Chương 83: Ngày chia bóng râm

Quyển V — Phần nước để trống

Thanh đồng ngoài hiên nóng tới mức An cầm rồi đặt lại ngay. Nắng còn chưa đứng giữa trời, cái bóng của mép mái đã bò khỏi chân ghế bà Từ thường ngồi. Anh lấy giẻ lót, đổi thanh sang ngăn râm, nghe ngoài giếng có người gọi người mang nước đi chậm. Trong sân lớp, một học viên tên Lân đứng nhìn tờ đọc lâu quá một lượt. Chị bán đậu đặt rổ xuống, hỏi anh ấy vừa thấy số nào, mãi mới nhận được câu trả lời lạc chỗ.

An sang khi Lân đã ngồi ở chỗ mát, người cùng ca giữ bộ trong trạng thái nghỉ. Anh ấy nắm tay áo, bảo sáng chỉ hơi mệt, đứng một lát sẽ quen. Người được gọi xem sức tới, hỏi giờ đi, phần ăn uống và buổi đã làm trước đó, cho nghỉ ca còn lại để xem tiếp. An báo người giữ lịch, lấy tên Lân ra khỏi lượt chiều. Lân nhìn tờ qua vai anh, miệng méo đi: hôm nay là ngày anh định lấy đủ công để mai về giúp nhà sửa mái.

“Công lượt sáng vẫn có,” An nói.

“Buổi chiều thì mái nhà tôi cũng vẫn hỏng.”

An kéo ghế ngồi ngang tầm. Anh tìm được người thay ở lớp, còn chiếc mái kia nằm ngoài lịch tổ. Lân nhờ gửi lời tới người ở nhà, đưa tên người mang đồ sẽ qua ngõ. An chép rồi nhờ đúng chuyến chuyển giúp, giữ chỗ Lân nghỉ có người gần theo việc người xem sức đã dặn. Tờ giờ trở lại trên bàn với một ô phải bỏ, trong sân nắng tiếp tục xuống sát chân giá.

Lân gọi anh trước khi đi, chỉ chiếc túi buộc dưới chân ghế. Bên trong là mấy mộng gỗ anh tranh làm từ lúc còn tối, định đem về ghép cho mẹ đỡ phải đội chậu qua đêm nếu trời mưa. An mở đúng món được chỉ lấy tờ địa chỉ, thấy một mộng cắt dở, nét dao cuối lệch vào phần phải giữ. Lân nhìn nó rồi thở dài, nói cứ tưởng làm sớm thì ngày còn dài. An gói lại cho ngay, đưa túi sang chỗ Lân với được, ngồi thêm tới lúc người đưa tin nhận đủ. Cơn nóng tới trường cùng một đêm ở nhà đã nằm trong vai người làm từ trước ca.

Lụa tới đọc buổi đã nhận, đặt tay lên mép đồng hồ nước rồi rụt lại. Lần đầu thời tiết giống một vật thô chạm được trên dụng cụ, cả người giữ lẫn người đo đều phải tránh nó. An dời giá, thử hướng cờ từ vị trí mới. Chỗ mát hơn lại khuất sau một chum cao, người bên kia mất nét thẻ khi Lụa cúi. Hai người đẩy chum theo phép chủ nhận, kê chắc rồi đi hết đường nhìn tới đầu nhận. Một khoảng bóng của thợ cần được đo lại như một bậc kê, chẳng tự xuất hiện đủ chỉ vì ai cũng mệt.

---

Giờ nghỉ tới trước buổi đông người quen thuộc. An mang bản tới sân xay, thấy chủ đang cùng Thuyên đối việc hai ngày ca cơ mới nhận. Người quay lớn tuổi đếm vòng bằng hạt đậu, ngón tay ướt giữ một hạt mãi chưa buông. An chờ tới lúc guồng khóa nghỉ mới mời họ ra hiên, hỏi đổi phần nặng sang sáng sớm hay chiều muộn có được không. Chủ muốn đêm cho đủ đơn, người quay muốn sáng nhưng còn chuyến ra chợ mang thức ăn về nhà.

Họ trải ngay tấm vải đếm vòng lên bàn. Thuyên đánh những khoảng phải có người đọc mốc, người quay chỉ phần mình thực còn nhận. Chủ xay lấy hai đơn nhỏ dời sau, gọi người đặt trước khi chốt lịch. Một người khách chửi qua người chuyển tin vì lỡ thuyền, đòi mang gạo về thuê nơi khác. Tiền ứng được đếm trả, chiếc gùi lại buộc theo hướng ra cổng. An giữ đầu bàn cho chủ viết, nghe ngòi bút quệt mạnh một nét khi người khách giật gùi đi.

