Chương 49: Bờ kè có cửa

Quyển III — Mùa bùn thức dậy

Tiếng đục của Lợi đánh thức An khi chỗ nằm còn mát. Ra sân, anh thấy người thợ đang gọt lại một thanh đã đánh dấu hỏng hôm qua. Phần gỗ chắc làm tay cầm nhỏ, đoạn có mắt được bỏ khỏi chân chịu lực. Lợi đẩy tới một bát nước để An rửa mặt, bảo hôm nay đừng mượn nốt khúc làm nêm mà kê giấy. Những mảnh nhìn giống nhau trên sân đã có chỗ riêng trong vật sẽ đứng ngoài mưa.

Bộ cửa được dựng trên hai bệ khô, cách kè một quãng đủ chở về nếu bỏ phương án. Hào mang dây, Yến mang đòn đã thử cùng đôi sọt, Trầm chỉ đứng đầu buổi vì còn phải chuyển lau. An giữ bản phần dẫn, Miên giữ cao độ đã đối. Lợi hỏi lần cuối chỗ nào có thể khoan, chỗ nào là mặt tháo để người sau thay mà không đập cả khung. Anh chỉ từng dấu rồi cất mảnh đồng khỏi chỗ mùn đang bay.

Phần nhận là một tấm chắn nhỏ trượt trong rãnh gỗ, hạ xuống ngắt lượt đưa vào khoảng giữ. Phần trả nằm riêng phía ngoài, có miệng hở nhìn thấy mặt gốm và khe nước. Thân cửa không trông vào một mảnh pháp khí kéo suốt ngày; mảnh dẫn chỉ làm việc trong mức thấp họ đã thử, được nhấc khỏi giá lúc nghỉ. Người đứng trên lối cao chạm tới tay hạ, còn miệng trả ở dưới mắt, xa bàn chân.

Lợi dùng đòn dài cho hai người, An muốn gọn hơn để khỏi vướng sọt. Người thợ không tranh, buộc một bao đất vào tấm chắn cho anh thử. Với đòn ngắn An phải nghiêng cả người, gót nhấc lên trước khi tấm gỗ động. Yến đứng phía đối diện, hỏi khi có bùn trong rãnh anh định thêm người thứ ba ở đâu. Anh trả đòn dài, cùng nàng dời vị trí để nó quét qua khoảng trống riêng.

Trầm đặt chân sào ở đường cong giữ rễ, xác nhận phần cửa ngoài không chặn lối cá vừa được chừa. Khe đi qua phải giữ đủ rộng khi tấm nhận hạ, chứ không chỉ lúc cả bộ mở đẹp giữa sân. An đánh một miếng cữ riêng cho bề rộng ấy, cho Nụ cầm khi tới ca. Chị giữ đăng có thể đối bằng vật vừa tay, không phải gọi thợ nghe mạch tới mỗi lần nghi một rễ vụn mắc ngang.

---

Ba ngày sau, gỗ ngâm thử được mang lên. Lợi đặt thanh khô cũ cạnh thanh ướt mới cho mọi người xem chỗ nở. Tấm chắn trượt nửa đường rồi khựng, rãnh bên trái tối hơn bên phải. An thấy mảnh dẫn trên giá chưa nối, không thể quy tiếng mắc ấy cho mạch đầm. Hào cầm đòn, Lợi giữ tay anh lại, lấy nêm kê tải trước khi cúi nhìn khe dưới.

Mùn còn sót trong rãnh gặp nước dồn thành một cục. Gọt rộng đều sẽ làm tấm chắn lắc khi khô, để nguyên thì một người khỏe cũng phải giật. Lợi tháo riêng má ngoài, khoét chỗ xả mùn ở phần không chịu mép, giữ đường trượt còn đủ mặt tì. An dùng bàn chải nhỏ đẩy bột ra khay, nhìn tay mình vì nôn muốn thử sớm đã bỏ qua buổi làm sạch cuối. Anh nhận làm lại đoạn ấy trước ca sau.

Khi thử lại, Hào kéo mạnh ở cuối đòn, tấm gỗ xuống được nhưng đòn bật trả một đoạn. Yến đang đứng gần phải rút đầu gối. Lợi chèn nêm, tháo dây tải rồi mới cho xem vết đầu đòn vừa quét vào cọc. Một ngàm giữ nằm đúng chỗ vướng tay người hạ; họ đổi nó sang bên đối diện, thêm mặt tựa và chốt chống rơi để tay không phải đi dưới tấm nặng.

