Chương 50: Lúa chưa kịp gặt
Quyển III — Mùa bùn thức dậy
Mưa gõ lên mặt phên từ lúc chưa sáng. An thò tay khỏi mép chăn, chạm phải một giọt lạnh vừa lọt qua chỗ giằng mới. Anh trở dậy lấy chậu hứng, đi ngoài hiên thấy nước còn nằm dưới cọc cao. Mưa tới sớm hơn mốc họ đã dành để gặt khoảnh nhận, chưa phải dòng lớn bắt người chạy. Chính khoảng còn được lựa ấy làm anh phải tới ruộng trước khi đem tờ thử ra sân.
Yến đứng dưới mái kho, bẻ một hạt lúa. Phần trong còn mềm, dính ở móng tay. Hào nói nếu chờ thêm vài hôm bông sẽ chắc hơn, nhưng mưa rơi liên tục sẽ khó phơi và phần sát cửa nằm thấp nhất. An không giục hai người dùng ngay quyền tràn đã trả. Tờ cũ cho mở sau gặt, còn phần quyết định về bông hôm nay vẫn cần họ chọn bằng chính điều đang thấy.
Miên mang mốc nước mới tới, đường trả ngoài còn chậm trong khoảng từng đo. Nàng đề nghị lùi buổi thử, giữ bờ nguyên trong khi thu hoạch phần dễ ảnh hưởng. Một người trực đã tới sớm hỏi cửa dựng xong sao phải ngồi nhìn mưa. An chỉ dải lúa còn đứng dưới cọc: nếu dùng hôm nay thì cái thử đầu tiên sẽ lấy cả phần họ chưa nhận đem thử. Anh đóng hộp mảnh dẫn, gửi người đi báo ca khác khỏi ra chờ.
Hào muốn gặt khoảnh thấp trước, Yến muốn giữ dải cao thêm nếu trời cho. An nhắc phần nối giữa hai dải sẽ phải chừa rõ, không lấy một đường gặt dở làm đường nước vô tình đi tiếp. Họ ra bờ với áo tơi, chỉ một ranh có thể nhìn từ chỗ hạ cửa. Phần nhận lượt đầu thu hẹp theo đất đã gặt, phần còn đứng được đánh riêng, kể cả sau này nó chín trước ngày thử mới.
Yến nhận gặt sớm phần thấp, với công thêm do đất ướt và phần hạt non phải tính lại. Chị không nhận một con số thiệt hại do nhìn từ mái kho đoán xuống. Hào lấy nong, chọn hai nhóm bông ở hai độ cao để giữ đối khi đập, cân và hong. Phần lúa họ hy vọng sẽ có nếu trời thuận vẫn chỉ là khoảng ước, người góp sẽ thấy cả cách tính trước khi cùng chọn bồi bổ sung.
Lợi tới mang liềm của nhà, nửa ngày sau phải về sửa một mái bị dột đã hẹn. An định nhận luôn phần anh bỏ lại, nhìn đám lúa thấy diện tích không lớn. Yến hỏi anh gặt bao giờ chưa. Anh nói từng phụ được vài buổi khi còn ở Hạ Ngạn. Chị đưa một nắm vừa tay, chỉ cách giữ phía trên lưỡi, dặn đừng kéo cả bụi từ đất lên làm bùn lẫn vào chỗ hạt.
Những nhát đầu ngắn và xấu. An buộc bó quá chặt ở đầu, chân còn xòe, đặt lên quang là trượt một nửa. Hào tháo, buộc thấp xuống rồi làm mẫu bằng đúng nắm ấy. Anh thử lại, da đầu ngón cũ căng lên khi giữ lâu. Sau vài lượt anh đổi sang chuyền bó và kê phên, để người quen tay cắt. Cửa tràn không làm người dựng nó giỏi liềm hơn người phải ăn từ ruộng này.
Một nhà vốn góp công trực cử hai người tới, nhưng họ chỉ rảnh tới trưa. Nụ gửi lời đang lo đăng trước đợt nước, chưa thể sang, muốn giữ giờ quan sát khi thật mở. Miên ghi các giờ nhận mới, tiền làm ruộng lấy trong phần công bổ sung đã hỏi người góp, không đổi ca cá thành ca gặt rồi coi mọi người giúp nhau cả. An đi tới từng nhóm báo giờ nghỉ dưới mái, thay vì để ai mệt mới tự tìm chỗ.
