Chương 26: Vết mặn trong bùn

Quyển II — Dưới đồng muối

Nghiêu đi gặp người mua kiện gốm từ sớm, cùng người ở doi đã nhận chiếc xuồng sau lúc cứu người. Thoa ở lại giao việc kiểm quai cho thợ mộc trong bến rồi mới xuống kho đất. An đưa bản kể có giờ và phần mình đã cắt dây, xin ông mang theo nguyên tờ. Ông nhận, bảo nếu ai hỏi sẽ nói đúng phần chưa biết, không tự hứa tìm được kiện dưới lạch để buổi nói bớt khó.

Miên chọn các cuộn giấy đã đối được sau chuyến đi. Có một góc ngoài phải bỏ khỏi phần tính lượng, sâu hơn còn khô và nhận giống phần chuẩn. Cô không gọi cả kiện thoát nước là một thành công đủ để khỏi xem từng ô. Vân giữ bản giờ mới, nhắc người ca Kha hôm nay họ tới bãi theo lối cao; mép bùn An đã lún không còn là một vết chân để người sau thấy rồi đi theo.

Bác Kha đem thêm một xẻng nhỏ, nói chỗ muốn xem nằm dưới lớp trắng ở lạch cũ, không cần đào cả bờ. Mẹ Thực nhận dẫn, còn Thực vẫn ở ô làm việc để bù chuyến bán thiếu hôm trước. Lần này bà không mang chìa vì họ chỉ được lấy đất ngoài đường chốt. An để bộ kìm lớn ở lò, mang que, mẫu gốm khô và bốn lọ có nắp khác dấu. Bớt một món dụng cụ khiến vai nhẹ, cũng khiến câu tới nơi rồi hãy tính bớt dễ nói hơn.

Họ đi qua bậc đá, thấy một người đang lấy chổi quét cặn khỏi mặt trên. Cặn rơi xuống khe lại trắng như cũ, không có chuyện quét là hết mặn. Vân đứng nhìn lâu, hỏi phần ở dưới đất có cũng giữ như khe đá không. Bác Kha chỉ vết lau mới cắt, nhờ cậu giữ câu hỏi tới đúng chỗ có đất mở; nhìn một bậc không cho phép biết cả tầng bùn.

---

Lạch cũ nằm trong khoảng cỏ thấp, hai bên còn những vệt đất đắp từ khi giữ hàng đậu. Mẹ Thực vạch bằng chân nơi ngày trước nước hay đọng, bác Kha đặt que cao khỏi chỗ đất sẽ lấy. Miên mở giấy, không giơ ngay dưới gió vì lớp trắng mỏng có thể bay theo. An nhận xúc một phần nông, chia trên vải lấy từ gói sạch; Vân ghi độ sâu bằng các dấu ngắn, nhìn tay người đào trước khi đặt tên lớp.

Trên cùng là đất trắng nhẹ, dưới đó bùn xám nặng và ẩm. Sâu thêm chút, có những đường trắng mảnh chạy trong bùn như rễ đã mất. An muốn kéo một sợi ra, nó vỡ thành hạt ngay giữa que. Anh giữ nguyên chỗ còn lại để Miên nhìn tại nơi nằm, không đem cả mớ lên rồi mới hỏi vì sao không còn giống dấu vừa thấy.

An áp đồng ngoài mặt bùn, nhận một tiếng đục kéo dài. Đổi sang mảnh gốm đã đủ chờ, rung tới chậm và ở lại lâu hơn. Anh cùng Miên nhìn đồng hồ nước nhỏ mang theo, làm lại cùng lượng chỉ bắt dấu. Không đưa lực mạnh vào đất để tìm một tiếng dễ nghe, họ chỉ dùng mức mẫu đã nhận để xem vật nào nhả lúc nào. Bác Kha nhìn bùn trên que, bảo trước kia người thay ống ít khi lấy tầng dưới lên xem, chỉ nhấc đoạn gốm nứt rồi đặt đoạn mới.

Giấy mới vẫn tách ở lớp sâu, khác phần đất trên lấy cùng lúc. Miên đổi hai tờ cùng cuộn, ghi ngay lượt nào qua đồng, lượt nào qua gốm để không biến khác vật tiếp xúc thành khác đất. Vân nhắc một tờ mép đã chạm vạt áo của mình, cậu lấy ra riêng trước khi cô kịp dùng. An đưa cậu tờ thay, không mất cả buổi nhắc lỗi giấy như thể ai làm một lần là phải thuộc nỗi sợ của người vừa mất mẫu.

