Chương 27: Một thước gốm trắng

Quyển II — Dưới đồng muối

Mảnh bên phải mỏng hơn một chút ở chân, chỉ thấy khi Nghiêu đặt nó nghiêng dưới nắng. An đã đo bề rộng cả hai suốt tối, chưa lần nào đo chỗ ấy. Ông lấy đầu que chấm vào vệt sáng, bảo nếu lắp nguyên thì phần rung khác có thể bắt đầu ngay từ hai miếng tưởng đã giống. An nhìn hai khe gỗ mình khắc, nhận ra phải sửa một khe trước khi có thể hỏi gì về giếng.

Thoa đem thêm ba mảnh từ giá đã kiểm. Chị trải dưới mỗi mảnh tờ ghi lượt nung, ngày hạ và lần nhận lực. Có một miếng cùng đất nhưng nằm sát cửa lò, chân còn hơi cong. Vân nhận ra nó vì chính cậu từng xoay mặt lúc hong. Cậu muốn giữ lại để học so, Nghiêu cho nhưng buộc dấu riêng, không để nó lẫn với đôi sẽ làm dụng cụ. Phần nhìn có vẻ phí được chuyển sang việc khác ngay trước mắt An.

Họ chọn hai miếng thành đều, Nghiêu mài cạnh bằng nước sạch, chờ ráo mới cho lắp. Thoa giữ giá, An gọt gỗ sao cho chân gốm còn hở, dây buộc đi qua lỗ ngoài phần sẽ nhận dòng. Sợi đầu quá chặt, mảnh trắng phát tiếng cộc khi anh vừa chạm; nới ra thì nó trượt. Ông đưa một nêm gỗ mềm, yêu cầu giữ bằng nêm trước khi lấy dây ép nốt. An thử lần nữa, lần này chân đứng mà mặt còn được nhả.

Miên đem đất ở khoảng sạch sau kho tới làm phần đối, có lời người giữ kho rằng chỗ ấy chưa từng đổ nước rửa gốm. Cô vẫn lấy một phần niêm riêng. Vân kéo bàn khỏi bóng mái để hai mặt cùng nhận nắng, rồi nhận ra gió ở đầu này mạnh hơn. Cả bàn được chuyển vào gian sáng, tránh nóng một mặt. An vốn muốn bắt đầu trước bữa, nghe những chân bàn lại cọ nền thì bật cười hơi gượng. Chỉ làm cho hai thứ đủ giống đã mất gần hết giờ anh dành cho việc biết chúng khác thế nào.

Thoa đưa chiếc nêm đã nhúng nước riêng từ trước, bảo thử nhấc sau khi gỗ nở. An đóng vừa ở mặt khô, tới lúc ướt không kéo được bằng tay. Anh đẩy dao vào định bẩy, Nghiêu chặn cán trước khi mũi chạm chân gốm. Họ tháo dây ngoài, ép nêm từ đầu đối bằng một thanh gỗ khác, mảnh trắng mới rời nguyên. Phần gỗ này sẽ phải vào túi đi bãi có bùn, đâu được ở mãi trên bàn sạch. An cắt rãnh thoát và chừa lỗ đẩy ở cả hai phía, thử lại trên giá rỗng. Vân xin giữ cái nêm nở, đặt cạnh mẫu cong để lát về còn nhớ vật nào từng khiến họ phải dừng ngay cả khi chưa có lực.

---

Lượt đầu dùng hai phần đất đối, cùng một đầu chỉ yếu được chuyển lần lượt, chờ tắt hết giữa hai lần. An đặt ngón trỏ vào thanh gỗ bên phải, ngón giữa bên trái. Anh cảm phía phải lên trước, đoán khe bên ấy còn chặt. Miên chưa đánh dấu hỏng, xin đổi hai miếng gốm cho nhau. Họ tháo từng nêm, giữ đúng mặt quay ra trước, làm lại sau khi giấy báo cả hai đã về mức nền.

Phía phải vẫn lên trước. An nhìn ngón tay mình. Trỏ là chỗ sẹo dày hơn, ngón giữa còn giữ cảm giác rõ sát móng.

Anh đổi tay, nhịp sớm dường như chạy sang bên kia. Vân ngồi đối diện quan sát, hỏi có được dùng hai đầu đũa tì cùng một ngón không. Cậu gõ vào phần chưa nhận lực để chỉ cách đặt, khiến An thấy mình đã mang chính hai đầu ngón khác nhau vào điều đang gọi là một phép so.