Đến giữa buổi, mưa dứt một khoảng. Hào muốn tranh kéo xe vào sát ruộng để bớt gánh. Bánh đầu vừa xuống nền đã in rãnh sâu. Yến giữ trục, Lợi đem hai tấm ván đủ rộng, họ lùi xe lên đường cũ trước rồi đặt lối mang bó bằng tay. An đi sau nhặt những bông rơi vào rãnh, giũ từng nắm bùn lớn. Không có mạch nào giúp nâng cả xe khỏi đất mà giữ nguyên rễ dưới bánh.
Buổi trưa, đám người ăn trong kho đã dọn chỗ từ trước. Phần lúa ướt dựng xa bếp, nước từ áo tơi chảy xuống một khay riêng. An ngồi lệch bên trái Hào, quay tai phải về phía anh, vẫn phải xin nhắc câu giữa tiếng mưa trên mái. Anh không gật cho qua. Hào đang hỏi chỗ bó non có được đập chung không, một câu bỏ lỡ có thể làm mất luôn những mẫu họ cần giữ để xem thiệt hại thật.
Chiều, Lợi trả liềm, đi đúng giờ đã báo. Hào nhìn số bó chưa xong rồi gật, không giữ bằng câu chỉ thêm một chút. An cùng người đổi ca chuyển phần ngoài cùng tới chỗ cao, buộc sợi vải mới trên ranh đã gặt. Dải được để lại vẫn đứng bên kia, đầu bông nặng nước. Anh nhìn một vệt trời sáng ở xa, mong cho nó thêm ngày như người chủ ruộng, dù lịch việc mình vì thế dài ra.
Phần lúa gặt xong không hết việc khi nằm dưới mái. Ngày sau nong trải ra chưa được nửa buổi lại phải gom vì mưa. Khê cho mượn một khoảng sân có mái cao vào giờ chưa ngâm cói, điều kiện nước bùn không đi qua chỗ hàng đã nhuộm. An đặt thử nong ở đó, thấy gió tạt từ cạnh sẽ đưa giọt xuống tấm cói. Họ đổi đầu phên chắn, giữ một lối khô riêng cho người mang hàng đi.
Miên mang thước tới đối lại phạm vi cửa sau khi đất trống lộ ra. Nàng cúi khá lâu, lúc đứng lên phải giữ mép bàn. An đưa ghế, định bảo nàng về nghỉ để mình làm nốt. Nàng chỉ tờ còn hai mốc chưa đọc, nói cần một người khác giữ đầu chứ không cần anh đoán cả phần của nàng. Anh đi gọi người đã được trả ca phụ, kê lại thước rồi mới ngồi cạnh đợi nàng uống xong bát nước ấm.
“Ta mệt từ chiều qua,” nàng nói. “Cứ tưởng chờ mưa ngớt sẽ dễ hơn.” An nghe rõ vì hai người ngồi gần và mái phía này không dột. Anh nhớ mình cũng đợi trời tốt mới chịu thừa nhận tay đã căng. Họ đổi phần buổi còn lại, nàng giữ việc đối bản trong chỗ khô, anh chuyền nong theo người quen. Bữa tối được đặt sẵn từ trưa, không chờ người cuối cùng nghĩ ra mình chưa ăn.
Tới lúc lúa đập, Hào tách hai nhóm mẫu trước. Hạt mềm bị sứt nhiều hơn phần già, có thứ phải dùng sớm, không giữ làm giống. Yến cân cả phần thóc đã hong tới cùng mức, bỏ riêng mẻ còn ẩm chưa dùng để so. An phụ đưa bao lên cân, nhìn số thấp hơn dải đối. Anh không gọi toàn bộ chênh ấy do công trình: mẫu ít và mưa cũng ảnh hưởng những ruộng không đổi làm cửa.
Yến chọn nhận bồi phần mất nhìn thấy từ gặt sớm, phần ước vụ chín ghi một khoảng sẽ xem cùng sau khi những ruộng cạnh gặt. Những nhà góp tới xem nong và cách giữ mẫu, nhận thêm công hong thực tế đã làm. Có người muốn trừ phần thóc dùng sớm để ăn là còn được lợi. Hào đưa một bát gạo mềm chưa giữ được qua lâu, hỏi nhà đó có muốn lấy đổi bằng gạo chắc họ đã mua không. Người kia nhìn rồi thôi nói trừ như vậy.
An trả phần công mình thiếu từ khoản dự phòng, giữ nguyên khoản nợ lò phải trả. Miên đối tổng sau mỗi lần, nhắc tiền thử sẽ ít đi. Họ bỏ một lượt thử tải cao vốn mới có trong đề nghị, giữ lượt thấp đủ kiểm cửa và đường trả trước. Việc lùi không biến thành mấy ngày người thợ làm trắng, cũng không được lấy sự khẩn trong mưa làm lý do tăng tải để thu lại lịch đã mất.