An rút mảnh đồng khỏi giá trong lượt kế. Anh muốn biết khi không còn phần dẫn trợ lực, người đứng đây có kết thúc lượt đang nhận được không. Hai người kéo từ ngoài vạch, tấm chắn đi chậm, một bên dây chùng khiến nó hơi xéo. Miên báo dừng ngay ở dấu lệch; họ kê trước, chỉnh dây rồi lặp với tải thấp hơn. Sức người không biến một tải bất kỳ thành tải an toàn chỉ vì người đó có bàn tay chai.

Hào cười, xòe tay mình đầy những vết cũ, bảo từ sáng chưa ai khen được câu nào về nó. Yến ném tới mảnh vải quấn cán, nói tay chai cũng rát nếu cầm dây trần. An cười theo, nhận cuốn vải thứ hai. Họ chọn tải thấp mà hai người thay nhau đều làm được, để khoảng cao hơn trên thước không có dấu dùng. Cửa nhỏ thêm một lần, lối đứng lại rộng hơn một bước.

Chiều ấy, Nụ tới đo khe bằng miếng cữ, thấy mặt vát của một nêm chìa ra đúng miệng. Chị chọc sào thử, đầu sào mắc nhẹ đã dắt cả búi cỏ theo. Lợi gọt nêm bằng mặt trong rồi cột đầu lấy ra ở trên, phần dưới phẳng lại. Nụ trả cữ cho An, yêu cầu chiếc thứ hai để chỗ đăng. Anh cắt cùng mẫu, nhờ chị so hai chiếc trước khi gọi chúng bằng cùng một kích thước.

---

Buổi lắp thử dùng sân đã kê thấp thành hình khoảnh nhận. Hai thùng nước thường đổ theo lượt cho thấy đường nước, hai túi cát thay tải và lực dây trên khung thay khoảng còn giữ phía ngoài. An nói rõ mô hình này giúp học tay và nhận chỗ kẹt, không tái tạo được bùn sống hay đủ giờ triều. Miên đặt hai thước thường bên cạnh, phần dẫn thật chỉ nối một lượt thấp có đường trả về bể riêng.

Đầu nhận ngừng trước, phía trả còn một sợi căng. Một người được giao việc đọc cố tình giữ thẻ chưa đáp như đêm mất tin. Hào chờ một lúc rồi hỏi phải chăng người bên ngoài đã quên. An đứng ngoài vai người chỉ cách, không trả hộ. Yến hạ tấm nhận hết phần đã quy định, giữ đường trả, gọi người chuyển tin đi lối khô. Họ dừng được mà không có một dấu xác nhận bịa thêm cho xong lượt.

Tới lượt An cầm thẻ, Lợi đặt thêm một miếng gỗ mỏng vào đường trượt để giả kẹt. Anh nhìn mức chưa xuống đủ, giơ tay giữ thay vì cố kéo nốt. Người ngoài chèn tải từ chỗ đứng của mình, tháo được má rãnh qua hai chốt. Miên đếm thời gian cần cho cả việc đi lấy dụng cụ. Khoảng ấy dài hơn con số An đã ghi khi chỉ tự tháo trước mặt mọi người; tờ ca được sửa ngay bằng lần làm thật.

Đến lượt cuối, người giữ đường trả nâng tay báo phần dưới đã về, người đứng ở mốc nhận chưa đáp. An suýt gập thẻ xuống theo thói quen nhìn một đầu. Yến chạm vào mặt thẻ, nhắc còn chỗ thứ hai. Anh đưa lên lại, đợi đủ hai người đọc. Mẫu đúng ngay từ tay thợ không có nghĩa đôi mắt người làm mẫu sẽ khỏi mỏi vào cuối một buổi. Họ đặt giờ đổi trước đoạn ấy trong ca thật.

Sau dọn sân, Miên rót phần nước còn trong bể ra nơi đã chọn, không đổ xuống chân kê. An nhận rửa dụng cụ, nàng đi trả thước mượn cho Hào. Anh nhìn nàng qua mấy thanh cửa dựng chéo, thấy khoảng sân yên đi khi mọi người tản. Chỗ Vân từng ngồi cột nút nay đặt hộp chốt. An để hộp ở đó, buộc nhãn lớn hơn, rồi lấy thêm một nắm vải khô vào hộp cho người cầm cán sau mưa.

---

Phần bồi còn lại tới vào buổi họ đưa cửa ra gần kè. Yến mở túi, đếm đủ số đã chọn, giữ riêng tờ nhận với phần giống và gạo đã giao. Có một món tiền ứng của người mua phên chưa tới, người góp tự bù bằng phần mình đã nhận trong buổi bàn, không viết rằng đã có món hàng chưa giao. Hào chờ vợ ghi xong mới mở lối cho xe gỗ đi qua sân nhà.

