Chương 43: Ngôi nhà có thềm thấp

Quyển III — Mùa bùn thức dậy

Bà Khê để chiếc thước cân lên cọc ngoài sân, mời An rửa chân rồi mới vào phần sàn khô. Chị gái bà ngồi bên cửa sổ, đang lựa sợi cói đổi màu trong một rổ nhỏ. Bà Hường nhìn hộp dụng cụ, hỏi hai người định đo người hay đo nhà. Miên ngồi xuống ghế đối diện, đáp cần nghe cách hai bà muốn ra khỏi nhà nếu tới lúc phải nghỉ một lượt thử, sau đó mới biết đoạn nào cần đo.

An mở bản có dải nước cũ, đặt xa nồi thuốc nhuộm dưới gầm bàn. Bà Khê chỉ phần mực chạm chân thềm, nhắc đó mới là mức so, đừng nói với hàng xóm nước ngày mai chắc chắn tới đây. Anh nhận, giải thích nhóm chưa được mở một cửa trên kè; muốn làm bất cứ lượt nào có thể ảnh hưởng thì căn nhà phải nhận được cách dừng và chỗ tới trước. Bà hạ rổ cói xuống, gọi đứa cháu giữ cửa cho đủ sáng xem đường.

Bà Hường đứng lên bằng hai tay tựa thành ghế, đi được tới bậc với cây gậy quen. Bậc trong cao hơn thềm, chân bà phải đặt từng lượt, người đi sau chưa có chỗ đứng nếu cùng mang ghế. An định đỡ khuỷu, bà giơ tay bảo để mình đứng ổn trước. Anh chờ, hỏi muốn người phụ ở bên nào. Bà chỉ bên nhìn được mép bậc, không nhận bị kéo cả cánh tay lên chỉ vì người sau đang vội.

Qua cửa còn một góc hẹp giữa chum cói và cột. Đứa cháu nghiêng ghế không lọt, nếu nhấc cao sẽ chắn tầm nhìn của người đi trước. An đặt thanh gỗ bằng bề rộng chỗ cần mang, cùng Hào vừa tới thử đường trống. Thanh mắc đúng góc ấy. Những câu cần một người cõng là xong nằm lại trước chiếc cột mà hai người khỏe đang đứng vẫn chưa qua nổi với một vật rỗng.

Miên đánh khoảng từ chỗ ngồi tới bậc, giờ bà tự đi tới được, khoảng phải nghỉ. Bà Hường xin để nguyên chữ nghỉ, không đổi thành tên một người lúc nào cũng phải đứng chờ bế mình. Bà Khê kể ngày thường mình vừa ngâm vừa đan ở sân, người phụ tới theo ca, không có cả nhà ở đó suốt để nhóm cứ gọi là đủ người. An viết từng lúc cần có người thật, để khoảng chưa ai nhận nằm ngay cạnh giờ thử dự tính.

---

Chỗ nhận tạm đầu tiên Hào đề nghị là một gian kho cao, đã chuyển được phần lúa ẩm hôm mưa. Bà Khê đi cùng xem, bà Hường ngồi lại có người cháu giữ, chỉ nhận nếu chỗ có ánh sáng để lựa cói. Gian kho có nền tốt, cửa nhỏ quay vào vách khác. Bà Khê đứng một lúc rồi hỏi khi cửa đóng tránh mưa chị mình nhìn gì để làm suốt buổi. Hào mở thêm một tấm phên, thấy gió quất nước từ mái thấp vào chỗ định kê giường.

Họ thử xoay vị trí, lại chắn đường bao lúa còn phải mang ra. An nhìn bản, khoản cao ráo riêng chưa đủ để gọi chỗ ấy dùng được. Hào nhận chuyển sang một sân mái bên nhà người cùng giữ bờ, ở đó có nền cứng và lối từ vườn Khê tới không qua rãnh sâu. Chủ sân muốn biết dùng bao lâu, nhờ chừa một khoảng cho nhà mình phơi dụng cụ, không nhận biến thành kho chung vô hạn.

Các nhà muốn có lượt thử góp vật liệu dựng sàn tại khoảng đã nhận ấy. Dư cho mượn một phần gỗ có dấu, Yến mang cói lót, Hào nhận công kê nền. Bà Khê chọn giữ đồ đang làm của mình ở lối trong, nhận thay chỗ vài buổi trong đợt thử đầu nếu có chỗ che và đủ người giúp. Ngày chưa mở được phải báo lại, phần giữ sân cần tính tiếp bằng việc thực dùng, không lấy ba ngày hẹn thành quyền ở tới hết mùa.

