Chương 42: Đáy thung có tiếng răng

Quyển III — Vườn không ký tên

Con vật đầu tiên họ nhìn rõ không lớn hơn một chiếc thúng, lưng phủ những phiến xám dựng lệch. Nó đứng trên hai chân sau, ôm một đoạn vỏ trong chân trước ngắn, cặp răng rộng gặm từng mảnh mỏng. Qua đèn che, vụn rơi không hết xuống đất; một phần sáng quay lên, mắc dưới gân lá thấp.

Tầm ngồi sau màn ở bậc quan sát, nghe tiếng răng từng biết từ trên đường nay gần tới mức tê hàm. San đã chọn nơi gió không đưa mùi người thẳng vào ổ, người giữ thú tên Nấc đứng phía ngoài, không phải để đánh nếu chúng lên mà để gọi rút trước khi quá gần.

Họ gọi loài ấy là nha lưng đá. Ban ngày màu lưng lẫn vào vách, đêm ăn vỏ có lượt nhận sương, cặp răng giữ được phần sáng làm vụn đi khác gỗ rơi tự nhiên. Nấc nói hồi nhỏ người ta còn thu phần vỏ chúng bỏ để lót giàn, về sau giàn mới mua vật đệm từ kho, ít người đi nhặt nữa.

Nhu nhìn dải cây bị gặm trụi một bên, mặt căng. Vụn có ích ở nơi khác không làm cây ấy mọc lại ngay. Sa, thợ bậc thấp của chị, đã đưa hình năm cây non mất trong ba đêm, một người kéo lưới cũng bị cào rách tay áo khi tới quá gần.

Tầm không nói chúng chỉ làm đúng việc tự nhiên. Nha lưng đá đang ăn cả phần người vườn cần, và người dưới không có tiền nuôi một bài học trên ruộng mình. Cô hỏi Nấc vì sao chúng lên dải mới nhiều hơn.

Anh chỉ vệt đất giữa hai bậc. Đường cũ bị lấp khi người phục hồi đổ gỗ mục xuống, chỗ vỏ già bên kia mất lối tới. Chúng vòng qua giàn non có vỏ mềm hơn nhưng chưa chắc hợp; một con ăn xong cứ lắc đầu, mảnh sáng mắc ở răng rất lâu mới nhả.

— Mở lại thì chúng có bỏ cây không? — Nhu hỏi.

Nấc nhún vai. Đường là một phần, đồ ăn là phần khác. Không ai nghe con vật hứa trước khi dỡ đất.

---

Buổi sáng, thợ vườn tới xem tuyến. Phần gỗ đổ đủ đắp một dải, tháo cần công và có nguy cơ tuột xuống lối người. Giữ nguyên rồi quây lưới quanh cây nhìn rẻ hơn, nhưng đầu lưới sẽ đẩy bầy về bậc Sa và nhà trạm dưới.

Người bán lưới đề nghị thêm vật hỏa ở mép, chỉ cần một lượt làm chúng sợ. Nấc hỏi ai từng thấy nha lưng đá ở đây sợ loại hỏa ấy chứ không vỡ đàn chạy lên người. Ông bán bảo nơi khác dùng được, Nhu xin tên nơi để hỏi, chưa đặt vì cả nhóm đang sốt ruột.

Tầm đi cùng Sa quanh bậc bị ăn. Trong đống vỏ già có lớp vụn bạc mỏng, sương tụ khác phần gỗ nguyên bên cạnh. Họ lấy một ít ở chỗ được phép, để phần khác nguyên, nhận dạng chưa thành cách bón cho mọi cây. Sa không muốn một ý mới làm chị mất luôn tiền bảo vệ cây tối nay.

Nhu chọn một khoảng thử: dỡ lối cũ tới dải vỏ già, giữ màn chuyển hướng tách khỏi nhà dưới, có người trông và quyền đóng nếu bầy quay lên. Chị nhận bỏ một hàng cây non đã trồng đúng ngang đường cũ, người làm nhận công dời chứ không được bảo đó là họ trồng sai nên tự sửa.

A Chi đưa bảng vật liệu. Một nơi bán thanh rẻ hơn vì chỉ chẻ thẳng, thiếu phần khóa vòng giữ màn dưới sức con vật. Cô đánh dấu để hỏi Tề, chưa đặt. Tầm thấy cô tính, định hỏi thêm thì Nhu đã gọi sang chỗ dời cây. Cô đi, chưa nhìn hết các dòng.

Hòa ngồi ở nhà giữ, cho Tầm mượn chiếc bát xám để che vệt phản từ đèn thấp. Cô không xuống đường với chân còn cần nghỉ, vẫn có phần việc chọn màn vải và nói lối mẹ từng đưa vỏ về. Tầm đem bát thử ở nền, ánh chói vào vách giảm, không vì thế mà người đã thành vô hình.

