Chương 51: Ngày mở bùn

Quyển III — Mùa bùn thức dậy

Bà Hường ngồi xuống ghế trên sàn, đặt gậy vào chỗ bàn tay với được rồi mới nhận bát nước. Khê thử chốt giường, mở túi lấy phần cói lựa dở ra đúng tầm mắt chị. An đứng dưới bậc, nhìn người giúp chuyển ghi đủ những phần đã tới, hỏi còn ai ở nhà. Cháu bà vừa đi cùng người lớn xem lại sân, trở về cầm chiếc muôi bỏ quên. Tới lúc ấy Khê mới đưa lời nhận nhà đã sẵn cho buổi hôm nay.

Tin đi trên lối khô tới kè. Hào đối tên hai đầu, Yến mở hộp tờ nhận, Trầm báo đồ cần đã ở chòi mới. Nụ đứng nơi nhìn cá với người thay, miếng cữ treo sát thắt lưng. An đi hết một lượt, không đếm đèn thay đếm người. Miên đọc mốc ban đầu cho người cầm thước bên cạnh, chờ họ lặp lại rồi đặt bản vào hộp có nắp, chừa tay ngoài để ra dấu.

Đất trong khoảnh nhận còn dấu chân gặt, rơm đã nhặt khỏi lối. Dải lúa giữ thêm ngày nằm ngoài ranh sáng, có mốc riêng sát bờ ngăn nhỏ. An kiểm đầu dẫn tháo được, hạ nó vào giá bằng cán khô. Phần đồng không chạm đất bùn hay cặn ướt, vòng trả nối tới khoảng lộ đã đối. Anh đặt tay lên gỗ nhận rung một lượt thấp, nhờ người khác nhìn thước thường để tách việc anh nghe khỏi mực nước đang đứng.

Yến cầm đòn với Hào, ngước nhìn hai phía. An nâng thẻ sau khi nhận đủ dấu. Tấm nhận nhích lên tới cữ thấp nhất, tiếng nước mới chỉ như một tiếng thở qua khe. Nó chạy vào lớp đất trống, tản qua chân rạ, một vệt đen lan chậm trước mũi giày ở ngoài lối. Trầm giơ sào chỉ mép, không bước theo đầu nước để cho nó một người chứng ngay giữa phần nền chưa biết.

Miên gọi giờ khép đầu nhận thứ nhất. Hai người hạ đòn, tấm chắn trượt xuống đều, chốt giữ vào đúng lỗ. Nước còn đi dưới rễ, ánh trên mặt gốm phía trả nhạt từng chút. An muốn nhìn hết, đứng lại ở mép cao. Khi cả hai thước về khoảng nhận, người giữ thẻ ngoài đáp rồi tay cửa mới được coi đã nghỉ. Một lượt nhỏ kết thúc bằng thời gian chờ dài hơn tiếng mở đầu của nó.

---

Nụ báo cá vẫn đi qua lối bên, ít hơn trước một khoảng nhưng chưa tản cả như buổi thử ván cũ. Miên giữ lời ấy cùng giờ chứ chưa đánh một dấu tốt cho cả ngày. Trầm dùng sào đọc lớp mặt mới nhận, bùn dưới không còn đóng một màu. An nhìn khoảng trống xa hơn chưa ướt tới, thấy kế hoạch từng nhịp vẫn có thể đưa dòng qua đó nếu lượt sau giữ đều như lượt vừa rồi.

Ca đổi trước lần thứ hai. Người mới nhận tay hạ thực hiện một lượt không mở để nhớ chỗ chốt, Hào đứng đối. Yến đi hong nong lúa gần kho, vẫn có người báo tại chỗ nếu cần lời chủ ruộng. Không phải mọi người có tên trên tờ đều đứng quanh An từ sáng tới chiều. Nụ ăn phần cơm đem theo, người thay nhìn cá, Trầm chỉnh đèn cho buổi về tối dù họ dự định đã xong trước đó.

Lượt nhận thứ hai theo đúng mức thấp, khoảng nghỉ không rút. Đầu nước tiến thêm một đoạn, lấp chỗ lõm không thấy trên mặt rạ khô. An nhận rung thay đổi qua cán, thấp và nặng hơn. Anh nhìn Miên, nàng đã cúi ở thước bên đường trả. Mặt lạch còn dưới dấu dừng nhưng sợi chỉ dưới rễ chưa nhả bằng lượt trước, một vệt xám đứng ngay miệng phụ dù nước ngoài vẫn còn chảy.

“Khép lượt này,” Miên nói, nâng mặt thẻ dừng.

An nhìn phần đất chưa tới nước. “Chưa hết giờ nhận. Nếu chỉ bùn đầu—”

Nàng giữ nguyên tay. “Phần trả đã chậm. Ta dừng.”