An ghi công của tổ vào phần chuẩn bị, người góp chọn số hiện có đủ làm sàn và trả một khoảng công đan mất. Bà Khê mở rổ hàng khách đã đặt, đánh phần cần giao trong tuần. Chậm sẽ có việc phải trả, dù thân người đã được đưa tới chỗ khô an toàn. Miên đối với ngày nhận hàng, giữ khoản trước trong túi riêng rồi giao ngay phần mua cói thay mà bà đã chọn, phần còn lại tới đúng buổi nghỉ thực.

Người làm mộc ở bến tên Lợi được mời tới xem lối. Anh ta đo chân cột, gõ thử gỗ Dư cho mượn, loại một thanh có chỗ mềm ở đầu. An đã định dùng thanh ấy làm mép không chịu nhiều, Lợi đặt ngón vào nơi bàn chân người bước qua sẽ dồn xuống, bảo mép chính là chỗ không được hụt khi đang đỡ người. Họ đem đổi lấy thanh còn chắc, giữ dấu mượn và công trả để lúc tháo sàn có người nhận đủ.

---

Sàn được dựng sau hai buổi chuẩn bị, cao khỏi mức dự tính có phần dư, hai bên có tay vịn vừa người nắm. An giữ gỗ và khoan theo dấu Lợi cho, nhận phần khéo tay của mình ở các mối gỗ nhỏ, không tự quyết chân nhà chỉ vì từng sửa chuông trên cột. Vân cùng Hào mang ván từ bến, từng chuyến vừa sức qua lối còn thưa người, đặt riêng phần ướt để chờ thay vì giấu xuống dưới.

Lợi kê chân đầu lên nền đầm, thử tải trước bằng những giỏ chứa đất theo số đã tính cho người và đồ. Một cạnh lún một chút sau khi giỏ đặt lâu. Hào muốn chèn thêm mảnh gốm, Lợi bảo xem chân dưới trước, nhấc cả góc lên tìm được phần rễ mục làm đất rỗng. Họ dỡ lại, đưa chân sang nền đã kiểm, một buổi công dài thêm trước khi có ai được mời bước lên.

Trầm đan phần chắn gió thấp, chừa cửa sổ nhìn ra chỗ cây người ở tạm chọn. Bà Khê tới đo bằng rổ cói thay vì một con số, nhờ để bệ ngâm thấp vừa tay, nước bẩn hứng vào thùng đem tới chỗ nhà vẫn dùng. An nối một đoạn máng gỗ thường dẫn nước rửa ra đúng thùng, thử bằng nước sạch một lượt. Miên ghi công cần khi thùng đầy, không để việc xong trên bàn thành gánh mới cho người cháu ở tạm.

Bà Hường tới ngồi một lát buổi trưa. Bà tự chọn vị trí ghế quay hơi nghiêng, để bàn tay thuận bắt được sáng mà không phải nhìn thẳng vào vải chắn. Lợi hạ tay vịn gần lối một chút theo tầm bà nắm, vẫn giữ chân kê đúng sức. An ngồi dưới sàn gọt hết một dăm gỗ trồi ở mặt ngoài, nghe bà kể sợi nào màu tối đi sau ngâm lâu, thứ tự lựa có thể đổi nhưng hàng khách cần đủ màu.

Vân mang tờ thử giờ, hỏi bà có muốn tới đi lại chiều khi mát hơn không. Bà nhận, xin giữ người cháu cầm rổ đi cùng để biết ai đứng đâu khi bận cả đồ. Cậu ghi đúng lời, thêm khoảng nghỉ từ nhà ra sân tạm. An nhìn tờ còn chừa các ô chưa đủ người, hỏi cậu đã nhận ai mang ghế chưa. Cậu nói chưa, Lợi chỉ biết làm sàn chưa hứa việc khác. Họ tới hỏi người còn sức, không đặt tên thợ mộc vào mọi chỗ trống vì người ấy đang có mặt.

---

Lượt đi thử bắt đầu lúc chưa mở nước. Hào đứng đầu lối, Trầm giữ khoảng sau, người cháu mang giỏ nhẹ, An ở chỗ bà Hường đã nhận có thể đỡ. Bà tự đứng, đặt gậy rồi nắm tay vịn qua bậc thấp mới kê. Một mép áo mắc đầu ghế ở góc cửa, bà Khê dừng lấy ra, cả hàng đứng chờ thay vì người ngoài tiếp tục gọi đi vì phần mình đã trống.