Họ được ba phần đất, mỗi phần giữ nguyên một ít chưa thử. Mẹ Thực hỏi nếu cạo hết tầng trắng ấy ra thì giếng có bớt không. An nhìn chiều rộng lạch, nghĩ tới những ô còn đang sinh sống bên trên. Anh đáp chưa biết lớp ấy đi xa tới đâu, mới thấy phần lực ở một tầng trả chậm và có dấu mặn khác. Không thể gọi một xẻng đất lên mặt là phần độc đã lấy hết khỏi giếng.

---

Lúc nhịp ngoài bãi chuyển, mặt đất quanh hốc tối hơn từ dưới. Miên đo lại cùng độ sâu, dấu lượng chưa đủ chắc nhưng chiều chuyển rõ ở hai điểm. An nghe bằng gốm từng bên, nhận phần dưới đổi trước, phần nông còn giữ. Nó không chỉ là một dòng từ lạch đi ngang có thể đóng lại là mọi dấu cũ tự rời đất. Ở tầng họ đang nhìn, phần đã vào trước còn ở lại khi kỳ mới đã tới.

Mẹ Thực gọi bác Kha tới, chỉ một mũi rãnh đã lấp. Đây là nhánh từng đưa lực giữ nước vào hàng đậu xa nhất, sau dùng nhận dư lúc bãi mặn được chia ô. Đường cũ không được tháo sạch khi đổi việc, nhiều đoạn bị chôn dưới lớp đất san. Bà nhớ nơi rẽ đầu, không nhớ từng nối phía dưới sau mấy năm người khác làm tiếp. Bác lấy que vòng vải đánh dấu, không kéo câu nhớ ra một tuyến đầy đủ.

An đi thêm mấy bước theo chỗ bà chỉ. Có một bồn cạn dưới cỏ, đáy đầy bùn, rìa đen có những chiếc vỏ còng nhỏ. Anh không đạp xuống, dùng cán chạm mép từ đất cứng. Tiếng lắng ở đó gần phần bùn sâu vừa lấy, nhưng kéo dài hơn vì bồn có cả một khối chưa biết chứa. Vân muốn vẽ nó liền vào nhánh giếng, Miên xin để nét đứt tới lúc đo được đoạn giữa. Cậu làm, ghi đúng lời mẹ Thực nhớ ở bên cạnh để không biến bà thành người chứng điều chưa nhìn.

Kha hỏi bồn có thể dùng làm đường trả được không, nó đã ở sẵn không cần lấy thêm đất nhà ai. An nhìn những vỏ còng, mực tối dưới cỏ, trả lời chỗ có thể giữ lực dư cũng có thể đang giữ phần mặn họ muốn đưa khỏi giếng. Cần xem nó nhả khi nào và nhả về đâu. Một bồn sẵn giảm việc đào, không giảm số người có thể chịu nếu chọn nhầm đầu trả.

Bà mẹ nhìn một lúc, tự đặt lại lớp cỏ họ vừa nhấc ở mép. Bà bảo ngày mở chốt bảy năm trước họ cũng nhìn thấy một đường sẵn, lấy điều ấy làm lý do đủ để dùng. An phụ bà trả đất nông, không để nỗi ngượng của người chọn ngày ấy biến thành việc phải giấu bồn. Có nó trên bản chưa biết là một phần tiến hơn không có nó chỉ vì ai đó từng quyết định vội.

Một con còng bò khỏi khe, vòng qua đầu que rồi chui vào lỗ khác. Vân gọi An nhìn chiếc vỏ trên bờ có miệng rất nhỏ. Cậu tưởng những vỏ ấy chứng tỏ nước từng ngọt. Bác Kha lắc đầu, nhặt một chiếc đặt cạnh con đang sống để cậu thấy chúng khác nhau ngay ở càng. Bác biết loại hiện giờ đào sâu khi mặt khô, còn loại để vỏ thì phải hỏi người đi bắt lâu năm. An xin để lại cả hai. Mang vỏ về bàn có thể khiến họ chỉ giữ được thứ dễ cầm, mất nơi nó nằm và điều chưa phân biệt nổi.

Mẹ Thực lấy một cọng lau già gác ngang cọc mốc. Bà muốn biết lần sau tới có tìm được đúng khe vừa nhận mẫu không. An đánh thêm hai khoảng cách từ hòn đá nổi, Vân thử đứng ngoài bờ đọc ngược để chỉ lại. Lần đầu cậu chỉ lệch sang lỗ con còng còn sống; họ sửa dấu trước khi bỏ que đi. Miên ghi vị trí bóng cỏ trong bản, nhờ bác Kha chọn giờ có người quen bãi tới xem cùng. Việc nhỏ ấy giữ cho một ý định dùng bồn khỏi bắt đầu bằng chuyện cả nhóm đã trở lại nhầm chỗ.