Hào nhìn An một chớp. An hạ bàn tay mình, đáp rõ đã nhận, quay người cho cả hai đầu thấy thẻ. Tấm nhận xuống theo đòn, bước đầu họ đã làm không tải nhiều lần. Anh cất ý định giữ thêm vào khoảng tờ còn chưa ghi, mắt theo đường trả. Nếu hôm nay người cầm đòn phải đợi mình thích lời dừng mới làm, những buổi đã tập chẳng còn bảo vệ được ai.

Mặt gốm phía ngoài giữ sáng mỏng. Một người sốt ruột muốn đóng nốt chốt cuối cho nước thôi đi, Trầm chặn cán trước khi tay người đó tới. Đầu nhận đã ngừng, phần còn giữ cần một lối về. Miên cử người báo bên nhà tạm ca chưa kết thúc, đừng chuyển người xuống theo giờ dự kiến. An đọc giờ chậm ấy vào bản, không ghép sự đợi của Khê thành nhà đã bình thường chỉ vì cửa chính đóng rồi.

---

Đất mới nhận phồng nhẹ ở miệng phụ rồi yên. An nhìn một mảnh vỏ hạt lăn vòng, tới chỗ nêm là dừng. Không ai xuống đẩy. Họ giữ một đường hở nhỏ ở cạnh đã dành cho lúc nghẹt, chỉ dẫn ra khoảnh đã nhận, không bẻ thêm sang lúa còn đứng. Dòng nhích qua mép ấy chậm, từng lượt, thước ngoài bắt đầu trở lại trước khi ánh gốm chịu nhạt hết.

Người cầm đòn xin đổi vì cẳng tay đã run. Hào tới đứng vào chỗ, đặt tay lên cán trước khi người kia bỏ ra, người thứ ba giữ chốt chống rơi. An nhìn đủ ba động tác rồi mới ghi ca đổi, không bảo cố thêm tới khi hết bùn. Sức giữ đầu nhận đã hạ nhỏ hơn sức kéo giữa lượt, nhưng một bàn tay mỏi vẫn có thể vô tình nhấc chốt chỉ vì muốn tựa người xuống.

Miên kê tấm che bên mặt thước, chỗ sáng phản trên nước biến mất. Vạch tưởng đã khô vẫn nằm dưới một lớp mỏng. Nàng gọi người đối tới đọc từ phía kia, hai người chỉ cùng dấu rồi nhận phần chưa về. An đứng ngoài nghe họ trao đổi, để que gỗ của mình nằm trên giá. Một rung dưới tay anh lúc này không bù được việc mắt người đang bị ánh trên nước làm lẫn.

Nụ nhìn thấy cá nhỏ xoay ở miệng bên, dùng đầu sào chỉ một cành gãy đang nghiêng vào lối của chúng. Cành nằm trên mặt, ngoài khung còn giữ, chị câu từ bờ sau khi báo hai người đọc. Đàn cá đi ra được, bùn phía dưới vẫn chậm như trước. An ghi rõ cành đã lấy và giờ lấy, không nhập việc vừa giúp cá qua thành nguyên nhân đã chữa được cả chỗ nghẹt. Hai thứ mắc gần nhau vẫn cần hai cách nhìn khác nhau.

Nụ dùng sào chỉ búi rễ vụn quấn ở đầu phụ. Chị muốn câu ra, An xin chờ cả thước lực lẫn mức nước về trong khoảng đã nhận. Anh đặt một miếng gỗ cạnh miệng để giữ tay mình khỏi quen đưa tới. Vài người đứng xa chỉ nhìn thấy bùn yên, Hào giải thích đầu nhận đã hạ nhưng đường dưới vẫn chưa thôi giữ. Gió mang lời tới An đứt một đoạn, anh nhìn mặt người để biết không có lệnh mới nào vừa gọi ở bên trái.

Lúc được phép tháo, Lợi kê phần ngoài, mở má rãnh bằng hai chốt có dây giữ. Bùn mịn dồn trong một mảnh phên tách vụn, nêm còn vướng vỏ hạt từ ruộng vừa gặt. Khoảng hở đo bằng cữ đủ rộng ở đáy, phía trên có một đầu buộc thừa thõng xuống. Nó không chặn đường lúc sân khô; gặp bùn sệt, sợi dây gom rễ thành một cái túi nhỏ ngay trong miệng.