Giữa tiếng người ngoài sân, An không nghe trọn lời bà Hường ở bên trái. Anh thấy bàn tay bà khép lại trên vịn, giữ chân tại chỗ rồi quay mặt trước khi hỏi lại. Bà chỉ cần lấy cây gậy tựa đúng bên, chưa cần ai dìu tiếp. Họ chọn một cử động dừng bà làm được bằng tay đang nắm, người phụ nhìn thấy là đứng yên, tiếng gọi tới sau để nói rõ cần gì. Miên thử đi ở vị trí An, nhận cũng có lúc người đứng trước che mặt, nhờ chừa khoảng bên vai cho cả hai hướng. An đi lại từ trong gian với bà, lần này nhận được dấu mà không phải bắt người đang bước khó tự gọi lớn thêm.

Tới khoảng giữa hai sân, đường có một đoạn lồi vì rễ. Lúc người cháu xoay giỏ qua, cán chạm lưng bà Hường. Chị em ngừng lại, Hào kê giỏ lên bậc trống, An hỏi có cần ngồi trước không. Bà nhận ghế ở đó rồi đi nốt sau khi thở yên. Miên đo cả khoảng chờ, yêu cầu giữ một chỗ ngồi khô tại đoạn này, không coi lượt bị dừng là lượt làm sai phải đi lại nhanh hơn cho vừa giờ.

Đến sàn tạm, bà Khê thử lấy cói từ bệ, thấy chỗ đèn còn thấp làm bóng người đứng che mặt rổ. Vân nâng dây buộc lên, giữ ánh qua bên vai để người lựa nhìn được. Chum ngâm chưa chuyển vì cần đủ dụng cụ đỡ đáy, Lợi chỉ loại đòn phải mượn, ghi người nâng riêng. Lượt người đi qua không bị lấy làm bằng chứng đồ nặng cũng đã đi được; An cùng Hào nhận ngày chuyển thử bằng chum rỗng trước.

Những ngày sau, chum rỗng và giường đều được đưa qua đúng lối. Một chân giường cần tháo rồi lắp tại sàn tạm, bà Hường ngồi nhìn đầu giường có vết tay quen được đặt lại đúng bên. Bà không đổi căn nhà thành một vật mới không nhận ra chỉ vì việc dời là tạm. An giữ phần chốt cũ trong túi có tên, thử giường tới khi không còn kêu lắc ở chân ngoài mới cất dụng cụ.

Yến tới kiểm phần cói nhận thay, hỏi nếu lượt mở bị hoãn thì người nhà có phải ngồi nguyên trên sàn để đợi cả tuần không. Bà Khê đáp muốn về ngủ nhà mình những hôm chưa làm, chỉ nhận báo đủ giờ để qua khi thực có thử. Hào thấy như vậy phải bố trí người đưa nhiều lần, Miên tính lại công ấy ngay, cho mọi người nhìn số tăng trước khi nhận tiếp. An bỏ ý chuyển một lượt rồi giữ cho tiện lịch tổ. Người làm thí nghiệm có thể cất dụng cụ trên bệ qua đêm, chị em bà còn chọn nơi mình ngủ, chọn giỏ nào đi trước, mỗi lần ấy đều cần được nghe chứ không chỉ được ghi ở dòng đầu.

Bà Khê nhận phương án và khoản bù trong giới hạn các buổi thử đã nói. Lời nhận được đọc cùng chị mình, có ngày chuyển, người báo trước và cách xin dừng nếu nhà chưa sẵn. Kè vẫn nguyên. An tới Hào, nhờ giữ tờ điều kiện cạnh bảng ván rãnh: người giữ nước phải nhận tin nhà đã có chỗ, không suy từ việc sàn đã dựng vài ngày rằng mọi người đã dời hết lên đó.

Chiều cuối, bà Hường lựa một nhúm cói bên cửa sáng, tặng Vân sợi màu nhạt để buộc tờ gốc khỏi lẫn bản sạch. Cậu hỏi nếu dây đứt có làm lại được không. Bà bảo tới hỏi mua sợi, đừng vì mình cho hôm nay mà cứ nhận là cả cuộn đã thuộc tổ. Cậu bật cười, An cũng cười, tiền sửa sàn với những lời khó vừa qua vẫn còn nằm trong túi chứ chưa biến thành một buổi ai cũng cảm động.

Khi về chòi, An nhìn mái thấp còn nguyên dưới hàng cây, chân thềm đã có đường kê và một ghế chờ giữa hai sân. Công trình lớn của đầm chưa bắt đầu, việc nhỏ đã chiếm nhiều ngày, người ở đó giờ có thể chỉ ra mình muốn ai tới giúp khi nào. Anh rửa bùn trên tay, treo lại thước cân ở chỗ khô. Trong hộp giấy, tờ nhà Khê được đặt trước tờ nhịp bùn, để sáng sau người mở bản còn gặp nơi có người sống trước khi gặp một lượt nước đang muốn đi qua.