Cuối chiều, nhóm dỡ đất có dây giữ từng phần. Tầm nhận việc phân vỏ, hỏa chưa cần dùng, chỉ có vai và lưng biết mỏi vì cúi. Nhu làm bên Sa, khi kéo cây non cuối lên rễ đã đứt nhiều, chị đứng lặng một nhịp rồi cho vào phần không thể cứu, không bắt người trồng bảo nó sẽ sống.

Dưới lớp gỗ, lối cũ hiện thành một khoảng vòng qua đá có dấu chân thấp. Ở mép trong, họ thấy một cửa tối đi dưới rễ, rộng bằng hai người ngồi, trên vách còn vết khắc cao ngang hông. Nấc cấm bước vào vì chưa biết ổ đang ở đâu. San đánh dấu ngoài, chỉ giữ vị trí cho lần khảo sát khác.

---

Đêm thử, Tầm giữ đèn trong bát xám, đứng sau màn có lối rút. Nhu và Sa ở bậc cao, Nấc phía cạnh đường cũ, người trạm giữ phần dưới báo nếu vật đi lệch. Không một người nằm ngay đầu lối chỉ để gọi mình đang bảo vệ.

Con đầu tiên tới chậm, ngửi đất mới mở rồi lùi. Nó cắn một nhánh non còn ở mép, tiếng vỏ rạn khiến Sa hít mạnh. Nhu giơ tay chưa cho kéo màn, đợi theo khoảng đã bàn, khuôn mặt nhìn nghiêng căng hẳn dưới đèn.

Con thứ hai nhỏ hơn chui qua bên cạnh, lưng chưa đủ phiến. Nó đi đúng lối già, tới gỗ thử gặm, phần vụn sáng rơi thành một dải. Con đầu ngừng nhai nhánh, quay đầu theo tiếng răng mới. Tầm thấy nhẹ một quãng, quá sớm.

Từ phía dưới, một con lớn lao lên, lưng quệt màn khiến cọc nghiêng. Nó không theo lối vừa mở mà chạy ngang giữa hai nguồn sáng, mảnh vỏ sáng mắc ở răng. Nấc gọi tắt đèn ngoài, người trạm làm ngay, nhưng một mảnh vỏ trên bờ vẫn sáng và kéo mắt nó về nhà dưới.

Sa định kéo màn chắn, Nhu giữ tay vì nếu đóng lúc ấy sẽ ép cả con lớn vào góc có người. Tầm đặt bát xuống, lấy tấm phủ tối che phần vỏ ở cạnh mình theo Nấc chỉ. Mắt cô gần không còn thấy nền, chỉ nghe chân vật nặng đập vào cọc.

Con lớn dừng sát màn. Phiến lưng dựng lên, một tiếng khục ngắn rung qua lớp vải. Tầm không có chỗ cho ngọn hỏa để dọa; cô giữ yên, bàn tay sẹo ép trên bát, chân đã sẵn lùi qua phần người đường để trống.

Nấc gõ tấm gỗ già ở lối bên, hai nhịp rời, đợi chứ không gõ loạn. Con nhỏ vẫn ăn, tiếng răng trả lời đều. Con lớn quay nửa vòng, cặp răng cào đá, rồi bỏ mảnh vỏ non xuống. Ánh trên nó dịu đi một ít, chân chuyển theo phần đường không còn đèn chói.

Tầm lùi cùng San khi nhận dấu, không đứng ở đó xem tới khi vật ăn đủ. Cọc gần cửa dưới đã cong, một phần màn rách. Họ giữ được lối trong đêm đầu, mất vật liệu thật, không phải nhìn thú chọn đúng một lần là đã tìm được cách sống chung rẻ hơn.

---

Sa ngồi dưới mái, xem phần rách và nói công canh thế này một tháng thì cây còn, người hết ngủ. Nhu đáp phải tính người thay, không thể gọi chăm cây là việc ai yêu vườn tự làm. Tầm nghe, phần kinh phí thử đang nhỏ lại trước mắt như dải sáng dưới răng.

Nấc đề nghị chỉ canh đêm đầu ở lối mới rồi xem dấu ban ngày, nhưng vẫn có mấy lượt cần người lúc trăng đổi. Không ai biết bầy quay khác khi giàn kết vân. Sa nhận tiếp ba đêm có công, chưa nhận cả mùa. Thương lượng ấy diễn ra ngay khi họ còn áo ướt, không đợi một báo cáo đẹp tới sau.