Hai đầu đũa truyền lần lượt lên cùng chỗ tay. Khoảng khác giảm, vẫn còn một quãng An không chắc là nghe hay đợi thấy. Miên ghi phần ấy thành một dải, không cố gọt nó xuống một vạch. Anh cúi gần hơn, tai phải hướng vào gốm. Một tiếng xe ngoài bến chạy ngang, âm yếu mất dưới tiếng bánh. Khi xe đã qua, anh muốn kể mình vừa nhận được nhịp cuối, rồi dừng. Anh đã biết nó nên tới lúc nào từ ba lượt trước.

— Cho tôi một lượt không biết bên nào trước — anh nói.

Miên quay tấm che thấp, Vân đặt hai phần đối theo thứ tự cô ghi, An chỉ được sờ thanh gỗ. Anh nhận bên trái mạnh hơn. Tấm che mở ra, cả hai phần vẫn là đất đối, chỉ đầu đũa phía trái tì sâu thêm vì vết khuyết dưới giá. Anh đứng yên nhìn nó, nóng mặt như vừa chỉ một cái giếng chắc chắn ngọt rồi thấy người ta nhổ nước ra. Dụng cụ chưa ra khỏi bàn đã có thể khiến anh tin hơn mức mình thực sự biết.

Nghiêu kê lại đầu đũa bằng một miếng đệm cùng dày, nhờ An nghỉ tay một lượt. Ông cùng Thoa thử bằng dấu nhả trên gốm, còn Miên đọc giấy ở hai đầu đã tách. Họ không nhận cùng một con số hoàn hảo, nhưng dải của hai cách chồng được lên nhau.

Lúc An trở lại, cô chỉ khoảng đó trước, bảo thước này dùng để biết có khác đủ lớn hay không. Những khác nhỏ hơn phải chờ phép khác, dù tay anh có muốn gọi tên chúng tới đâu.

---

Mẫu bùn sâu được đặt bên một phần đất đối đã làm ẩm bằng nước nguồn giữ riêng. Cả hai được đong tới dấu trên thìa, ép ở độ dày ngang nhau. Lần này An dùng một ngón lần lượt, nhờ Vân chuyển đầu đũa đúng thứ tự cô đọc. Phần bùn giữ rung sau khi mặt đối đã nhả. Anh đợi nó tắt hẳn, rồi nhìn giấy Miên: dấu nhận còn ở phía bùn trong cùng khoảng anh vừa chỉ. Hai cách đều thấy độ trễ đủ lớn để phân biệt.

Anh muốn đem ra bồn ngay. Nghiêu chạm chân gốm sau lượt thứ ba, bảo bề mặt bên bùn lạnh hơn vì ẩm. Nếu cứ thử tiếp, nước ở mặt kia sẽ mất dần khác đi. Thoa mang nắp thoáng tới đậy hai phần trong lúc chờ, để lượt kế bắt đầu ở cùng điều kiện gần nhất họ làm được. An nhìn ra lối bãi đã sáng trắng, tính nhịp sẽ đổi trước khi mình tới. Anh có thể tới kịp hoặc có thể giữ được một lượt biết mình đang đo gì; hôm ấy anh chọn ở lại bàn thêm.

Đổi mẫu sang mặt kia, độ trễ theo bùn chứ không ở nguyên bên phải. Vân ghi xong mới thở ra, cậu đã gạch tờ đầu vì thấy mình đặt nhầm chiều dấu mà không báo ngay. An hỏi sao tới lúc này mới đưa. Cậu đáp sợ họ phải làm lại cả buổi chỉ vì mình. Anh nhận tờ, chỉ phần đã đổi thứ tự đúng, nhờ cậu nói lúc nhận ra, còn lời nhắc nghề sẽ để sau khi dòng tắt. Cậu đưa bản nháp còn giữ, nhờ đó họ xác định được lượt nào phải bỏ.

Miên đặt giấy và thước cạnh nhau rồi đổi sang phần đất trên mặt. Khác biệt nhỏ hơn dải của dụng cụ. An viết chưa tách được, hơi mạnh tay làm đầu bút xước. Anh biết trong đất có khác, đã nhìn những đường trắng ở tầng dưới. Nhưng từ việc thấy chúng tồn tại tới biết bao nhiêu là một quãng còn trống. Cô kéo tờ lót sát mép xước, không nói hộ anh câu thước vừa làm cả sáng vẫn có ích. Anh nhìn phần bùn sâu còn nhả chậm, tự ghi đúng điều nó đã làm được.

Đến lượt mẫu mép bồn, nhịp giữ dài, sau lần chuyển về đất đối vẫn có một vệt chậm ở mặt gốm vừa mang bùn. Nghiêu yêu cầu dừng. An định rửa rồi dùng tiếp, ông đưa mảnh chưa lắp còn giữ từ hôm trước. Họ đối mảnh ấy với chân vừa rửa, thấy chân cũ nhả muộn hơn cả khi đã sạch bằng mắt. Muối đã vào lỗ nhỏ hay dòng còn giữ, họ chưa phân biệt được; thước vừa chạm đất mặn cũng trở thành một phần cần đo.

