Chương 46: Đầu dây Vân buông

Quyển III — Mùa bùn thức dậy

Năm ngày sau khi rời Hạ Ngạn, An trở lại Cửa Lau với áo đã khô rồi ẩm thêm một lượt trên bến chờ. Những bó phên ở chuyến về này được dỡ gần chân cây khác, bùn vừa bồi đã đẩy tấm ván ra ngoài nửa sải. Anh nhờ người giữ bến nhận hộ dây tới lúc mình đứng chắc, nhìn quanh thấy Vân và Nụ đang đối một tờ giờ, cả hai cùng ở ngoài vệt nước đang xuống.

Vân chào, định nhận túi ngay, An chỉ phần mình thật cần cậu giữ hộ để còn rửa chân. Anh lấy tờ Thoa gửi ra trước khi mang các bản khác về chòi. Cậu nhìn hình lò, nhận ra nét những vị trí đã giúp khi nung, hỏi ông Nghiêu có thật nhận người một mùa không. Anh đáp đó là tờ ông và Thoa nhờ chuyển, phần chọn thuộc cậu, kể cả muốn hỏi lại giờ ở hay việc phải làm trước khi nhận.

Cậu gấp tờ vào ngăn khô, quay lại với Nụ cho hết lượt đang đối. An đứng ngoài cọc, thấy cậu hỏi một dấu mờ có phải cùng giờ hôm trước hay giờ mới. Chị chỉ tờ gốc bên cạnh, cậu ghi đúng hôm, để hai khoảng vắng đứng tách. Những tờ sau lỗi mưa có hai tên đọc, một ô còn trống vì Nụ bận bán không tới được, chưa bị người ở lại làm đầy để An về thấy mọi thứ trơn tru.

Miên đang ở góc ruộng với Yến, tới gần trưa mới về. Cô cho An xem các lượt mưa tự nhiên đã đo trong lúc anh đi, có chỗ giữ dài hơn khay thử, có một dải ngoài nhả sớm khi lối cỏ được dọn đúng phần người giữ cho. Ván rãnh vẫn mức cũ, họ chưa làm lượt mở mới. Lợi đã dựng được mẫu cửa bằng gỗ trên sân, còn chỗ đứng và quyền tràn đang hỏi cùng những nhà có đất.

Anh kể buổi rà bằng phần cô muốn nghe, gửi bản sao có ngày đối tiếp của Cố vào hộp tổ. Người vườn vẫn phải chờ vụ, Cố vẫn trả dài, chữ ký riêng nguồn không được đưa lại. Cô đọc tới phần bản đo cũ của mình đã dùng trong đúng phạm vi, gật rồi khép. Anh đưa lời mẹ Vân nhắn riêng cho cậu, không kể cả gian nhà vừa lo trước mặt mọi người đang tới nhận ca.

---

Chiều, Vân ngồi trên bậc chòi với tờ hình lò, dùng một que gỗ lần từng vị trí. An mang nước tới, cậu hỏi nếu mình đi bây giờ có phải bỏ phần làm sai chưa trả xong không. Anh ngồi bên, nhắc công hong đã được đối, các tờ sai còn nguyên, những điểm cậu giữ đã đọc lại có người cùng nhận. Cậu cần giao phần đang làm đủ, không cần ở mãi một nghề để làm chứng rằng từng mắc lỗi ở đó vẫn biết nhận.

Vân nói mình thích lúc nhìn được đất mềm thành một vật cầm, biết vì sao chân dày nhả khác chân mỏng, thích cả ca phải đợi chứ không chỉ lúc lò mở đẹp. Cậu còn muốn học nối, nhưng mỗi khi cầm tờ hình này lại nghĩ tới chỗ tay mình chưa biết đặt. An nghe, có một khoảng trong ngực muốn kể đầm đang cần cậu, những việc cậu vừa làm tốt. Anh để cậu nói hết trước khi hỏi học xong muốn quay đâu.

— Tôi chưa biết — cậu đáp. — Trước hết học đủ một mùa, rồi xem mình còn muốn nhận phần nào. Có thể về nhà một chặng.

An nhìn cuộn chỉ tập cậu vẫn cất, nhớ em ở Hạ Ngạn từng chờ xem. Anh bảo giữ nó, cũng không phải vì cầm của nghề nối mà không được cầm đất gốm. Cậu cười, lấy bản mẫu cong mình đã vẽ ra nhìn, nhắc Thoa còn giữ vật thật. Lần này An chỉ còn chỉ được nơi nhận lại mẫu ở lò, không có một món đồ trước mặt để giúp cậu thử thêm rồi kéo dài giờ trả lời.