An nhận đã kiểm khe bằng cữ nhưng không thử với thứ vừa gặt để lại trên nền. Lợi giữ búi bùn trong khay, cắt bỏ đầu dây thừa sau khi đánh dấu vị trí. Không có lưỡi dao đi xuống rễ sống cần giữ. Nụ đưa miếng cữ lên cao hơn, cả phần trên cũng phải qua được, chị nói. Người làm cửa quen nhìn đáy chỗ lực đi, còn vật trôi vào miệng lại có thể mắc ngay một chỗ chẳng chạm đáy.

Họ không lắp một lưới sít để gom hết mảnh vụn, vì cá và thứ nhỏ dưới nước cũng dùng đường này. Trầm chọn một giá nghiêng thưa ở phía có thể kéo lên từ bờ, hướng rác lớn sang ô lấy riêng mà khe bên vẫn hở đủ. Lợi chưa nhận làm ngay thành công; anh dựng mẫu bằng hai cành trên khay, nhờ Nụ thử sào qua, rồi đặt tên việc giữ mặt thoáng ấy vào ca vệ sinh, cần công đều sau mỗi lượt.

Miên đánh buổi thử đã dừng sau hai lượt, lượt hai không đạt điều kiện về trong khoảng dự tính. An đọc lại, thấy từ mở thành công anh đã định ghi trước đó. Anh gạch nó bằng một nét, giữ phần dưới vẫn đọc được. Đất đã nhận nước là điều có thật; cửa cần sửa và số giờ chưa đủ cũng có thật trong cùng buổi. Không phải chọn một trong hai để người bỏ tiền chỉ có một cảm giác khi về.

---

Chiều, Khê nhận báo trước khi người giúp tới. Mức nước trước nhà bà vẫn trong dải thấp, đường về khô, cửa nghỉ và không còn lượt thử nào trong ngày. Bà hỏi Hường muốn ở hay về, chị lựa xong phần cói trên tay rồi nhận ngủ nhà. An không đưa hai bà xuống bằng một lời hết nguy. Anh cùng người cầm mốc đi trước xem lối, để người giúp dẫn từng quãng như buổi tập, đồ nặng chuyển sau.

Qua bờ, Hường hỏi chỗ nước đen kia có phải ruộng Yến không. An gật, quay hẳn mặt để nghe câu tiếp. Bà nói lúa non trưa nay thơm, tiếc. Anh đáp họ đã để lại một dải chờ thêm, phần gặt trước phải bù theo điều đã nhận. Bà không cần nghe cả cấu tạo cửa; bà muốn biết bông nhà người khác không mất đi như chưa từng ở đó chỉ vì đường mới cần một khoảng trống.

An trở lại kè lúc Miên đang cất bản. Anh xin lỗi vì nửa câu muốn kéo thêm trước tín hiệu của nàng. Miên nói nàng đã lo anh sẽ hỏi lại ở giữa một lượt mà tay người khác phải chọn nghe ai. Anh tự tay đưa tờ giờ tới Hào, chốt lại quyền dừng của bất cứ người quan sát nào đã được giao, không đợi người thợ đồng ý lần nữa. Việc ấy phải tới người cầm đòn, chẳng thể khép trong hai người đã nói chuyện riêng xong.

Ngày kế, họ giữ nghỉ để làm giá thưa và thử bằng bùn lấy từ chính búi đã giữ, mảnh rạ dài, vỏ hạt lẫn nước ở mức thấp. Có lượt cả bó tạt ngang vẫn che miệng, Lợi đổi góc đặt cho tay nhấc khỏi đứng dưới tải. Phần chặn mới dễ lấy hơn nhưng đòi một người vệ sinh đều. Nụ nhận ca quan sát cá, không nhận luôn ca đó; người giữ cửa tính thêm vào giờ trực của mình.

Buổi mở lại sau sửa chỉ nhận một lượt ngắn. Nhà tạm được hỏi và chuyển lại, đường cá được quan sát từ trước, mẫu đối và mốc ban đầu lập mới. An đứng bên thẻ của Miên, cùng chờ sau khi đầu nhận hạ. Lần này búi rạ dừng ở giá lấy, khe bên còn đi, thước về trong dải đã nhận. Họ vẫn chờ thêm lượt đối trước tháo phần dẫn, không đem cái yên của đôi mắt đầu tiên thay hết phần chờ.

Mùi bùn ấm theo gió vào sân lúc An rửa chân. Nước đã đi qua một phần đất cũ, dải ngoài còn khô, lũ chim cũng chưa trở về. Anh đặt tờ hôm nay cạnh tờ dừng hôm trước, hai tờ đều có giờ và người cầm thẻ. Miên treo khăn nơi nắng cuối còn tới, để một đầu thấp vừa tay anh. Anh hong dụng cụ rồi mới đi ăn, trong tai phải còn tiếng khe nước ngắn, phía trái vẫn im như mọi buổi từ Hạ Ngạn đến đây.