Tầm mở phần vỏ thu ngoài với Quân. Vụn đã qua răng mang cấu trúc nhỏ rỗng, giữ sương ở mặt dưới chứ không chỉ vì bị nghiền. Cô dùng vật dẫn trơ đã có kiểm để nhìn cách nó trả, hỏa rất thấp và đứng ngoài vùng sống. Một vệt về đều, vệt khác vụn quá nên tắt ngay.

Có thể dùng nó làm lớp thử dưới giàn, chưa đủ làm đan hay bán như vật mới quý. Quân ghi, đề nghị lấy thêm đúng chỗ qua mấy lượt, không đi thu cả đáy thung vì kho vừa tìm được tên hàng. Nấc nghe rồi cười khô, nói nếu trả cao quá, mai sẽ có người lùa nha đi gặm cây nhà hàng xóm.

Tầm nhìn anh, thấy điều mình chưa hỏi đã tới trước một bước. Cô nhận chỉ lấy lượng thử từ phần thu được trong tuyến, tiền là công quan sát và gom đúng chỗ, không mua theo cân vụn để ai cũng muốn có thêm răng trong vườn.

Nhu đồng ý thử giữ một ô cây với phần ấy, một ô theo cách hiện tại, cả hai ở chỗ đã ghi. Chị không bán kết quả mùa chưa tới, cũng không hứa nếu có ích thì bỏ hết vật đệm kho. Công thợ, đường vật và lượng cây đều không giống nhau giữa những bậc.

Ở gian bên, A Chi đang xoa mắt vì tính tiền màn. Tầm hỏi có cần đổi người, cô nói chưa tới giờ, còn muốn so hai chỗ mua rồi ngủ. Tầm gật, mang nước tới, thấy trên bảng còn một cột trống, định sáng sau hỏi cùng.

---

Ngày nghỉ giữa hai lượt canh, A Chi vẽ nha lưng đá để đánh dấu cửa cần đóng. Sa xem, bảo con ấy có chân như ghế nhà mình, còn răng giống lược của Nhu. Người trưởng vườn giật hình tới, đòi cô vẽ lại cái lược cho đáng giá hơn. Hòa từ gian trong đưa một mẩu than, thêm hai phiến lưng, con vật lập tức trông giận hơn cả lúc ở sát màn. Tầm cười tới đổ nước ra vạt áo. Họ giữ bản vẽ ngộ nghĩnh ở cửa bếp, đem một hình đủ rõ ra lối công; mỗi lần qua lấy phần ăn, Sa lại chào con thú bằng tên cái ghế.

Ba đêm sau, số cây bị ăn giảm trong khoảng đã rào, một cây ngoài mép vẫn mất vỏ. Nhu tới xem cả hai, không chỉ dẫn khách qua chỗ đẹp. Dấu chân cho thấy bầy đi đường cũ nhiều hơn, còn một nhánh leo sát nhà dưới cần sửa màn trước lượt trăng đổi.

Sa không thích việc cứ phải tính thú sẽ đi đâu nhưng nhận cây của mình bớt bị cắn. Chị đem một đoạn vỏ đã gặm tới cho Tầm, bảo nếu nó nuôi được giàn thì ghi cả phần bậc dưới đã trả tiền canh, đừng chỉ tên người đứng đo. Tầm nhận, nhờ chị ghi vào phần công trước khi cả nhóm quên.

Hòa đi được một đoạn nền, chống gậy tới xem từ mái. Cô nghe tiếng răng rồi hỏi bà Liên có còn mang vỏ cho giàn. Nhu nói có thể nhờ bà dạy công ấy nếu bà nhận. Cô gái cúi nhìn thẻ trong tay, bảo muốn tới thăm trước, không gộp lời thăm mẹ với đơn thuê.

Trên đường ra, Tầm cùng San xem cửa dưới rễ từ xa. Vệt khắc trên đá không sáng như dấu phép, chỉ bị rễ phủ một nửa. Có chỗ phẳng rõ chân người đã qua lâu, và một lối tới tầng cũ không cần đứng trên cây đang đội gỗ.

San không nhận cho người vào ngay. Chị sẽ hỏi mùa nước, xem đường thú và khảo sát ban ngày, cần người giữ hai đầu nếu mở. Tầm đồng ý, về lò nhỏ chuẩn bị vật dẫn để đọc bóng, lần này công việc bắt đầu từ một đường về có thể đặt chân.

Tối, Nhu mang phần cây non bỏ lên đống riêng, không trộn với gỗ cho bầy ăn vì chưa biết chúng hợp vỏ ấy. Chị đứng lâu, rồi quay về lớp người giữ giàn mới. Khâu Trăng vẫn có tiếng răng dưới thung, vườn còn mất cây, nhưng những tiếng ấy đã có chỗ trên bản đường cùng người sống, không chỉ một dấu đen cần đuổi khỏi đất.