Một ca sớm còn, một ca muộn ngắn, giữa ngày nghỉ phần nặng và chỉ giữ việc nhìn mốc. Người giữ đêm có đèn dầu riêng thử trước; công tăng vì giờ khác được nói ngay với chủ, số gạo nhận giảm xuống. An cùng người mộc xem thanh che trên guồng, lắp mặt gỗ ở chỗ bàn tay cầm để ngoài nắng tay người khỏi chạm đồng trần. Thuyên đối cữ cũ, thử đi lối người ca đã chọn. Tiếng guồng tiếp chỉ bắt đầu sau khi những cái bóng dưới mái đã trở lại vị trí có người nhận đứng.

Tới cửa đèn cổng, chủ đã hủy phần tăng vẫn muốn giữ sáng mạnh vì có khách muộn. Miên vừa từ lượt đo của nhóm tới, đặt giờ tưới hai nhà cạnh giờ đèn. Chị bán đậu xin được nói phần quầy của mình, chỗ chị nằm ở phía ngoài sáng chiếc đèn cũ. Chủ đang định giảm hết nghe xong thì dừng. Họ thử quay chụp để ánh tới đúng quầy với phần nhận thấp hơn, bóng đổ trên biển hiệu khiến chủ phải tự chọn bớt một dòng chữ muốn người ta nhìn rõ.

“Chữ trên cao ai đọc nữa khi họ đang cúi mua đậu?” chị bán đậu hỏi, tay vẫn gói hàng.

Chủ đèn cười nửa miệng, đứng xuống đúng chỗ khách. Đến khi An quay chụp lại một lần, ông chọn hướng thấp. Miên ghi phần nhận và giờ, người bán thử đưa tiền dưới ánh thấy được rồi nhận. Một tiếng cười ngắn đi qua sân nóng, dễ hơn cả buổi An từng giải thích vì sao tăng thêm phải chờ. Họ rời đi khi người bán đã tự chốt được chụp, câu hỏi ở quầy được trả bằng một bàn tay thật nhìn rõ đồng tiền.

---

Giữa ngày, lớp chỉ mở phần khô dưới mái, bà Từ nhận giờ ngắn tới bữa. An cùng hai người căng một tấm phên ở góc chờ, chân đặt ngoài đường trả và lối mang khay. Vân cầm thẻ đứng bên kia, đổi vị trí vài lần để xem khi phên đung đưa có che góc không. Nắng luồn qua mắt đan thành vệt sáng nhỏ trên mặt cậu, cậu nhắm một mắt rồi kêu An dịch sang trái. Anh đi trái của mình, Vân thở dài, chạy vòng qua chỉ bằng ngón tay.

“Trái của người đang nóng ruột khác trái của người đang nóng đầu,” Miên nói từ bóng cửa.

An đặt thanh xuống, nhường nàng thử. Miên kéo đúng góc, vừa tay một lúc thì phên tuột dây làm nàng phải ôm cả mảng khô trước ngực. Vân bật cười rồi cùng người bên kia kê lại. Nàng nhìn An qua mép phên, mặt đỏ vì nóng lẫn bực, anh cắn môi tới lúc nàng cũng bật cười. Họ thay vòng dây rộng, đánh dấu đầu nào nhìn từ đâu. Bóng ở lại, lượt thử sau cả hai hướng đều thấy cờ, người tới chờ có chỗ đặt bình khỏi nền nung nắng.

Một chum uống chung được đưa tới từ phần đã mua cho buổi làm. Lụa ghi lượng theo người thực có mặt, giữ nắp và gáo riêng ở đầu dễ lấy. An uống xong mới nhớ lấy phần bình đường để bù số mình đã dùng trong lúc kéo phên. Nàng giữ tay anh, hỏi đã nằm trong giá buổi thì còn muốn tính lại tới mức nào. Anh nhìn tờ có tên mình ở hàng người làm, bật cười, nhận đủ phần nước của chính mình như một thợ đang đứng ở sân.

Kỷ bước vào mái phên lúc ấy, vạt áo sẫm cả lưng, chiếc hộp ôm ngang người như đang ôm một bếp nhỏ. Ông hỏi còn chỗ đặt không. Vân kéo ghế, ghế thấp quá khiến đầu gối ông nhô lên, bà Từ chỉ chiếc khác ngoài cửa rồi tự cười vì đó đúng cái ghế bà hay đòi ngồi. An nhận hộp đặt lên kệ, nghe người kiểm nghề thở ra rất dài lúc tháo được nút cổ.

“Áo này hẳn được may ở một mùa khác,” Kỷ nói.

“Ông ghi vào tờ kiểm đi,” Vân đáp, rồi ngậm miệng, nhìn An xem mình có nói quá lời.

