Chương 28: Người bán phần vụ sau

Quyển II — Dưới đồng muối

Thực còn ba hàng chưa gom khi An tới. Anh đứng trên lối cao, thước gốm bọc trong vải khô, nhìn lưỡi cào đẩy một lớp muối mỏng về giữa ô. Mặt bãi sáng lên dưới nắng xế, mỗi chỗ đã cào lại lộ màu xám khác nhau. Thực giơ tay bảo chờ hết hàng này. An định xuống phụ, mẹ anh ấy đặt đầu đòn gánh ngang lối, chỉ dấu chân sẽ làm bùn nổi lên lẫn phần muối vừa kéo.

Anh ngồi trên cọc chờ, đếm tiếng cào thay vì đếm nhịp giếng. Một hàng tưởng chỉ còn một chút kéo dài tới lúc bóng mẹ Thực chạm hàng bên. Bà xuống gom mép bằng chiếc vỏ trai, tránh đúng mấy vết bùn An chưa nhìn ra. Anh nhớ mình đã tính một buổi gặp là số giờ người khảo sát có mặt. Dưới bãi, người ta phải làm xong phần ấy trước khi có thể ngồi cùng anh, hoặc bỏ lại cho ngày mai đã kín công.

Thực đặt cào lên cao, rửa tay bằng một gáo nước mua. Anh ta uống phần còn dưới đáy, không đổ đi rồi lại xin uống. Trên bờ có một người đàn bà khác đang đợi cùng cái túi vải. Mẹ Thực giới thiệu bà Mẫn, người cho nhà họ nhận trước hai gánh lúa từ vụ cũ. Phần hẹn trả bằng muối đã chậm một lượt; một phần vụ sau cũng đã bán trước, giá chốt từ lúc bãi còn nguyên màu trắng.

Bà Mẫn mở túi, lấy thanh tính có những khấc được cả hai phía giữ. Bà nói mình cũng đã hẹn lúa với người bên trong, không thể nhận câu rồi nước sẽ ngọt để thay phần đang thiếu. An không biết giá hồi đó cao thấp thế nào. Anh nhìn các khấc, hỏi Thực cần giữ ô này tới đâu trong kỳ mới. Người kia đáp tới chừng thu đủ phần đã bán, mà nếu bùn tiếp tục lên thì chừng ấy càng chạy ra xa.

— Tôi muốn giếng ngọt — Thực nói. — Nhưng đừng bắt mẹ tôi uống lời hứa cho tới lúc ấy.

An mở túi lấy bản hẹn. Tờ khảo sát có mấy ngày dự tính, chưa có khoản sống trong những ngày đóng ô. Anh gấp lại đúng chỗ giấy gấp cũ, xin xem cả đường dẫn vào bãi trước khi họ nói thêm chuyện ngừng kênh.

---

Mẹ Thực dẫn họ vòng tới mép nơi dòng yếu đi vào hàng đầu. Bà dùng cán cào chỉ một chỗ đất còn ướt, bảo nếu đóng ngay thì phần đang kết trong hai hàng ngoài sẽ mất hết lượt nắng này. Miên tới cùng bác Kha, đặt que ở ngoài bờ trước. An lắp thước bằng cặp mặt mới, đối nền ngay trên tấm gỗ kê, thấy hai bên còn nằm trong dải đã ghi. Anh chỉ lấy dấu ở rãnh nhỏ đang dùng, không mở chốt chính để làm buổi gặp thành một cuộc thử chưa được nhận.

Độ trễ vẫn ở đó. Nó đủ rõ để nói dòng vào hôm nay không nhả cùng lúc mặt bãi, chưa đủ cho An hẹn bao lâu sau khi ngừng thì đất sẽ đổi. Miên mang bản có đoạn đứt, đánh thêm chỗ cần người giữ mốc. Thực chỉ đường tắt qua ô bên cạnh, rồi tự rút tay về: nhà ấy hôm nay vắng, chưa được phép mang vật đo sang. Họ đặt mốc ở phần nhà anh giữ trước, phần còn lại chờ người về.

Bà Mẫn ngồi nghe từ bờ khô, hỏi người giữ mốc có công hay chỉ những ai biết đọc mực mới được trả. An nhìn Miên. Khoản cô nhận khảo sát còn chừa giờ cho mình đi đúng kỳ, không phải một túi tiền có thể lấy ra mua bất cứ sự đồng ý nào. Cô tách phần việc cần người địa phương đọc cọc mỗi ngày, tính giờ với bác Kha ngay tại bờ. Phần ấy chưa đủ bù một ô, nhưng là việc có thể giao, có bản giờ và có người nhận xem lại.

