Chương 53: Chiếc cờ trong gió ngược

Quyển III — Mùa bùn thức dậy

Từ sáng gió đã đi ngược lối nước. An nghe nó trong phần lau sát tai phải, một tiếng xát dài không có chỗ nghỉ giữa các đợt. Mấy tấm thẻ treo ngoài kè được đổi thành cờ vải cùng mặt dấu cho người xa nhìn, đã dùng qua những buổi yên. Hôm nay mép vải quất vào cán, bung ra rồi ôm lại. Anh thử nhìn từ chỗ hạ, nhận ra nét dấu ngắn hơn lúc đứng ngay dưới cọc.

Hào tới thay ca, mang tờ giờ có hai chỗ đã đổi người. Anh đưa bản mới cho An rồi đi tới chỗ đứng, không coi việc quen tay cửa là nhớ được hết những ai đang ngoài. Miên tới mốc nhà Khê với người đo địa phương, Trầm giữ đầu cạnh rễ, Nụ ở lối cá. Lượt nhận đầu đã được hai phía đáp trước khi gió mạnh. Đất lấy nước trong phần thấp thường dùng, ranh cao không đổi.

Giữa lượt, An thấy cờ Trầm dính sát cán. Nó hiện một cạnh nhạt rồi biến đi, không có mặt đáp đủ rõ. Anh giữ thẻ gọi, đợi lại. Từ đầu cá có cờ chuyển nhưng người ở giữa nhìn sang không trả. Một tiếng gọi tới, gió bẻ đứt thành phần âm chỉ có nguyên âm dài bên tai phải. Anh không lấy cái cảm giác giống lời tiếp tục mà giơ lệnh nhận cho người đang cầm đòn.

“Hạ đầu vào,” An nói với Hào, xoay mặt thẻ tới đúng người. “Giữ đường trả. Tin ngoài chưa đủ.”

Hai người hạ tới cữ, chốt giữ chạm thành tiếng nhỏ ngay gần. An nhìn mức nhích trong rãnh về trước, vẫn còn một vệt nơi đoạn lộ. Gió chưa làm cây thước quên báo, nhưng cờ ngoài không còn cho anh biết người bên đó đã đọc gì. Anh cử người chuyển tin đi lối cao từng thử, nhận đúng dụng cụ và áo trước khi đi, không bảo chạy cắt ngang đám lau cho nhanh.

---

Miên trở về từ mốc nhà theo lối cao, gặp người đưa tin ở góc có thanh tựa. Nàng không đi tiếp cả lượt để báo mình đã tới rồi để mốc vắng người: người đồng hành ở lại giữ, đã nhận rõ giờ. An nghe lời ấy khi nàng bước vào bên phải, quay mặt cho anh đọc cùng tiếng gió. Mực trước nhà chưa đổi khỏi dải thấp, nhà vẫn có người báo, còn phần đường trả cần đợi Trầm xác nhận.

Tin từ Trầm tới: cờ đã quấn ba vòng, chị giơ tay nhưng phía gần cửa chỉ thấy lau chồng lên. Chỉ dưới rễ đang nhả, chưa tới dải cho tháo. Nụ không có biến động cá cần dừng khẩn, chị đã muốn gọi người tháo một cành trôi lớn sau khi lượt kết thúc. Cả hai tin đều khác điều An vừa đoán từ một cạnh vải nhạt; anh ghi giờ nhận gián tiếp riêng, không đặt như tin đã tới từ lúc thấy cờ lay.

Hào hỏi nếu gió mãi thế phải giữ tất cả người ở đây tới tối chăng. An nhìn người đổi ca đang đứng chờ công ruộng, phần ca hiện tại sắp hết. Miên đề nghị giữ mức nghỉ sau khi trả về, ngừng lượt kế để sửa tầm nhìn. Người trong ca được thay ở chỗ đứng có người đối, người ca chưa mở nhận tin lùi trước khi ra. Một buổi ít nước hơn cần người cùng nhận, không nhất thiết buộc thành một buổi làm dài hơn.

Khi hai phía báo về trong dải, họ chờ lượt đối rồi tháo phần dẫn cất khô. Trầm tự đi vào, tay cầm lá cờ thành một dải xoắn. Chị đặt cán nằm ngang trên lối cao, xoay một vòng để An nhìn vải tự quấn vào chỗ buộc. Ngày trước gió từ phía kia đẩy nó ra, hôm nay cùng cây cọc đã giấu chính mặt cần thấy. Lau cạnh đường còn cao lên từ mấy tuần, tầm nhìn cũng đâu đứng yên như lúc người thợ đóng cọc đầu.