Miên tính công Vân tới ngày muốn đi, hỏi cậu nhận việc gì trong lúc học, nơi ngủ và phần ăn ai chịu. Cậu chép câu hỏi gửi theo chuyến bến sớm sang Cồn Sậy trước, chưa bỏ hết việc đang nhận trong một chiều xúc động. Nghiêu cần trả lời chính cậu, bên lò cũng có quyền chọn điều kiện đủ sức làm. An giúp ghi địa chỉ gửi đáp, không viết thêm một câu nhờ nhận vì người học của mình chắc chắn sẽ thành thợ tốt.

Trong những ngày chờ, Vân tiếp tục ca đã có. Cậu đưa tờ giờ cho người sẽ nhận phần sau xem từng điểm, tự dẫn một lượt ở nơi mình đọc được và chỉ nơi từng không đọc nổi khi lá phủ mưa. Hào tới một đoạn, nhận chỉ giữ được giờ sát lúc ra ruộng; Nụ nhận ngoài sau lượt bán, hai bên còn khoảng phải có Miên. Số công tăng được đưa tới người góp trước, thiếu người thì bớt số điểm trong buổi, không ép Trầm làm cả ngày còn gọi đó là khách giúp.

An đứng cách một khoảng, nghe Nụ lấy hai tờ cùng dấu khác giờ ra hỏi cậu vì sao phải giữ riêng khi mắt mình nhìn thấy chúng bằng nhau. Vân đặt chúng cạnh vị trí trên bản, nói mỗi tờ chỉ nhận lúc người ấy đứng ở đó, bằng nhau một lượt chưa biết quãng giữa có đổi không. Cậu mang bầu nước tới, mời chị đọc một lượt trong lúc mình ghi, rồi đổi để người nhận ca tự cầm bút. Chị viết tên nhánh theo cách người đánh cá gọi, cậu chép cả tên ấy bên ký hiệu cũ. Khi An bước gần, tờ hướng dẫn đã thêm một góc do Nụ vẽ, chỉ chỗ đèn cần nghiêng để cá không bị ánh sáng động ở khoảng chị đang nhìn. Người học còn truyền được điều mình biết và nhận thêm một điều trước khi cất phần học ấy đi nơi khác.

---

Thư lò về theo thuyền phên sau mấy lượt nước. Vân được nhận học một mùa, việc thường trong lò tách khỏi giờ học có người đứng cùng, chỗ ngủ ở gian đã dùng lúc khảo sát, tiền ăn tính phần đã nói. Nghiêu nhắc không giao cho người học tự giữ cửa lửa chỉ vì đã từng đứng nhìn. Thoa hỏi cậu muốn tới chuyến nào để có người đón ở bến và giao lại những mẫu đang cất.

Vân đọc hết, tự nhận ngày đi, gửi một bản về nhà theo địa chỉ đã có trước khi thu túi. An lấy khoản công còn thiếu từ hộp tổ trả đủ, để tiền về của cậu vẫn là của cậu, không biến thành phần vốn bị tổ giữ nếu rời. Miên cho cậu bản những việc đã làm cùng, trong đó có một dòng về hai dấu chép sai và cách đã đối lại. Cậu hỏi có cần đưa người lò xem dòng ấy không. Cô đáp đó là bản của cậu, đừng cắt thành một bản không có ngày mình đã làm điều đó.

Cậu chọn gửi nguyên. Lúc viết thêm mấy chữ cho Nghiêu, tay cậu ngừng một quãng, rồi đọc dòng mới cho An nghe: xin được học cách nói chưa biết sớm hơn. An đứng qua cửa nghe cậu đọc, đợi cậu gấp rồi đem dây thường ra sân xếp lại để phần giao tới khỏi lẫn đồ riêng. Những đầu dây cậu từng dùng buộc quá chặt giờ được thả thành vòng, một nút chờ đủ rộng cho người giữ tay lạnh mở được.

Mẫu cửa Lợi làm cần một người ghi lần kéo. Vân nhận buổi cuối còn ở, Hào cầm tay đòn, Nụ nhìn đầu ngoài mô tả bằng dây trên nền. Cậu đọc từng lần, một lượt dây quệt cọc thì cho làm lại từ trạng thái dừng đã nhận, không dùng lần suýt qua để làm số đẹp. An tới sau, chỉ thấy bản gốc có nét sửa, cậu giải thích đủ lỗi thao tác rồi đưa cho người mới ghi tiếp khi hết ca.