Kỷ nhìn cái nút ướt trên tay, cười khàn. Ông lấy gáo, uống phần nước Lụa rót rồi xin xem lịch mới sau một quãng ngồi yên. Tờ trong tay có giọt rơi xuống góc, ông hong bằng cách kẹp lên thanh, viết lại chữ nhòe lúc người đang giữ giờ còn đó. An kéo ghế mình gần mép hơn cho người phía sau ngồi được, hai bàn chân cuối cùng cũng vào cùng một dải bóng. Kỷ để hở cổ tới lúc rời, chiếc nút còn treo lỏng như một việc có thể để tới nơi mát rồi tính.

Bà Từ đứng dậy đúng bữa, nhờ người học cất hộ chiếc ghế thấp rồi về nghỉ. Mép phên mới giữ bóng tới tận lối bà đi.

Buổi đo chiều của nhóm lùi tới lúc mái có bóng dài. Thuyên đi báo những nhà đã hẹn, nhà nào chưa đổi được giữ buổi ngắn tại chỗ mát, phần thiếu đưa qua ngày khác có người nhận. An ở lớp làm nốt chiếc chốt thường trong giờ khô, thấy tờ của nhóm rời bàn theo Lụa. Nàng vẽ thêm cái bình cạnh dấu bàn tay, để người hỏi nhu cầu hiểu thợ giữ ca cũng có phần uống trong ngày. Đến lúc đem bản qua trạm, con số vật tư vẫn vậy, con số nước cho người đã hiện rõ hơn.

---

Cuối chiều, An tới nhà Lân cùng người gửi tin lúc sáng. Lân đã nằm nghỉ, giọng rõ hơn, người trong nhà bảo tiếp tục để người xem sức đối lại trước khi nhận ca khác. Tin mái đã tới, một người họ hàng nhận giúp phần kê tạm để khỏi phải chờ anh về ngay. Anh kéo tay áo qua cổ tay, hỏi có bị cho nghỉ cả mùa không. An đưa lịch còn trống tới buổi xem lại, nói những giờ sau đó sẽ hỏi anh trước khi xếp. Lân sờ tờ rồi để cạnh giường, mắt cuối cùng rời được góc đồng hồ ngoài cửa.

Ra ngõ, một cơn gió kéo mùi đất khô qua bụi cây. An rửa mặt ở phần nước dành sẵn tại nhà mình, tay vẫn còn những vệt phên cọ, sẹo cũ căng rồi dịu khi ngón duỗi chậm. Anh quay sang ngưỡng, thấy cây nhỏ trong chén đã ở bóng từ lúc Vân ghé xem. Tờ nhắn của cậu ghi đã hỏi chủ nhà rồi mới kéo giá, bên dưới vẽ thêm một mái cong quá mức, như chiếc mũ to cho cây. An dựng tờ cạnh chén, cười một mình lúc cất giẻ.

Trời sẫm, cờ được nhìn dưới ánh đèn vị trí đã thử, người trực gọi An từ phía phải để báo ca muộn bắt đầu. Anh nhận tin, trả lời đúng thẻ rồi đi ngang mái phên. Lành ngồi ở đó chờ người chở phần nước đã chọn, tay giữ hộp giấy. Ba ngày nữa tới hẹn tiền, bà hỏi có giờ nào tổ đổi khiến mình phải tới lần khác không. Anh nói vẫn giờ ấy, bà gật, quay lại cãi với người chở rằng quai thùng này phải buộc thêm vòng, vì hôm qua đi được nửa ngõ đã xô.

Một người giữ cờ ở góc mới xin đổi đèn sang bên, mắt nhìn thẳng sáng đã lóa sau buổi nắng. An cầm đèn đi cùng, đứng đúng chỗ người ấy rồi thử nhìn bàn tay đầu kia. Dời sang trái vừa thấy rõ hơn lại rọi vào người đi qua ngõ; họ treo chụp nhỏ, chừa khoảng trên cờ, gọi người bên kia đáp hai lượt. Lành chờ quai xong đứng nhìn, chỉ cho An cái bóng của chính anh đang che mất chân cọc. Anh bước qua, nghe bà cười bảo đứng ở đâu cũng có phần của mình. Đèn yên, thùng nước rời mái, mấy người trong sân lần lượt về phía bữa tối.

Miên đi tới cuối sân, đưa An nửa chiếc bánh nóng mua muộn ở chợ. Nàng kéo tay anh khỏi bóng tấm phên để đứng chỗ gió tới, hỏi hôm nay còn nhận đứng giữa đường cờ suốt tối không. Anh nhìn lại, thấy người ca đã tự sửa dây buộc mép, nhận nửa bánh rồi đi cạnh nàng xuống bậc. Hai người vừa ăn vừa tranh tên cái mái Vân vẽ cho cây, tới chỗ ngoặt còn nghe tiếng Lành chỉ người chở thắt lại quai. Phía sau họ, khoảng bóng râm đã hết việc trong ngày, còn phần ca đêm tự mở bằng những người đang nhìn thấy nhau.