An muốn cắt vạt lau che mặt ngoài. Trầm đặt sào dọc mép, chỉ phần giữ nền và phần nhà được cắt trong mùa. Không phải mọi thứ che một lá cờ đều thuộc công trình. Họ bước lùi lên lối chắc, thấy từ một chỗ cao hơn có thể nhìn qua khoảng vốn trống mà không chặt cả bụi. Miên cầm thẻ đứng thử ở đó, Hào đi về tay hạ rồi giơ đáp, lần này mặt dấu nằm rõ trên nền trời.

Nụ mang cành đã câu sau khi hết lượt tới đặt bên khay rác. Chị xin đi làm mẻ cá, hẹn giờ buổi sau thử tầm nhìn. An cảm ơn, không mời chị đứng chờ cả buổi chỉ vì người sửa đang hăng tìm cách. Cành được giữ đủ cho Lợi thấy nó trôi tới theo hướng nào, phần việc cá hôm nay vẫn có người làm đúng lúc trước khi mẻ hàng phải phơi quá muộn.

---

Lợi thử buộc vải vào một thanh ngang nhỏ trên đầu cán. Mặt cờ trải ra nhưng cả thanh xoay, cạnh có lúc quay thẳng về người nhìn thành một nét. An kê chân cán chắc hơn, Lợi lắc nhẹ cho xem gió vẫn đổi hướng phía trên. Khóa cứng mọi hướng sẽ dồn lực vào cọc khi có giật mạnh; chừa nó quay tự do lại giấu dấu. Họ cần một mặt treo có khoảng giữ hướng đủ cho lượt này, cùng một người nhìn để biết lúc nó không còn rõ.

Miên lấy mảnh phên nhỏ làm tấm mẫu, treo cùng vị trí rồi đi xa đối. Phên cứng chịu gió nặng hơn vải, kéo chân chao khi thử một cơn. Nàng hạ xuống, nhận bỏ phương án ấy trước khi An phải nói. Vật mình nghĩ người khác dễ nhìn chưa chắc người giữ cán còn cầm được qua cả ca. Lợi chọn thanh nhẹ hơn, buộc vải có hai góc giữ, chừa cạnh thoát gió thay vì căng kín như một cánh buồm nhỏ.

Họ không thêm mặt dấu mới cho ngày gió. Cùng những dấu nhận, dừng và đáp đã tập, chỉ đổi chỗ treo để chúng hiện đủ. An vẽ lại chỗ đứng dưới tầm nhìn mới, đánh những đoạn cần người chuyển tay. Nếu cờ lại quấn hoặc khuất, người vận hành vẫn hạ đầu nhận và giữ đường trả như buổi sáng; không có một nút thứ ba phải đoán là gió cho phép mở tiếp hay người ngoài gọi khác.

Lượt thử trên bờ dùng hai người không đứng gần nghe lời Lợi. Hào nhận đầu xa, một người mới trong nhóm cầm mặt thẻ, An ở giữa chỉ nhìn. Vải mở đủ khi gió thổi mạnh, nhưng tới lúc gió tắt lại dính vào cạnh thanh ẩm. Người xa không nhận dấu, gọi thiếu. Lợi lau phần nhựa chưa sạch, đổi chỗ buộc cách mặt gỗ một khoảng, để vải rơi được bằng chính trọng lượng của nó khi không có gió giúp.

Một miếng giữ nhỏ bị tuột trong buổi lắc. Nó rơi xuống lối khô, An nhặt lên thấy đầu buộc chỉ có một vòng vì anh đã làm vội lúc mọi người đợi. Anh tháo cả ba nút mình vừa buộc, làm lại trước mắt người cầm cờ. Dây đứt, dây tuột và người không thấy đều phải báo thiếu, nhưng chẳng vì cuối cùng có cách dừng mà người dựng được phép bỏ qua một nút biết mình làm chưa tới.

Tới chiều, họ có tầm nhìn tốt hơn trên hai đoạn, đoạn sau gốc vẫn cần người chuyển. Mỗi vị trí có chỗ đặt chân chắc, không đứng cao trên bục chông chênh cho nổi hơn lau. Lợi thử đổi tay cầm với người thấp hơn mình, hạ thanh tới độ cả hai giữ được. Miên đi lượt ngược, đọc lại dấu từ phía sẽ phải trả tin, phát hiện một góc chỉ nhìn thuận một chiều; họ dời thêm một cọc về ngoài lối gánh.

Đúng lúc đối lần cuối, Yến mang nong hong đi ngang. Vành nong che trọn mặt thẻ ở giữa dù người cầm vẫn đứng đúng dấu. Chị dừng, xin lỗi, định tránh xuống mép. An giữ chị trên đường, nhờ đi lại như vừa đi để Hào bên tay hạ chỉ chỗ mình mất hình. Lối này đã được nhận cho người mang đồ dùng ngoài ca, họ không thể lấy một buổi thử để bắt chủ ruộng phải biết né trước mọi đôi mắt của thợ.