— Tôi tưởng buông chỗ này sẽ khó hơn — Vân nói khi người khác cầm bút.

An muốn đáp cũng tưởng vậy, rồi nhận điều mình đã nghĩ từ lâu mà chưa nói. Anh bảo có lúc thấy cậu làm được thì muốn giữ thêm, có lúc cậu sai lại nghĩ phải tự dạy tới khi mình hết lo. Cả hai cách đều dễ khiến một người học phải ở cạnh nỗi lo của thầy lâu hơn ý muốn của mình. Cậu nghe, hỏi vậy nếu học về thấy mối nối An làm còn sai có được bảo không. Anh đáp khi đó cần bảo rõ từ chỗ sai, đừng chỉ đứng cười nhìn.

Đêm thu đồ, Vân đổ ngăn túi ra trên tấm chiếu, có mấy mẩu than quá ngắn, sợi buộc gói cơm và một hạt đậu đánh giờ đã khô méo. Cậu giữ hạt đậu cho em xem, tự nhặt những mẩu làm bẩn ra ngoài, hỏi An có lấy phần giấy còn trắng ở bản nháp không. Anh nhận giấy dùng tại bệ, trả cậu phần hình đã vẽ mối đầu tiên ở Hạ Ngạn. Cậu nhìn nét gỗ lệch, bật cười vì khi ấy đã muốn mang nó khoe rằng mình gần biết nghề. Anh hỏi bây giờ sẽ nói gì với em. Cậu ngẫm, đáp chắc sẽ nói mình đã biết đủ để còn muốn học một thứ cụ thể nữa. An gấp tấm chiếu lại khi đồ đã vào túi, thấy gian chòi chỉ bớt một chỗ ngủ mà gió qua cửa như rộng hơn.

---

Ngày đi trời quang sau một đêm ẩm, thuyền hàng vào bến có chỗ cho người cùng một túi nhỏ. Trầm dẫn Vân ra, tính phần gửi hành lý như những khách khác, không đòi người chở nhấc quá tải vì cậu còn là học viên. Cậu mang tiền ăn dọc đường riêng, tờ giờ tới bến gửi trong ngăn ai hỏi cũng lấy được, còn tiền về nhà bọc sâu hơn không dùng vào mấy món đồ mới muốn mua giữa chuyến.

Bà Hường nhờ đưa sang lò hỏi một loại bát chân cao để mình lựa cói đỡ phải cúi; bà Khê đưa hình vẽ chiều cao bằng hai ngón đã đối trên giấy. Vân nhận chỉ hỏi và gửi mẫu giá, chưa hứa sẽ làm ngay một món nghề mình còn chưa học. Nụ nhờ cậu vẽ lại cách ngăn đèn khỏi lẫn tờ ướt cho người bến khác, công ghi đã tính nhỏ mà rõ. Cậu nhận một việc vừa sức mang đi cùng giờ học, không ôm cả đầm trong túi để vẫn thấy mình cần ở đây.

Miên chào cậu ở đầu ván, đã có ca phải tới với Yến. Cô nhắc chỗ người đón tại Cồn Sậy, dặn gửi tin nếu phải đổi bến, rồi mang hộp của mình đi. Cậu đứng nhìn một lát, không cần cả nhóm ngồi theo trên thuyền mới tin mình được cho đi. Trầm nhận dây neo từ người giữ bến, quay chỗ cuộn để người mang hàng còn bước được.

An cầm một đầu dây lúc Vân xuống, chờ cậu ngồi chắc theo phần đã nhận. Cậu tháo đoạn buộc tạm của túi, đưa sợi ở việc giữ dấu lại cho người ca sau, giữ cuộn tập riêng trong ngăn. Khi thuyền đủ tay, An thả dây cho người lái nhận, khoảng nước mở ra giữa hai bàn tay. Anh nghe cậu nói điều gì nhỏ, xin nhắc lại; cậu quay mặt, bảo sẽ viết khi tới lò.

Thuyền đi qua mũi bồi, chỉ còn mái sau bó phên. An không đợi tới lúc khuất hết, quay về đúng giờ mình đã nhận cùng Hào. Trên bảng ca, tên Vân dừng ở ngày hôm nay, tên các người nhận sau đã được đối từng lượt. Gió thổi một góc lên, anh kẹp lại, chừa phần ngày mai còn trống cho giờ chưa biết, rồi bước qua bờ lau tới chiếc cửa gỗ đang chờ một bàn tay khác kéo thử.