Chương 23: Tay giữ lò

Quyển II — Dưới đồng muối

Đất cho mẻ mẫu được chia ngay trên bàn dài, Thoa lấy từng phần từ thúng có dấu, Vân giữ cân, Nghiêu xem thớ trước khi cho nước. An đặt bản lối trả cạnh bàn, nhờ làm vài vòng có hai vành khác nhau để thử chứ không lắp một loại rồi sửa bằng đồng sau. Ông gạch số mảnh anh muốn, chia thành một mẻ ít hơn. Lò còn hàng người dân đã trả tiền, không phải từ khi khách tới mọi việc cũ tự nhường chỗ.

An phụ chuyển đất, cứ bưng thúng theo tay khỏe làm một bên lưng mỏi trước. Thoa đổi cho anh đòn ngắn, chia hai thúng nhẹ. Vân cười vì thầy mình cũng bị dạy cách khuân. Anh đáp cậu cứ cân cho đúng, cười tới mức rơi đất phải nhặt riêng khỏi mẻ. Cậu nhìn quanh chân cân rồi thôi cười, nhưng khi anh quay lại vẫn thấy khóe miệng cậu cong.

Một vòng Vân nặn được đặt cạnh vòng Nghiêu làm. Nó tròn khi nhìn từ trên, thành chỗ dày chỗ mỏng. Ông cắt đôi để cậu xem, không vì đang vui mà cho vào mẻ thử thật. Cậu tiếc một lát rồi xin giữ nửa mặt cắt để hôm sau đối tay mình. An mang nó ra giá hong riêng, nhớ trước kia những chiếc quai lệch cậu hay giấu dưới bàn.

Những ngày hong, họ vẫn tới giếng theo lượt đã nhận và về ghi mẫu, không dùng đất chưa khô làm đường dẫn để có chuyện báo tiến. Miên đổi chỗ cất giấy cao hơn sàn, Thoa lấy mẫu nước theo những bình đã đánh riêng. An sửa một đòn gánh gãy cho người mang củi, lấy tiền làm riêng; tiền khảo sát không phải bữa ăn bất tận trong lúc mọi người cùng chờ vòng gốm được nung.

Tới ngày Nghiêu thử mặt đất thấy đủ nghỉ, ông mời từng người xem phần sẽ vào lò. An chỉ mẫu có mép mỏng, hỏi có cần để gần chỗ dễ lấy ra trước không. Ông lắc: dễ lấy không giống được phép lấy khi mẻ chưa nguội. Vòng theo cùng mẻ sẽ được đánh dấu ở chân, không được vì khách muốn thử sớm mà đưa ra nửa chừng như một món hàng đặc biệt.

---

Đêm đốt lò, tiếng gió qua bãi làm cửa ngoài rung từng đợt. Nghiêu giữ nhịp chính, Thoa theo phần nhiên liệu và cửa phụ, một người nhà nhận chỗ báo phía sau. An được giao nghe tấm dẫn ở chân lò, nơi linh khí giữ lửa không thất thoát vào đất. Anh biết nối đoạn ấy, không biết nhìn màu lửa để quyết phần trong đã chín. Ông nói rõ hai việc trước khi trao cán điều cho anh.

Mỗi lần phía sau báo, An quay phải để nhận đủ câu rồi mới nhắc lại. Có lượt tiếng gió che mất phần cuối, anh giơ tay chờ thay vì đổi cán theo nửa điều đã nghe. Nghiêu giữ yên một nhịp, người phía sau tới gần nói lại. Lò không cần một người cố nhanh để chứng mình còn giỏi sau mất tai; cũng không thể chờ vô hạn nếu cách đặt người báo cứ làm câu mất giữa đường. Họ đổi chỗ để nhìn được tay nhau qua khe sáng.

Gần nửa đêm, đường trả dưới chân lò nhận nặng hơn. An cảm thanh gỗ đè một rung dài. Anh báo, Nghiêu không tăng lửa bù ngay, hỏi Thoa phần đất kê có chỗ ẩm không. Chị rút mẫu ngoài, chỉ một góc hút hơi từ bãi. Họ chuyển phần nhận dư qua bể có sẵn của lò, đúng nhánh Nghiêu đã dẫn tới cho An xem ban ngày. Người giữ sau đợi báo đủ mới thay mức, không nhấc một tấm đồng đặt thêm theo ý riêng.

An nhìn lửa ổn trở lại, thấy tay mình làm được việc ở nơi mới. Cảm giác ấy dễ chịu tới mức anh phải nhắc bản thân đừng suy từ chân lò sang thành từng chiếc trong đó. Nhưng tới khi Nghiêu hỏi có thể nghỉ thay nhau chưa, anh vẫn muốn giữ thêm một lượt. Ông nhận lượt của mình, yêu cầu anh ăn phần cơm đã để, không dùng người đủ sức thức lâu nhất làm thước của cả lò.

