Chương 54: Bữa ăn bên cửa tràn
Quyển III — Mùa bùn thức dậy
Gần hết tháng thứ tư ở Cửa Lau, An được ngủ qua lượt ca đầu. Anh tỉnh lúc nắng đã lên mép chòi, không nghe tiếng người gọi tên mình ngoài sân. Miên để một bát cơm đậy lá, tờ nhắn nói nàng đi đối mốc với người địa phương tới giờ đã hẹn. Anh ngồi dậy, thấy khoảng trống nơi túi dụng cụ thường dựng sát tay. Hôm qua chính anh đã giao bộ dùng tại cửa, đồ còn của mình nằm trong thùng riêng để chuẩn bị chuyến sau.
Ăn xong, An ra kè, đứng ngoài vạch ca. Hào đang giao đòn cho người mới, Yến ở mốc đất, Trầm chưa tới vì giờ của chị muộn hơn. Một người lấy nhầm que đọc từ ngăn đồ rửa, thấy dấu không khớp bản liền đặt lại. Hào mở hộp, cùng người đó đối thẻ tới đúng bộ khô, không quay hỏi An dù đã nhìn thấy anh đứng ngoài. Anh giữ yên tay, để họ sửa đủ trước khi bước qua chỗ mình chờ.
Miên về cùng người giữ mốc nhà, nhận tin Khê hôm nay có hàng ở sân nên chọn không mở thêm lượt tùy ý ngoài ca đã nhận. Phần thường sẽ kết thúc trước giờ hàng tới. Nếu muốn thêm, người giữ cửa sẽ phải đi hỏi, báo lại cả đầu cá và đủ người đổi, không mượn buổi có An tới làm một lượt trình diễn cho đẹp. Nàng đứng cạnh anh, đưa phần ghi đã đối; anh đọc sau, không xen vào tiếng người đang nhận việc.
Giữa lúc thu dụng cụ, một mảnh rạ dài theo khe vào giá lấy. Người trực hạ đầu nhận, giữ đường trả rồi dùng sào từ chỗ đã chọn kéo giá sau khi đủ dấu về. Nụ nhìn cá ở đoạn bên, báo không cần chặn khe nhỏ. Búi rạ đi lên khay, dây giá được cột lại không thõng vào miệng. Hào nhờ An xem sau ca xem có thiếu bước nào, không hỏi trước mỗi động tác mình đã được giao làm.
An xem tờ, chỉ một giờ đổi người còn chưa ghi đủ phút theo đồng hồ nước tại chỗ. Người trực đối bản nhận để thêm đúng khoảng, phần chưa biết vẫn để thiếu. Anh không tìm một lỗi lớn hơn chỉ vì mình đứng yên cả sáng mà việc vẫn kết thúc. Rồi anh nhận lấy cái bát người trực vừa mang ra, đem rửa cùng đồ ăn của mình; đó là phần giúp còn vừa giờ ngoài ca, không kéo bộ cửa trở về tay chủ cũ.
Buổi xem cuối mùa có thước, có hai bản đất và cả nong lúa đã giữ từ ngày gặt sớm. Yến đặt tờ bồi đã nhận đủ phần đầu lẫn bổ sung, nhắc quyền tràn còn trong hai mùa đã thỏa, không vì cửa dùng được mà thành đất của tổ. Hào chỉ phần nền ở góc thấp phải xem lại sau nước rút, muốn giữ giờ ấy trong lịch khi An đi nơi khác. Miên ghi người địa phương sẽ đọc trước, việc nào vượt cách đã thử mới gửi hỏi.
Trầm nhận phần chăm ô lau, trả tờ tiền công có giờ người thay khi đi bán. Chị không nhận luôn phần trực cửa vì hai việc trùng vào một số ngày. Nụ nhận theo dõi đường cá và cách gọi dừng đã sửa, số cá ngày ít ngày nhiều còn cần cả người khác xem. Dư giữ bản sao, nơi làm giữ bản dùng, Khê nhận phần liên quan nhà và giờ báo. Không ai phải đi tới nhà giữ sổ chỉ để biết ngày mai mình có cần chuyển đồ.
Một người góp đề nghị bớt giờ nhìn cá sau khi An đi, lấy tiền đó để thuê người cầm đòn cho đủ. Nụ đặt sào xuống, nhắc buổi đầu chỉ nhìn mặt nước họ đã không thấy điều gì. An không dùng tên mình bác hộ. Hào cùng những người trả công đối số, bỏ một lượt nhận chưa cần ở ngày vắng người để giữ giờ quan sát, mức dùng thấp hơn nhưng các phần đã nhận còn đủ. Tiền ít được giải bằng bớt một việc, không bằng giấu việc phải có.