Trước khi đi, họ lấy một mẫu rất nhỏ từ mép được người giữ đất cho, không đào lõi bồn. Vân đổi lọ nắp khác, nhận nhiệm vụ giữ nó cao và đem nguyên về lò. An buộc dấu lối lại theo đường cao, để người khác biết hốc đã được lấp, còn mép nào không được bước. Gió thổi qua, lớp trắng trên mặt bắt đầu phủ mỏng lên đất họ vừa trả, như thể buổi sáng chưa có ai mở.

---

Ở bàn thử, ba lớp đất nhận cùng một lượng thấp rồi được ngắt đầu vào. Đất trắng nhả sớm hơn bùn dưới, mảnh gốm ở phần sâu còn giữ ánh khi đồng đã tắt phần nghe rõ. Miên xem giấy mới đủ đối mô tả, chưa đủ đổi mỗi vệt thành một con số chung giữa hai vật liệu. An đặt hai thanh gỗ cạnh nhau, dùng cùng ngón tay lần lượt tì, thấy khoảng trễ không phụ thuộc mình quay về phía nào như khi cố định hướng bằng tai.

Anh đề nghị làm một thước gốm có hai mặt nhận tách, cùng mẻ và cùng chiều dày, để phần bùn và phần đối không phải qua hai thứ khác nhau. Nghiêu chưa về, anh chỉ vẽ lên mảnh gỗ, không lấy một vòng chưa được cho dùng để khoan thử cho kịp ý vừa tới. Vân lấy mặt cắt mẫu mình nặn, chỉ chỗ dày không đều, bảo người làm phải nhìn được phần ấy trước khi họ gọi cả hai mặt giống nhau.

Thoa mang giá có một cặp mảnh thô đã được nhà lò giữ đủ lượt, chừa chưa nhận lực. Chị cho xem chứ chưa giao làm thước, vì Nghiêu cần kiểm mẻ và góc lắp. An đo hình bằng mắt, đặt que lên bản vẽ, hỏi có thể làm phần gỗ giữ trước trong lúc chờ không. Chị nhận, yêu cầu khe đừng che dấu ở chân gốm. Anh làm phần mình đã được nhận, không coi việc chờ người thợ khác là cớ dừng mọi tay.

Nghiêu về lúc xế, mang lời người mua nhận việc mất kiện đã có chứng cứu người. Khách không gọi nó là hàng đã nhận, cũng không bắt họ trả lại một thứ không thể lấy ngay. Lò phải làm bù theo hạn mới, nhận khoản chậm của phần đã hẹn riêng; khoản đó không được lấy tiền đường về Vân trả. Thoa giữ tờ đối, An ghi phần công mình nhận bù sau khi đủ chi phí sống, không dùng cả một tháng chưa làm làm tiền đã có.

Ông xem mẫu bùn, nghe họ kể cái bồn cũ. Ông không bảo thế là giếng mặn do bùn rồi, chỉ chọn hai mảnh cùng thành cho bản thước An vẽ, nhận sẽ kiểm góc vào sáng. Một người có thể đặt bùn dưới ánh sáng, một người làm vật chứa nó và một người đọc dấu; tối nay ba phần chưa thành một con mắt biết hết đất.

Miên lấy tờ cũ mực tách từ thư Nghiêu gửi, đặt dưới bản đất mới có nét đứt. Những điều sai ở giấy không xóa các tầng vừa thấy, các tầng thật cũng không làm mọi nét cũ tự đúng lại. Cô hỏi An ngày mai muốn thử mặt nào trước. Anh chỉ mặt đối với đất chưa nhận mặn, xin giữ cả một mảnh chưa lắp làm chứng cho chính cái thước.

Vân kê mẫu gốm lên cao, đi rửa tay rồi trở lại ăn đúng giờ.

An ở lại thêm một lát để khắc hai rãnh lên gỗ, không đưa đầu chỉ vào. Lưỡi khắc lộ màu gỗ mới dưới bề mặt sẫm. Anh đặt bản vẽ cạnh mấy lọ bùn có nắp khác, nghe một nhịp giếng xa kéo dài qua sân. Muốn biết thứ đất đang giữ điều gì, ngày mai họ sẽ phải có hai mặt đủ giống để cái khác không chỉ đến từ tay mình.