Thực không gật ngay. Anh hỏi nếu trời chuyển, cả buổi phải ở bãi, có mất tiền giữ mốc không. Miên xin chọn hai giờ sát lúc đổi ca của anh, phần còn lại cô tới tự làm hoặc thuê người khác. Khi không có mặt, anh không được ghi thay. Mẹ Thực nhận một lượt ngắn từ nhà ra cọc, Thực nhận lượt sau gom. Tên bà ở dòng công riêng, không gộp bàn tay bà vào cái tên người đứng nói nhiều hơn.

An vẫn còn thiếu câu về những ngày ô phải dừng hẳn. Anh xin chiều về lò tính với Nghiêu, mai đem số có người trả tới. Bà Mẫn trả thanh khấc vào túi, bảo cứ để phần hẹn cũ nguyên tới khi có việc thật. Bà không giảm nợ vì thương người thợ từ xa, cũng không đòi họ ký đóng kênh ngay tại một bờ chưa đo đủ. An nhận sự chờ ấy, ghi giờ mình phải trở lại lần này.

---

Bể lắng sau lò đã đóng cặn qua nhiều mẻ, Nghiêu dự tính thuê vét trước đợt nung lớn kế tiếp. Thoa trải bản việc cũ cho An xem: tiền đã chừa mua công, có phần thay giỏ và thuê xe đất. An hỏi Thực có thể nhận không, chị bảo phải xem anh ấy biết làm việc ở bể ra sao, đừng chuyển từ một ô mặn sang một chỗ gốm nóng chỉ vì nghe cùng là xúc bùn. Họ tới bể trước khi mời người nhận.

Nghiêu chỉ miệng vào đã khóa, đầu trả vẫn mở tới thùng hứng. An đặt mẫu ở đáy, nhận còn một chút giữ ở khe dưới. Nếu đổ hết bể rồi xuống ngay thì người vét sẽ là chỗ thấp còn lại. Ông cho chờ thêm một lượt nhả, ghi lên bảng ở cửa. An cùng Thoa kê lối giỏ qua nền cứng, chuyển đống gốm mẻ khỏi chỗ đặt xe. Công chuẩn bị tới trước người làm, chứ không được tính thành điều họ sẽ tự tránh khi bước vào.

Hôm sau Thực tới sau ca đầu, mang chiếc xẻng cán ngắn. Anh thử giỏ rỗng, đứng ngoài bể hỏi đất sẽ đem đi đâu. An đã định chỗ cạn gần sân, Miên nhắc mặt cạn ấy thông về rãnh nước rửa. Họ đổi sang ô chứa có đáy đầm riêng của lò, kê bờ và đánh dấu phần không lấy trộn đất sạch. Thực chỉ đáy giỏ thưa quá cho lớp bùn đầu, xin lót bằng một mảnh cói cũ. Họ đặt thêm máng dưới chỗ hạ giỏ, cho nước đục chảy lại về ô đã chọn.

Thoa mang cân tới cân sức giỏ trước khi để người xuống. Giỏ đầu đầy như ngoài bãi quá nặng cho An kéo qua miệng cao, dây trượt trên thanh dù anh đã quấn vải. Thực nhận lấy bớt tới một vạch dưới và đổi sang hai lượt. Nghiêu ghi trả theo ca có nghỉ, vì cân bùn ướt sẽ khiến người nhận muốn giữ cả nước trong giỏ, kéo nặng mà đáy chẳng sạch thêm. Thực hỏi nếu gặp một tảng gốm chôn trong thì ca ấy tính sao. Ông nhận phần phải cùng xem, không trừ vào công người vét vì lò đã đổ thứ gì xuống từ trước. An gạch vạch tải lên cả mặt trong giỏ để người ở dưới cũng tự kiểm được, không chỉ đợi một tiếng quát quá nặng từ người kéo trên đầu.

An nhận kéo từ ngoài, Thực xúc ở trong sau khi Nghiêu cùng bác Kha đã xác nhận hết lượt nhả. Hai người đặt giỏ xuống giữa chừng để đổi dây cọ vào cạnh, dù mới làm được một đoạn. Thực cúi xem vết mòn, bảo ở bãi có thể buộc tạm qua vụ, còn ở đây một giỏ rơi sẽ đập đúng người bên dưới. Anh ấy tự hỏi chỗ đứng của người kéo, chuyển sang vách còn chắc để An không phải thò vai qua miệng bể.