Vân ngủ ở bàn ngoài, trước ngực còn nửa vòng đất đã cắt. An đắp vải lên vai cậu, lấy vật dễ vỡ đặt vào hộp bên cạnh. Cậu mở mắt hỏi gốm sắp ra chưa. Anh bảo còn nhiều giờ, tới lúc được nhìn có người sẽ gọi. Cậu ngủ lại. Từ ngày ra bến, An chưa thấy cậu chịu bỏ một lượt xem việc của người thợ già; lần này anh nhấc mẫu đi, để bàn đủ chỗ cho cậu nằm thẳng.

---

Qua hết lượt làm nguội, cửa ngoài mở cho gió yếu. Nghiêu giữ lại mẻ trong thêm thời gian theo thành dày, không cho chất thẳng lên xe. Một người cùng ca bác Kha tới xem, sốt ruột vì đúng chiều nay bác có đủ người nhìn một kỳ đổi. Qua kỳ này phải đợi nhóm khác đi bán hàng về. Ông không đòi lấy sớm, chỉ hỏi các vòng đã hết nóng chưa. An đặt tay gần mép mẫu ngoài, thấy chỉ ấm, nghe rung cũng đã nhẹ.

Nghiêu ra phía sau dọn đường hàng cũ, nhờ Thoa giữ mẻ, nhắc vòng mỏng vẫn cần qua lượt chờ ở giá. Thoa đi nhận bình nước mới trong sân, An ngồi trước mẫu vừa đưa ra kiểm. Vành ngoài đã nguội. Anh muốn lấy một vòng mỏng thử rất thấp, đủ biết có nên nhờ các nhà giữ người chiều. Nếu không dùng có thể lại mất một ngày tiền chờ mà chưa biết thêm điều gì.

Vân nhìn thẻ mẫu, nói nó chưa qua đủ lượt chờ. An đáp mình chỉ bắt dấu ngoài, không chôn hay nối tải giếng. Cậu đứng cạnh, không tự đưa vòng. Anh lấy bằng kẹp, đặt trên giá khô, chọn đường trả rộng về bể ngoài như lúc giữ chân lò. Mẫu nhận một vệt rất yếu, rồi âm dưới tay cao lên. Anh nghe nó trước tiếng nứt, vẫn chậm hơn đường rạn chạy qua thành mỏng.

Vòng tách làm hai trong tấm lót. An hạ đầu vào, chờ dấu trả lắng rồi dùng cán giữ các mảnh không trượt khỏi giá. Vân đã nâng cờ dừng. Thoa quay lại, nhìn vị trí thẻ trước khi nhìn anh. Không ai bị chạm, bể ngoài nhận được phần vừa đưa vào. Vật liệu mất một chiếc, cơ hội lấy những chiếc cùng mẻ làm đối cũng mất phần đã bị anh chọn ra thử trước giờ.

Nghiêu nghe tin, đặt ngay việc đang cầm xuống. Ông không quát. Ông hỏi đã ai báo cho An được thử chưa. Anh đáp chưa. Ông hỏi vì sao vẫn thử. An nhìn người giữ giếng đang ở cửa, không dùng sự sốt ruột của người khác làm câu trả lời thay. Anh nói mình thấy ngoài nguội, tin dấu đang nghe đủ để bắt một lượt thấp, muốn kịp người buổi chiều. Ông nhấc hai mảnh, chỉ một đốm còn sáng sâu bên thành dù mặt ngoài đã tối.

— Anh biết phần chân lò. Tôi đã giao đúng phần ấy. Ai giao anh đọc hết cái nằm trong nó?

An không trả lời được. Những điều vừa làm tốt cả đêm không đi vào vòng gốm để làm nó đủ nguội. Anh có thể nói đây là lần thử hỏng, nhưng lần này không nằm trong lượt họ đã cùng nhận. Vân nhìn xuống thẻ, giữ nguyên giờ cậu đã nhắc. Anh yêu cầu cậu ghi đủ, không bỏ lời ấy vì người làm sai đang ngồi trước mặt.

Anh vẫn giận. Anh nhớ mảnh Nghiêu từng mở lò sớm, nhớ bàn tay ông nghiêng mẫu giữa lượt đo rồi được nhắc. Một phần trong anh muốn đem cả hai việc ấy ra để ông đừng đứng trước mặt như người chưa từng sai. Anh cầm mép áo, nhận ra mình đang cần một câu làm cơn nóng trong ngực bớt cô độc, không cần một dữ kiện giúp cái vòng liền lại. Nghiêu không hỏi anh đã nhục đủ chưa, chỉ chờ người giữ giếng đọc xong giờ phải lùi.