Khê nghe báo đổi ngày tại nhà, yêu cầu người tới sàn giúp từ đầu chứ không để hai chị em đã mang đồ rồi mới gọi. Bà Hường nhận tới sàn trong ngày mở đầu, ngủ đêm còn xét mức nước và phần đã thử. Cháu bà xếp túi chốt nhỏ, từng chiếc lấy từ giường được đếm lại trước khi buộc. An kê ghế nghỉ ngoài hiên, chờ bà ngồi đủ, không giục theo giờ người đào bờ còn chưa bắt đầu.
Trầm dời nồi và phên ngủ sang chỗ chòi mới đã chọn. An phụ mang chiếc giỏ nặng, chị cầm phần nhẹ nhưng dài, đi trước chỉ góc ngoặt. Một bó lau đang phơi được để lại trên giá cao cũ theo quyết định của chị, nếu trời ướt tiếp sẽ mất phẩm, không vì đồ còn ở gần mà kéo người quay lại trong ca. Chị ghi bó ấy bằng một nút riêng trên dây công, rồi nhận tin nơi đăng Nụ vẫn còn người làm.
Ngày thứ ba sau buổi thử bị lùi, trời cho một khoảng ráo. Hào và Yến đi cùng Miên xem hết phần đã gặt, dựng ranh đất còn lúa bằng các cọc ngắn có đầu sáng. Khoảnh nhận đầu hẹp hơn bản ban đầu, An đổi mức tải và nhịp tương ứng, không chỉ vẽ nhỏ phần mặt nước. Mỗi thay đổi cần tới cả bờ bên kia để họ biết số đang cầm không còn đúng với cửa ngày trước.
Lợi tới đủ người mới tháo một đoạn bờ đúng chỗ khung đã đứng, dùng tấm chắn phụ giữ phần nước ngoài trong lúc lắp. Đất đào đặt trên tấm lót, phần có rễ sống được để riêng, không ném xuống khe trả. An giữ đoạn dẫn ở trạng thái rời trên giá, tay cửa đóng hết; đến khi chân và mép đã được đối xong, họ mới gắn phần ngắt đầu nhận. Vẫn chưa nối linh lực để chạy thử trong buổi dựng.
Một viên đá dưới chân không tựa đủ, Lợi yêu cầu tháo lại thanh giằng thay vì đập cho nó lún sâu vào đất mềm. Hào thở ra, ra lấy gối kê. An cùng anh chuyển tải, Miên đọc lại cao độ sau khi đã siết đủ. Trời sắp tối khi chỗ cuối vuông trở lại. Ngày có khoảng ráo đầu tiên được dùng hết cho việc dựng chắc, không còn một lượt sáng để mở nước rồi nhìn hết đường về.
Họ giữ cửa đóng qua đêm, đặt người xem mực theo ca đã được nhận, nhắn giờ sáng tới từng đầu. Phần dẫn cất khô, tay hạ thử lại không tải, dụng cụ trong hộp đủ mặt. Bà Hường đã ở sàn cùng Khê trong buổi dựng, tối muốn về ngủ nhà khi cửa vẫn đóng. An báo người đưa hai bà về theo lối đã thử, giữ việc giúp sáng sau đúng giờ mới, không tự lấy buổi đã chuyển làm quyền giữ họ luôn tại đó.
Hào mang đèn đi hết lối một lượt trước khi nhận ca. Chỗ tấm bờ vừa lấy ra để lại một mép đất dễ bước nhầm trong tối, anh buộc thanh ngang ngoài lối, chừa đầu quay về sân. An thử nhìn từ chỗ ghi mốc: thấy ánh đèn nhưng thanh chắn hòa vào nền. Họ quấn một mảnh vải nhạt lên mặt trên, đặt đèn về phía nó thay vì quay bấc vào mắt người đi tới. Cửa còn đóng không có nghĩa khu đất mới đào đã giống đường cũ, người đổi ca ban đêm cần thấy cả chỗ hôm qua vẫn đặt chân được.
Ở kho, Yến múc cho An một bát cơm từ phần hạt phải dùng sớm, hạt mềm dính thành miếng. Chị bảo ăn hôm nay được, đừng để tới lúc nói chuyện lúa mà tưởng tất cả nó đã thành số. An ăn chậm, vị thơm nhạt và hơi nước còn trên mặt bát. Ngoài kia cửa mới nằm im giữa bờ, hai phía vẫn có người cầm mốc. Buổi mở đầu chờ sáng, sau một vụ lúa đã mất một phần ngày chín thật của nó.
Chương 51: Ngày mở bùn
Quyển III — Mùa bùn thức dậy