Ở khoảnh sát cửa trả có một mảnh cói cứng như gỗ. Thực mới nạy được một góc đã dừng, gọi Nghiêu nhìn vệt tròn phía dưới. An lấy thước xuống từ trên, giữ mặt nhận ngoài phần bùn; chỗ ấy còn một rung kéo dài quá dải của phần nền đã đối. Ông chủ lò nhận ra nắp đường bỏ từ mẻ cũ, trước giờ tưởng đã lấp bằng gạch. Thực lên bờ chờ, An giữ đầu chỉ tách về thùng hứng, Nghiêu mới mở khe nhỏ cho phần còn nằm đó nhả hết. Họ mất gần một tuần hương, nước đục trong thùng dâng chưa tới nửa ngón. Nghiêu tự đánh dấu nắp trên bản bể, rồi mời Thực trở xuống chỗ đã kiểm lại. Chiếc xẻng cán ngắn nằm nguyên trên bờ suốt lượt chờ ấy, không bị dùng làm đòn bẩy để tiết kiệm mấy hơi thở.

Đến lúc người lò mở nồi cơm, đáy mới lộ một khoảnh bằng chiếc nia. Nghiêu đếm công tới giờ đã làm, trả phần ca đầu ngay, giữ phần sau theo việc thực có. Thực đếm rồi cất vào túi trong, xin nghỉ đúng lúc để về gom bãi.

An nhìn vết bùn chưa hết dưới bể, không nhờ làm cố tới khi xong vì sợ ngắt quãng. Một công việc vừa có thể đi cùng ruộng chỉ còn như vậy nếu người thuê nhớ giờ thả người về.

---

Bà Mẫn gặp họ ở bờ như hẹn, đem theo cả người giao lúa để đối phần đã nhận.

Thực đặt tiền ca đầu xuống, giữ lại số mua nước và gạo tối. Anh nói rõ đó là công vét bể, không phải tiền bán sự đồng ý ngừng kênh. Bà nhìn tờ có dấu giờ của lò, nhận một phần trả vào khoản đã tới, chưa coi cả phần việc mấy ngày tới là tiền nằm trên tay. Thanh khấc được cạo một đoạn, mảnh gỗ vụn rơi lên lòng bàn tay bà.

Phần vụ sau vẫn còn hẹn. Nếu đóng ô lâu, họ phải tính lại việc giao muối hoặc giá mua bù; số lúa trong túi người khác không tự mất. Thực hỏi An có dám để dòng ấy trong bản không. Anh lấy bản đất mới, ghi hạng mục còn thiếu công trả cho những ngày buộc ngừng. Người quyết định sửa kênh phải nhìn thấy nó cùng chỗ gốm và chỉ, trước khi quyết có đủ sức nhận việc hay không.

Mẹ Thực đem tờ đầu bà giữ mốc tới. Hai dấu rõ, một dấu bị nắng làm bề mặt khó đọc, bà để vòng trống và kể đúng giờ đã đứng ở đó. Miên theo bà ra xem, nhờ An giữ tờ khỏi gió. Vết nước thật nằm thấp hơn chỗ bà đã chỉ bằng mắt trên cọc, một bóng cỏ làm mép nhìn dày. Họ khắc thêm rãnh để lần sau chạm được lúc ánh xiên. Công của bà không mất vì một ô trống được nói rõ; chính nó cho họ biết cọc cần sửa.

An lấy nắm đất khô đã xin ở mép cho Thoa, cất trong túi khác màu. Thực thấy, nhắc mặt đó có lẫn tro người đốt cỏ mùa trước, muốn thử đất làm gốm thì lấy sâu thêm phải hỏi lại người giữ lối. Anh dừng xẻng ngay trên mặt, giữ mẫu hiện có với lời nhắc ấy. Công tay của người ở bãi đang sửa cả cách người tới từ lò gọi tên một vật trong túi.

Khi hai người về tới bậc đá, mẹ Thực đã đi ca giữ mốc, Thực trở lại ô gom nốt hàng cuối. Chưa có cánh cửa kênh nào bị hạ xuống. Trên giấy An mang, tiền vật liệu tăng thêm một dòng công, giờ đi đo phải vòng theo giờ người làm bãi, và phần ngừng ô còn để trắng số. Anh thấy bản tính nặng hơn trong túi, nhưng nó đã có chỗ cho bát cơm của những người sẽ phải sống qua ngày họ sửa.