Lợi dựng bộ cửa ngoài đoạn bờ giữ nguyên, đặt chân trên phần mép không có lúa đã được nhận riêng. Miên đối cao độ từng góc, dùng lại chính mốc đêm, không lấy mặt sân khô thay mặt ruộng. Chưa có khe xuyên qua kè. Khi phần gặt và chuyển nhà chưa xong, tấm bờ cũ vẫn giữ nước như trước; khung đứng đây chỉ để đối vị trí, sẽ được che và chống nghiêng qua đêm.

Để tới được chỗ ấy, xe gỗ phải qua một góc ngoặt hẹp. Đầu khung chạm cọc ngoài lúc bánh còn cách nền kê một sải. An định tháo cọc cảnh giới, Yến xin giữ vì phía sau có rễ mới; họ quay xe bằng chỗ đó sẽ nghiền ngay phần vừa hứa chừa. Lợi hạ khung về gối kê mang theo, tháo hai thanh giằng rời rồi đưa từng phần qua. Công thêm một lượt, đầu cửa không cần lấy một lối chưa được nhận.

Hào giữ trục bánh, Yến đưa con lăn tới. An học cách không bê phần đã có gối đỡ: đặt tới đâu chèn chắc tới đó, rút tay trước khi người kia chuyển tải. Miên đứng ngoài đọc vị trí dấu, nhắc một mặt giằng bị quay ngược. Lợi lắp thử bằng hai chốt tạm, đợi cả khung vuông mới đóng phần giữ. Một góc đúng từ sân có thể lệch chỉ vì xe đã đi qua một ổ gà, không phải do ai đục sai lúc đầu.

Xong việc, Hào nhặt hai nắm rơm lót bánh đem về hong lại. Chúng còn dùng được dưới nong gặt, anh nói với An đang định gom chung vào đống bỏ. An giũ đất từng nắm, đặt lên phên. Cả buổi anh lo giữ mặt gốm khỏi một vết xước; mấy thứ mềm dưới bánh xe cũng là đồ người khác đã dành cho một việc sắp tới, không thành của bỏ sau khi giúp cửa đứng lên.

An đi với Trầm tới chòi. Chị đã bó lau theo phần mang đi trước, nồi và tấm phên ngủ để lại tới ngày cần. Nụ giúp chuyển mẻ phơi cuối lên cao, nhận công đúng buổi. Căn chòi nhấc thành từng phần, không phải khiêng nguyên mái trên những đôi vai mà bên dưới chưa biết đường đặt. Thanh mục cũ được bỏ, phần thay có dấu để trả đúng chủ nếu sau mùa chị chuyển về gần đăng.

Ở nhà Khê, bà Hường đang lựa cói trên chiếc ghế có tay tựa. An nói cửa đã tới bờ, bà hỏi còn mấy buổi mới phải lên sàn. Anh đưa ngày dự kiến, khoanh cả phần phụ thuộc lúa chín, hỏi giờ nào không vướng hàng bà đang giúp lựa. Khê nhận thử chuyển buổi sáng trước lần mở đầu, nếu mưa đổi sẽ cần người tới báo lại. Anh không mang một câu nhận hôm nay về ghi sẵn nhà đã trống trong cả tuần.

Miên chờ anh tại kè, một chân giữ tấm che khỏi bay trước khi Lợi buộc xong. An đứng vào giữ hộ để nàng ra uống nước. Dư mang bản sao tờ nhận tới, hỏi cần treo ở đâu khỏi ướt. Yến chỉ chiếc hộp trên lối, cạnh miếng cữ và dụng cụ tháo má rãnh. Ai cần mở phải lấy những vật ấy, nên cũng nhìn thấy điều cửa được phép nhận, ngay trước tay mình chứ không nằm trong một quyển cất xa.

Buổi cuối, họ đi hết đường đóng khô trên bộ cửa ở vị trí thật. Nửa đòn quét xa hơn An nhớ khi đứng sát lau, Lợi dời cọc cảnh giới để người mang sọt không bước vào. Hào gọi đủ tên từng ca, gặp một người phải đi bán giống vào ngày định thử thì đổi người ngay. Không ai đứng trong ruộng giả làm nước; phần lúa phía dưới vẫn chưa chịu một lượt dẫn nào của bộ cửa mới.

Trời về chiều nổi một dải mây thấp. An che mặt gốm, tháo mảnh đồng mang về chỗ khô. Trên bờ, tay hạ bằng gỗ ở lại với hai chốt khác nhau, nét dấu còn mới và vải quấn cán chưa bẩn. Hào sờ nhẹ bông lúa ngoài cọc, bảo mong trời cho thêm đủ ngày. An cùng anh đóng nắp hộp dụng cụ, rồi đi xem chỗ đặt liềm và nong; đó cũng là việc phải sẵn trước khi một cửa bắt đầu làm việc.