Chương 45: Sổ nợ mùa mận

Quyển III — Mùa bùn thức dậy

Trong những ngày chờ buổi rà, An trở lại vườn cùng Cố Kính. Ông lão mở cổng, nhờ hai người đặt giày vào lối lát mới để khỏi giẫm lên chỗ rễ còn đang giữ ẩm. Chiếc gàu vẫn treo ở giếng, nẹp cũ chưa tuột, một đoạn dây khác đã thay phần mòn sau nhiều lượt kéo. An chạm mép nẹp rồi buông, không nhấc xuống sửa thêm khi người dùng nói nó còn làm được việc.

Hai gốc giữ dấu ở lần thử đầu có một cây ra lá thưa, một cây còn đứng nhưng chỗ ngọn đã cắt. Ông lão chỉ phần cành phải bỏ trong mùa, để riêng khỏi những gốc chết đã đánh. Có nước về giếng giúp giữ cây còn sống, không làm những cành mất quả năm nay mọc lại trước vụ hái. An nghe tầng nông qua mảnh gỗ mang theo, báo nhịp bớt giằng tại nơi đã đối được, để việc cành trên còn thế nào cho người trồng nói.

Cố Kính cầm một nhánh đã khô từ đống bỏ, lòng tay ông bám bụi. Người đàn bà giữ thúng ngày trước mang tờ thiệt hại ra, lần này có số lứa hái và công tỉa sau khi cây mất. Bà xếp những hòn sỏi từng dùng đếm lá vào một túi khác, nói cái này kể được vài buổi đầu, phần cả mùa phải đối người mua quả và người cùng làm. An giúp giữ giấy ở bậc, để những cách nhớ khác nhau được đặt cạnh nhau trước lúc tới bàn chung.

Ông lão hỏi An dưới Cồn Sậy có cây gì chết không. Anh kể bãi lau khô gốc và ô muối phải ngừng, người mất phần đã nhận lúa trước làm; có cả một mẻ cá làm mình biết việc nhận còn thiếu. Cố nghe, không góp một câu rằng ai sửa nước rồi cũng thế để nỗi nợ vườn của mình nhẹ đi. Ông đem nhánh khô tới đúng đống bà chỉ, xin phụ chuyển thúng nhưng chờ bà nhận phần công cụ thể.

Bà giao hai người dỡ một giàn cũ đang che chỗ dặm. An giữ một đầu, Cố gọi thêm người khi vai không chịu được đầu bên kia. Gỗ xuống nguyên, những cọc còn dùng được để riêng, đất được trả sáng. Giúp một buổi trong vườn chỉ được ghi bằng buổi ấy; tờ mùa quả còn mở trên bậc, không ai đưa nó cho An gạch bớt vì đã thấy trạm chủ chịu bẩn tay.

---

Người giữ sổ nhận các bản ở nhà họp trước ngày rà. An đem tường trình cùng giấy trực đêm mình vừa đối với người giữ guồng. Có một chỗ tiếng mõ anh nhớ thành hai lượt, bản người trạm ghi ba. Họ tìm được tin người chạy qua đã kể lượt đầu lúc An chưa nối, anh sửa phạm vi mình thật nghe. Người ghi đặt cả bản đầu và bản sửa cạnh nhau, nhờ anh ký tên dưới phần đã đổi.

Tờ kết không còn cách khác được trả nguyên cho người gửi với lời không nhận ký. Ông nhận, bảo đã hiểu phần anh muốn giữ khác. An không tranh một câu để ông phải tự gọi mình sai, chỉ yêu cầu những dòng mình không xác nhận đừng nằm dưới tên mình. Họ đối xong cách chuyển lực đêm ấy, người giữ guồng mang phần công việc thật của mình vào báo, không bị gộp thành toàn bộ là nói đỡ cho Cố.

Những bản thiệt hại khác tới sau: vườn mất quả, nhà phải mua nước thêm, kho giống hao sau đêm mở đường trả. Phần thóc đã cân và trả theo đợt cũ được giữ trong cột đã nhận, phần sân nhà họp sửa bằng công chung cũng có nơi đối. Người giữ sổ không viết tất cả thành một số nợ mới để những gì đã trả biến mất, cũng không lấy số đã trả làm một nắp đậy phần chưa từng tính đủ.

