìn lại tờ tính chi phí. Cô chờ anh tự nói.

— Hôm tới thành tôi nghĩ chỉ mua đan, — anh nói. — Bây giờ thêm người, thêm chuyến, mà vẫn có thể không được.

— Đúng, — Tầm đáp.

Anh cười không vui, cuộn bản đường. Nếu cô nói chắc sau đó sẽ có, anh sẽ trả tiền dễ hơn; cô biết điều ấy trong lúc nghe túi đồng chạm tay anh. Sự chắc ấy đang nằm ngoài đoạn đường cô từng đi.

Mẫn hẹn giờ giữ mẫu ở điểm đầu. Mạc nhận giấy, yêu cầu một giới hạn tiền cho lượt thử đầu để anh về hỏi đội. Họ thống nhất phạm vi nhỏ hơn, ít mẫu và chưa bán cho người kéo dùng. Nếu vượt mức, phải dừng hỏi chứ không lấy số bốn mươi hộp làm lý do cứ tính tiếp.

Ra phố, Tầm thấy chiều đầu năm đã hết tiếng chúc. Người dỡ hàng đang quay lại công việc thường; giấy đỏ đọng trong rãnh nước, mùi gỗ ẩm theo gió từ bến. Mạc đứng ở ngã rẽ, hỏi cô đã lên núi bao giờ chưa.

— Tới chân Sơn Dạ.

— Vậy chị đừng mang giày đế ấy nếu đi xa hơn.

Anh chỉ đôi giày cô dùng trong tiệm, nói đất trạm cao trơn như mặt hộp sơn lúc ướt. Tầm nhìn xuống, lần đầu trong ngày nghe một lời chắc không liên quan tới đan. Cô hỏi chỗ sửa giày chịu làm đế bám mà không bán cả đôi mới. Anh chỉ cuối phố, bảo sáng mai dẫn tới nếu đội đồng ý thử.

Về tiệm, A Chi đã gạch tạm dòng tiền cọc vì Mạc chưa để khoản ấy lại. Trên sổ chỉ có công đã hẹn Mẫn Cơ và dấu hỏi cạnh chuyến thuyền. Lục đang tháo miếng ván dựng dốc; Hà Đốc ghé nhận lịch, hỏi cần mình giữ ca nào tuần tới.

Tầm ngồi xuống cùng họ, đọc từng buổi trước khi trả lời. Ngoài cửa, cây đèn đầu ngõ còn chờ tối để thắp. Năm mới không đem tới lò lớn hơn hay bàn tay khỏi mỏi. Nó đem một con dốc cô chưa mang vào được sân, và lần này cô có thể bắt đầu bằng việc nhận mình phải tới nhìn.