Khê chọn giữ sàn tạm qua mùa nước đầu với tiền chỗ đã hỏi lại, chưa nhận thuê suốt mùa sau. Gỗ mượn có miếng nào cần trả được Lợi đánh bằng thẻ, phải thay trước khi tháo nếu vẫn có người dùng. Hường muốn chiếc ghế tựa ở nhà, hôm cần mới mang lên, không để nó thành đồ chung cả bãi. An giúp chuyển ghế về, nhìn Khê đặt lại bên cửa sổ đủ sáng cho chị lựa cói chiều ấy.
Tờ bàn giao không có dòng cả đầm đã hồi. Phần cửa chạy trong nhịp thấp, phần ruộng chịu mất đã trả và còn nền cần xem, ô lau chỉ vài khóm có dấu sống, bãi ngoài chưa có lời nhận mở. An viết tên dưới phần mình làm, Miên viết riêng dưới bản đo, người giữ cửa nhận phần vận hành họ vừa thực hiện. Mảnh giấy có nhiều nét khác nhau, một tên không che hết những bàn tay đã đi qua bùn bốn tháng.
Rời buổi ấy, Lợi đòi chiếc nêm An đã vô tình cho vào hộp mang đi. Anh tìm ra giữa đám chốt của mình, đưa trả, cười vì đã hứa từ buổi dựng sẽ không mượn nó kê giấy. Lợi cầm nêm kiểm đầu mẻ rồi cất đúng ngăn cửa. Cuộc bàn giao có thể ký xong từ trưa, một mảnh gỗ lấy nhầm vẫn cần trả bằng chính tay người đang giữ nó, không bằng một dòng đủ dụng cụ trong sổ.
Thư Vân tới trên thuyền chở hàng từ Cồn Sậy, ngoài giấy có một góc sẫm vì dính đất đã khô. An mở sau khi người giao nhận tiền chuyển thư, ngồi cùng Miên ở thềm. Cậu viết đã qua những buổi làm chân lò, giờ mới được tập bát nhỏ từ phần đất riêng. Có chiếc nhìn ngoài tròn, cắt ra lại dày một phía, Nghiêu bắt giữ mẫu trước khi cho dùng chiếc khác để thử tiếp.
Vân gửi hình cái bát chân cao đã hỏi cho bà Hường, mới bằng nét than và kích thước cần hỏi lại, chưa có chiếc nung nào được hứa giao. Cậu muốn biết mặt bàn có nghiêng không, người cầm bát dùng một hay hai tay, bát nặng tới đâu thì không thuận nữa. An đọc chậm đoạn ấy, nhớ mình từng chỉ muốn biết cặp gốm chịu được bao nhiêu. Người làm một vật còn phải biết bàn tay dùng nó sống trong căn nhà nào.
Đoạn cuối Vân xin ở đủ mùa đã nhận, học xong phần đầu rồi mới nói chuyến trở lại. Cậu vẫn nhớ một lượt rạ bị giữ qua tin gửi trước, muốn biết lúc cửa dừng đã có ai tự tay thay nhau làm chưa. Nghiêu cho cậu chỗ học, không để công nhật tràn cả giờ ấy, Thoa giữ sổ hàng để cậu thấy đồ mất một kiện được trả qua những chuyến sau ra sao. Cậu gửi lời tới Trầm, Nụ và hai chị em nhà thấp, không chỉ viết cho thầy cũ.
An mang bản hình tới Khê chiều cùng ngày. Hường thử cầm cái bát nhà mình, chỉ phần chân hiện tại hay mắc vào miếng phên khi kéo lại gần. Khê giữ đầu giấy, An ghi lời đủ để gửi cậu, không sửa thành đã đặt mua vì thấy một ý tốt. Cháu bà vẽ thêm miếng phên thật bên dưới, nét xiên nhưng dễ hiểu. Tờ trả sẽ đi cùng chuyến hai hôm sau; tới lúc Vân đọc được còn phải qua mấy lượt nước, không có chiếc bát tới sáng mai.
Cùng túi thư có một tờ từ người mua vật tư trên đèo. Đường Gió Hẹp bị dừng sau mấy đợt khoáng kết trong khe dẫn, xe hàng phải chờ ở bậc thấp, người khuân mất những ngày lẽ ra được trả. Người gửi hỏi tổ có thể tới xem hay giới thiệu người khác. An đọc xong, đưa Miên xem thời gian và đoạn đường, chưa nhận một ngày xong mà tờ giấy không cho nổi độ dốc lẫn chỗ ngủ.