Miên dùng dây từ hai chỗ đứng dựng thành đường nhìn tạm, để Yến tự đi qua mấy hướng vẫn giữ nong bằng tay quen. Có một vị trí ở ngoài khúc cong nhìn cao qua vai người đi, mặt thẻ lại không chồng lên dấu nhà phía xa. Họ chuyển người giữa tới đó, đối nền cho chắc rồi thử cả chiều trở về. Khi nong che một thoáng ở góc còn lại, tay cửa chỉ chờ, không nhận thêm một lời gọi vượt qua khoảng thiếu.

Yến đặt nong lên giá, bảo mai còn có đòn gánh cao hơn vai. An nhận mượn cả đôi quang đã dùng đo lối, mang qua một lượt nữa trước khi thu dây. Dấu đứng mới không cho họ mọi tầm nhìn, nó cho biết rõ những lúc cần chờ hoặc cần người đi chuyển. Anh ghi phần đó cạnh ca, không viết hai chữ thông suốt thay cho một đường vẫn có người sống và làm việc đi ngang mỗi ngày.

---

Buổi thử kế tiếp trời lại yên. An thấy lạ khi phải tập chuyện gió trong một buổi cờ buông thẳng, nhưng tờ sửa không được coi đã xong vì trời hôm nay giúp. Lợi dùng phên quạt từng phía ở mức nhẹ để người nhìn nhận những lúc vải xoay, còn giờ gió thật để chờ. Họ tập cả lúc An quay lưng: người ở giữa đưa mặt dấu vào phía mắt anh nhìn được, đợi đáp rồi mới coi đoạn tin đã qua.

Người ấy có lần chạm vào vai trái An cho anh ngoảnh lại. Anh giật mình, đầu gối cứng một thoáng, rồi xin dùng cách đã tập là đi vào tầm thấy hoặc đứng bên phải gọi gần. Không ai làm sai vì không biết anh đang sợ điều gì; anh cần nói trước thay vì cười cho qua rồi mong lần sau tự khác. Hào nghe, nhắc người ca mới khi giao việc, không biến điều ấy thành lời đồn quanh bến.

Khi gió đổi trở lại vào ngày sau, họ dừng ở đầu buổi để quan sát đủ đoạn. Trầm nâng cờ, mặt dấu mở, Hào nhận và đáp, người ở đoạn khuất chuyển tay từ chỗ đứng mới. Miên đánh giờ tới, chênh giữa các đầu dài hơn nhìn thẳng nhưng không có lượt bỏ mất. An giữ khoảng ấy trong nhịp nhận thấp, không mở trước rồi trông người chuyển tin sẽ bù kịp bằng đôi chân nhanh hơn.

Lượt nước ngắn đi hết như đã chọn. Giữa ca một mặt vải lại nghiêng, người cầm chỉnh trong phần giữ của mình và báo đã chỉnh. Hào vẫn đợi rõ dấu mới thao tác, chẳng phải người ngoài có trách nhiệm làm cờ luôn đẹp để người trong khỏi chờ. Nụ báo lối cá còn đi, Trầm báo khóm lau nhỏ còn nguyên, cả hai tin chỉ thuộc buổi hôm nay. An trả thẻ, người khác tiếp phần ghi tới giờ kết.

Tối, Dư tới trả một tờ sổ sửa, thấy trên sân còn mảnh phên mẫu bị loại. Ông xin lấy phần chắc vá nắp hộp ở nhà. An cùng ông tháo những dây thử trước khi giao, chỉ vết nứt để ông đừng kê chỗ chịu lực. Một vật không làm được cờ chưa phải vô dụng cho mọi việc, cũng như cây cọc từng nhìn rõ không vì từng đúng mà đứng mãi khỏi sửa. Ông mang về đúng phần cần, không bê cả cái thử cho người nhà phải đoán.

An treo áo ngoài chòi, nghe Miên đi tới bằng tiếng dép ngay bên phải. Nàng hỏi buổi mai có thể ngủ muộn một chút không khi ca đầu đã có người giữ. Anh nhìn lịch, thấy tên mình chỉ ở lượt sau, cười nhận lời. Ngoài kè cờ được hạ lúc hết ca, cất trong hộp khô chứ không dựng cho đẹp giữa gió đêm. Một đoạn đường vẫn cần người đi chuyển tay; An để nguyên tên người đó trên lịch khi khép mắt, không sửa thành mình sẽ dậy sớm làm thay.