Đến lượt vườn mận, có câu đề nghị chỉ tính tới ngày giếng có nước trở lại. Người đàn bà mở thúng lấy một cành còn đeo vài cuống quả nhỏ rụng sớm, đặt ngang tờ. Bà hỏi vậy từ ngày có nước tới mùa hụt quả ai đã nhận thay mình. An nhìn câu mình từng định ghi đường đã sửa xong, biết nếu để đứng một mình nó có thể chạy khỏi phạm vi ngắn mà mình muốn nói.

Cố Kính xem cả trang, xin để phần chưa trả ấy tới buổi rà đầy đủ, không chốt riêng khi người mua quả chưa tới. Ông đã bán một phần tài sản riêng để trả những khoản đầu, số còn không đủ cho mọi cây đã mất vụ. Một khoảng dài hạn đang tới, tên ông phải đứng lại trong đó. An ngồi ghi lời mình nghe, không đưa tiền công chặng đầm vào hứa đỡ để khỏi phải nhìn người cùng sửa nhận số nợ thật.

---

Buổi rà diễn ra sau khi những người có ngày đi chợ đã nhận được tin trước. Nhà họp mở hai phía cho đủ sáng, ghế người nói đặt nơi An nhìn được mặt, có người chép nhắc lại câu anh chưa nghe. Người giữ sổ gọi tên bà Sương, An thấy người giữ thúng vườn mận đứng lên với tờ đã đối buổi trước. Tên bà từ nay nằm rõ cạnh những gốc trong sổ, không chỉ còn là người đem lá rụng tới bàn.

Bà kể phần đã nhận đủ và phần thiếu, không nhắc lại cả buổi khát nước để khiến ai phải thương trước khi xem số. Người mua quả đối mức hụt mùa hiện tại, còn phần mùa sau có cây phải chờ mới biết. Miên không ở đây, An nhận bản đo của cô đã lưu tại nhà họp từ đợt sửa cũ, những vệt trước đêm sửa được đặt trong phạm vi ngày ấy. Anh không đọc hộ điều cô chưa ký bằng một câu người đo của mình bảo thế.

Tới phần mình, anh kể từ giếng, ống hút, kho còn nguyên khóa và sổ lệnh đã thấy. Anh nhận nhánh đêm đầu mình mở làm Đá Bạc hụt thêm, đã hạ khi Miên báo; nói rõ mối ấy không khởi đầu những ngày vườn mất nước từ trước. Người giữ sổ hỏi phần bồi do lượt thử của anh đã được ghi đâu, anh chỉ khoản tổ đã cùng người chịu đối, nhận nếu còn phần chưa tính thì đặt riêng, không dùng lỗi mình che tên người ký chuyển lâu ngày.

Sau đó anh nói Cố đã mở hòm và nhận không xuống xem, đã mang sổ tới người dùng, đã giữ đài trong phần có báo cùng những người guồng đêm sửa. Ông có mặt trong công việc giúp đường trả được nối, việc ấy được ghi đúng nơi. An dừng trước câu từ đó ông không có lỗi. Người ghi hỏi có muốn thêm không, anh đáp phần trước ba ngày lệnh đầu mình không chứng được, phần các tháng sau phải nghe người sống cạnh nguồn cùng bản họ giữ.

Cố Kính đứng lên chậm vì vai. Ông không nhận nỗi sợ đá lở thành giấy gia hạn tự có, không đổ các chữ ký mình thành tay người chép. Có lần ông đã cứu được chợ, có lần tin bản báo sạch hơn nền thật, và sau đó để cách giữ tạm tiếp tục qua nhiều hạn. Ông xin đối những phần người guồng đã thực làm và chịu trách nhiệm riêng của mình, để người thợ không phải mang tất cả quyết định trạm chủ dưới một chữ chúng tôi.

Bà Sương hỏi nếu chia trả lâu thì lúa nhà nào nuôi mình qua vụ không quả. Người giữ sổ mở phần trả trước cho khoản sống đã được các nhà chọn, lấy số thực còn trong tài sản và khoản công Cố được nhận sau khi giữ phần ăn cần. Phần thiếu tiếp có ngày đối, tên người kiểm và cách báo khi trễ. Không có một túi mới từ trạm làm cả trang nhẹ đi ngay trước mắt.