Nàng muốn đi, nhưng cần hỏi thêm vật liệu từ đâu, ai trả công đo và có người dẫn ở cả lối lên lẫn xuống. Anh viết câu hỏi, báo chỉ quyết sau khi nhận được đường và chỗ dừng. Bốn tháng Cửa Lau không cho họ một lý do phải tới mọi nơi có nước mắc. Nó cho An biết mình muốn đi cùng Miên, và mỗi người vẫn có phần việc cần tự nhìn đủ trước khi nhận tên vào một chuyến.
An kiểm lại đồ mang theo buổi sau đó. Chiếc dao nhỏ mượn Thoa vẫn trong vỏ riêng, trên dây có tên người cho mượn, không lẫn bộ sẽ để ở cửa. Anh gói phần mẫu cần giữ trong hai lớp, bỏ mảnh vỡ chỉ còn làm chật hộp ra khay đã chọn. Miên giữ cân để anh xem cả thùng nặng bao nhiêu, cười khi anh định thêm một hòn kê có thể tìm lại ở mỗi bến. Anh đặt hòn xuống, chừa chỗ cho áo khô và đồ ăn. Người lên đường còn một thân phải mang qua dốc, không chỉ một nghề cần đủ dụng cụ.
Bữa ăn cuối đợt được đặt trên lối cao cạnh cửa đã nghỉ, không dựng bàn trong miệng tràn cho hình đẹp. Hào mang ván kê, Yến đặt nong đã rửa, Nụ đem cá theo phần mua chứ không phải cả mẻ người giữ đăng phải biếu. Trầm mang khoai, Khê đưa món rau chua bà hay làm ăn với gạo, Hường chọn ngồi chỗ có tựa và đủ sáng. Tiền nấu và người dọn được tính trước, để bữa gọi là cùng ăn có người thật được ngồi xuống.
An được giao cắt rau, lần này đủ biết hỏi người nấu cần khúc dài tới đâu. Miên bày bát, cầm lại một chiếc mẻ miệng để đổi trước khi ai uống. Hào trêu thợ cửa nay chỉ lo bát và rau, anh đáp đây là ca mình vừa được nhận. Yến đưa thêm thớt, không cho anh một lời khen quá dễ; nếu cắt xong còn thời gian thì rửa luôn dao. Tiếng cười bay qua lối, An nhìn mặt gần mình để không bỏ lỡ đoạn kể.
Trầm kể lần lấy cọc làm neo nhầm hồi còn nhỏ, cái cọc đi theo thuyền còn mẹ chị đứng gọi trên bờ. An nghe, nhớ ngày đầu tới đây mình đã định đọc mọi dấu gỗ theo một nét bản. Dư nói ở tuổi ông vẫn có lúc viết nhầm giờ lúc mải nghe người khác kể, giơ tờ đã sửa làm bằng. Không ai cần cả bữa chỉ nhắc những lần đã làm đúng để cuộc chia tay khỏi kém vui.
Hường hỏi An sau này có về lại không. Anh nói còn buổi xem nền theo mùa đã ghi, sẽ nhận tin rồi tính đường, không hứa có mặt mỗi lần mưa. Bà gật, nhờ khi viết cho Vân nói chiếc bát phải để được xuống bàn bằng một tay khi tay kia cầm gậy. Anh lặp cho rõ, đem tờ hình trong hộp ra thêm nét. Một câu giữa bữa vẫn có thể là điều cần tới người đang học, nhưng viết xong anh cất hộp để trở lại bát cơm còn ấm.
Ăn xong, An và Miên nhận buổi dọn cùng người đã thuê đủ giờ. Trầm về xem đăng, Hào nhận ca tối, người khác tới thay Yến để chị đem nong về. Không có khoảng cả bãi bỏ cửa trống để tiễn hai thợ đã xong phần mình. Mặt gốm nghỉ trong hộp khô, chốt ngoài vẫn ở chỗ người địa phương chạm tới. An nghe nước tự nhiên phía lạch, không cần thử xem tai mình có tìm được một tiếng lau mới nào trong đó hay chưa.
Anh đứng bên cọc có ba vạch trước khi về chòi. Phần lau nhỏ ở xa khuất sau đường cong, từ đây chỉ thấy bãi còn loang nâu. Miên đứng bên phải, hỏi anh có tiếc lúc chưa thấy nó xanh hết không. An đáp có, rồi nhận mình vẫn có thể đi khi tiếc. Nàng nắm tay anh, cả hai đi tới chỗ ngủ của một đêm chưa nhận thêm ca sáng; ngoài kè một người mới giơ thẻ, người ở đầu khác đáp đúng lượt, và cửa chờ tới giờ của họ.
Chương 55: Đèo Gió Hẹp
Quyển IV — Con đường không có trạm