An nhấc nêm, tháo cặp mặt khỏi giá, đặt vào hai đĩa khác dấu. Việc tháo mất ít thời gian hơn anh sợ, không cần cắt gỗ hay bẻ chân. Thoa gõ thử nêm còn khô, nói ít nhất chỗ này dùng được cho cái tiếp. Anh nhìn đôi mặt trắng nằm rời, cảm giác hụt trong ngực bớt giống bị ai phủ nhận tay nghề. Một dụng cụ có thể cho biết sai và còn tháo được để tìm chỗ sai là thứ anh muốn mang ra bãi hơn một mặt liền đẹp mắt.

---

Chiều, bác Kha tới hỏi họ có mang thước đi không. An lắp cặp mặt mới từ phần đã đối nền, mời bác thử bằng hai phần đất đối, không đưa ngay phần bùn dễ nhận nhất. Bác đặt quá mạnh lần đầu, vệt gỗ rung vì đầu đũa chứ chưa vì dòng. Vân giữ lại, chỉ chỗ tựa; đến lần thứ hai bác thấy được khoảng giữ, nhưng không nhận khoảng nhỏ đã tốn cả buổi của An. Họ đánh dấu đúng tầm bác làm được để nếu bác dùng lúc họ vắng, lời hướng dẫn không đòi một bàn tay chưa có.

Bác mang tin Thực muốn gặp nhưng chỉ sau lúc gom muối. Người cho nhà anh vay lúa đang đi nhận phần vụ tới, hôm nay bỏ bãi một buổi cũng thành thiếu. An hỏi có thể gửi tờ hẹn để anh ấy đỡ phải đi lại không. Bác bảo Thực muốn nói ngay ở bờ, cho nhóm thấy công phải bỏ giữa chừng, không chỉ tính giờ người ấy ngồi cùng họ. An để tờ hẹn trong túi, hỏi đường vào ca cuối thay vì nhờ gọi người lên lò.

Miên ở lại đối giấy. Cô bảo tối nay mình cần bàn sáng tới lượt đèn thứ hai, nếu anh muốn sửa giá thì ra hiên. An đã quen nhiều đêm ở Hạ Ngạn có cô ngồi cạnh lúc mình làm, nghe câu ấy mới nhận ra thói quen đã đi theo xuồng tới đây. Anh đem gỗ ra hiên, mượn đèn Nghiêu, để bàn cho cô trải hết các tờ. Từ cửa anh nhìn thấy cô đổi chỗ hai cuộn, viết tên riêng ở đầu bản nhận việc của mình.

Thoa về từ bến với quai xuồng mới. Chị chỉ cho An chỗ thợ đã thay cả miếng gỗ mòn quanh lỗ, không luồn dây tốt qua một miệng đã ăn sâu. Anh ngồi xem chị thử cùng người thợ, hai bao cát lại nằm vào lòng xuồng; lần này anh được giao giữ cọc cho khỏi xoay, một việc không đòi phải nói gì về chuyến trước. Dấu chưa dùng được tháo sau lượt thử cuối. Chị cất nó, nhờ An mai nếu ra bãi thì mang về một nắm đất ở mép khô đã xin được phép. Chị muốn xem nó khác đất lò ra sao dưới lưỡi nạo, giữ phần mẫu ấy tách khỏi việc của Miên.

Vân ngồi cạnh anh, giũa hai đầu đũa cho bằng, hỏi vì sao lúc đọc nhầm anh không giận người đặt tấm che. An đáp lúc mở ra anh có giận, rồi thấy thứ ở dưới chẳng làm gì khác điều đã được giao. Cậu xoay chiếc đũa, cười vì hóa ra người dạy cũng phải chờ qua một lúc mới nói được câu phải. An gật, xin cậu hôm sau nhắc ngay nếu vết gỗ lệch, kể cả anh đang có vẻ rất chắc.

Đôi mặt đã dùng với bùn được đặt nghỉ với giấy ghi giờ, cặp mới còn trên giá gỗ, hai mặt đã tắt đều. An khắc lên cạnh gỗ dấu dừng tại dải còn đọc được, không khắc những nấc mình mới mong có. Anh cầm nó trên tay, vẫn phải quay tai phải khi Nghiêu gọi từ sau cửa. Cái thước chẳng đem tiếng phía trái về. Nó cho anh một câu hỏi có thể đặt xuống bàn để bàn tay khác cùng thử, và chừa nguyên phần im lặng mà anh còn phải sống cạnh mỗi ngày.