Một người trong đám hỏi An đã gần mất mạng để cứu trạm, sao không nói một câu cho nhẹ nhau. Anh phải xin nhắc lại vì giọng ở phía trái, khi nhận đủ thì nhìn người hỏi. Anh nói mình mong mọi người được nhẹ, nhưng không biết lấy phần chịu thương của mình đổi được cuống quả trên bàn bằng cách nào. Trong nhà yên một quãng, người giữ sổ nhờ đọc lại các khoản đã nhận để đi tới phần còn cần chọn.

---

Buổi rà kết khi các chữ ký và dấu tay đều được đối tại chỗ, mấy người chưa nhận số được hẹn buổi có thêm chứng. Cố ngồi lại chép lịch trả, phần quyền ký riêng nguồn vẫn không trở về tên ông. Ông được giữ việc đã có người nhận xem cùng, công có thể dùng trả, không được đứng trên việc chọn mức cho các xóm chỉ vì hôm nay đã đứng lên nhận nợ trước đông người.

An gặp ông ngoài bể sau bữa. Cố đang kiểm một chân kê với người trực, đợi người ấy đặt dấu rồi mới chuyển. An cầm chiếc đèn, hỏi có muốn mình gửi hình khớp mở ở Cồn Sậy về cho lớp không. Ông nhận hình để thử bằng dây thường, nhờ ghi cả chỗ đã làm thợ gốm bỏng khi một đầu hết sáng mà bồn còn giữ. Một kiểu mới dễ khiến người dùng chỉ nhớ phần tiện, nhất là lúc tay đang cần hết một ca cho nhanh.

Họ đứng cạnh bể một lát, Cố nói có chỗ mình từng mong An ký để người vườn tin phần sửa đã đủ. Không phải tờ gửi riêng của người guồng, là ý ông có lúc chưa nói. Nay nhìn các cành trên bàn ông hiểu đủ nước với đủ vụ khác nhau thế nào. An nghe, không đáp bằng câu đã muộn hay đã biết thế thì tốt. Anh nhờ ông ghi điều ấy vào bản lớp khi nói về kết thúc một việc, phần lời dễ quên cần một người ở lại nhắc trong ca thường.

Trước khi đi, An tới nhà mẹ Vân trả lời những câu cậu nhờ gửi: đã để đủ đường về, công đang làm có người đọc cùng, muốn xem thêm một chặng vẫn hỏi lại. Anh nói cả phần hai dấu chép sai trong mưa và cách họ sửa, vì cậu đã nhận đem điều ấy báo nhà. Bà nghe lâu, hỏi cậu còn được nhìn đất mới không. Anh nhận có, cũng có một lời mời học nghề gốm đang chờ cậu tự trả lời, không ai thay cậu chọn để nhà bớt lo.

Bà Từ đưa áo khô đã vá một mũi ở sườn cho chuyến về. Bà giữ một bản hình thước theo lời An hẹn, sáng hôm ấy lớp đã hỏi tại sao hai mặt trắng nhìn như nhau lại cần đổi chỗ. Anh để họ thử bằng những mảnh thường chưa nhận lực, cho thấy mép kê khác đủ đổi cảm tay. Giờ học xong đúng lúc bà nghỉ, học viên khác nhận cất đồ, anh không kéo dài để lần về ngắn này thành dịp bà phải cố thêm.

Sáng sau, An rời bến với bản rà đã có phần ký của mình, bản lớp và các món đồ riêng nhẹ hơn lúc về. Cố không đưa tới thuyền vì có ca ngoài bể phải nhận. Bà Sương gửi một nắm mận khô từ phần còn hái được, có ghi đó là món bán cho đường đi, An trả tiền đủ rồi cất. Vị chua mặn nằm trên đầu lưỡi khi thuyền tách bờ; sổ nợ của mùa mận ở lại cùng những người sẽ đợi qua vụ sau, và một thợ vá mang phần mình biết trở về đầm chưa mở.