Thoa đặt thẻ những chiếc còn nguyên ra khỏi tay anh. Động tác ấy làm An đau hơn câu hỏi, vì từ giờ người khác phải tự giữ mẫu khỏi sự tự tin của anh. Anh lùi khỏi bàn cho chị đủ chỗ, mang chiếc kẹp mình dùng sớm đặt bên hai mảnh, để ai kiểm lại cũng thấy đúng vật đã chạm vào vòng lúc rạn.

---

Người giữ giếng nhận lời lùi kỳ, trở ra đi báo các nhà thay vì đứng ép họ thử bằng mảnh khác. Nghiêu dọn riêng phần còn nguyên, giao Thoa giữ thời gian; An không chạm thêm mẫu hôm ấy. Anh nhận trả vòng dùng sớm từ phần công mình, còn mẻ theo kế hoạch vẫn tính đúng chi phí đã nhận của nhà lò. Không lấy tiền thử chung lấp vào một quyết định mình vừa tự làm ngoài phần đã cho phép.

Nghiêu yêu cầu anh tự nói với Miên khi cô về. Ông cần người đo biết mẫu nào còn đủ điều kiện đối, không cần một lời xin lỗi kín để bàn ngoài trông như cả mẻ đều nguyên. An đem hai mảnh, bản giờ và dấu Vân ghi tới bàn của cô. Cô nghe hết, hỏi còn mẫu khô cùng mẻ nào chưa chạm. Anh chỉ đủ số, không nói chỉ mất một chiếc như thể số ít làm lỗi bớt thành lỗi.

Miên bảo lượt đối giấy chiều nay vẫn làm được với nước, nhưng không đưa mẫu gốm sớm vào cùng rồi gọi hai kết quả kiểm nhau. Cô tách phần việc, nhận lại thời gian với người giữ giếng. An muốn đi cùng báo để đỡ cho cô, cô bảo anh trước hết trả lại giá mẫu và phần đất mình vừa làm bẩn, đừng rời một việc đang nhận lỗi để chen vào việc cô đang làm được.

Anh lau mặt giá, gói mảnh rạn riêng, kê thẻ ở cả trong và ngoài để không ai lấy nhầm một nửa đem vá vòng khác. Thoa đưa giỏ đất cần chở về mái hong. Anh nhận đòn, hỏi đó là công thuê hay cần làm trong phần khắc phục của mình. Chị bảo chở đủ lượt đã hẹn cho người đang phải giữ mẫu thay là một phần công, còn phí vòng vẫn riêng, đừng vác tới kiệt sức rồi bắt người khác tha vì thấy tội.

An khuân theo đòn chị đã chỉ, hai thúng nhẹ thay một thúng lớn. Tới lượt thứ ba ngón trỏ cứng lại, anh đổi tay và nghỉ trước lúc làm rơi cả mẻ đất. Nghiêu đi ngang, đặt một miếng kê dưới đòn để anh hạ được mà không cần thả. Ông vẫn chỉ tay cho việc cần đúng, không dùng cơn giận để khiến đồ hoặc người hỏng thêm. An cảm ơn, chờ ông đi rồi mới lấy lại đòn.

Vân đem nửa vòng đất của mình ra dưới mái. Cậu hỏi có phải hôm nay đừng hỏi thêm cách nhả chỉ để anh nghỉ không. An đáp cứ hỏi, nhưng hỏi ở mẫu thường như đã nhận, không dùng một vòng chưa qua chờ để cả hai được thấy điều mới. Cậu đặt mảnh áo xuống, giữ hai đầu và chỉ lại nút mình khâu. Anh làm theo tay cậu, không giảng thêm điều gì về người mới cần biết nghe lời.

Chiều cuối, Nghiêu cho mọi người xem một chiếc còn nguyên đã đủ lượt. Vành ngoài và phần sâu cùng yên, thẻ có giờ người nhà giữ suốt. Ông chỉ để nhìn, buổi thử sẽ hẹn lại khi người giếng tới được. An đứng bên bàn, nhìn mẫu với khoảng cách một người chưa nhận việc, đợi ông hỏi cần ghi gì chứ không đưa tay chạm.

Đêm ấy lò đã tắt lửa chính, trong sân chỉ còn hơi ấm từ tường. An tự ghi vào sổ công số vòng phải trả, số giờ phải đổi, tên người đã cảnh báo. Trang ấy không làm tai anh đau thêm hay vết sẹo dày hơn, cũng không có chuyện gì để đổ lên mất mát cũ. Anh đóng hộp, đem tiền phí mẫu đặt đúng phần Nghiêu yêu cầu, rồi sang bàn Miên hỏi sáng mai cần bắt đầu lại từ mực nào.