Chương 17: Bữa cơm sau ca muộn

Quyển I — Bảy ngả nước

Ngày chạy trọn đầu tiên, An đến khi bà Diên đã cắm lại cọc nước. Bà cầm dải vải đánh ngang mức mình muốn hạ tới, phía trên là dấu đã nhận theo hợp đồng. Muốn lúa khô chân hơn phải hạ thấp hơn cả mức đã ký. Anh nhìn hai dấu, hỏi bà để cả hai làm gì. Bà bảo một cái là để tính tiền với thợ, một cái để nhớ mình còn muốn. Anh gật, không tháo dải vải đi cho tờ đo nhìn đẹp hơn.

Miên đặt giấy giếng ở phía ông Bửu, giấy đầu mương do người giữ mương tự đối. Vân giữ giờ và vị trí chốt, không còn phải chạy cả tuyến một mình. Con gái ông Bửu đã đem phên tới giàn tre sân bà Diên, thử đi lại hai lượt không chắn bếp rồi mới nhận cờ bồn. Mỗi người đứng được ở phần việc của mình, khoảng từ nút đầu đến mương ngoài bỗng trông dài hơn lúc tất cả tụ quanh An.

Vân kê bản ghi lên một giá ba chân tự làm từ gỗ thừa. Trên bờ hẹp, cậu không cần quỳ giữ giấy bằng cả hai đầu gối như buổi đầu tới vườn. Một chân thấp hơn, cậu chèn đá rồi lắc thử. An nhìn định nhắc mặt giấy quay, cậu đã cắt góc đầu theo dấu bà Diên dùng và đặt đúng hướng. Cậu mở hộp đậu đánh giờ, xin người chuyển tin đừng đứng trước giá che tay báo đầu bồn. Người ấy dịch sang bên, hỏi giờ nào đổi ca, cậu tự chỉ mốc đã hẹn. An đi qua mà chưa phải nhận một dụng cụ nào từ tay học viên.

Trước lượt đầu, anh gửi một mảnh hẹn qua người sắp sang Đá Bạc: hôm nay tới bảy ngày đã hẹn kiểm gốc mận, nhưng tuyến ruộng cần theo trọn hai ngày, xin vườn nhận lùi hai hôm. Anh nhờ mang lời đáp về trước trưa, không tự gạch lịch người khác. Khi chỉ còn đang kiểm đầu chờ, người ấy trở lại báo ông lão và người giữ thúng đã nhận, sẽ giữ riêng hai ngày lá rụng thêm. Miên sửa mốc kiểm thành ngày thứ chín trên bản của họ, An đặt giấy đáp vào ngăn vườn trước khi mở dòng.

Đầu vào mở. Những đoạn chỉ ngậm ánh nhạt, lần lượt căng rồi mềm đúng thời gian đã thử. An nhìn ngón tay, không cần giữ luồng qua đó; việc của anh là chạm mặt kê nhận rung, đối mép chỉ có cọ không, báo dừng nếu khác mẫu. Vân thấy anh cứ cúi về cùng một chỗ, nhắc còn đoạn phía sau chưa ghi. Anh lùi, đi hết lượt thay vì đứng chờ một lỗi mình đã lo nhất từ tối qua.

Lượt thứ nhất bồn nhận đủ trước khi đầu mương nhẹ. Họ giữ, không mở tiếp. Bà Diên đứng ở cọc nhìn nước ruộng gần như nguyên, mặt càng lâu càng cứng. An nhìn cờ cao, chờ tới khi người ngoài mương báo nhận. Lực trả qua đường vòng, vệt giếng chỉ nhích trong mức đã chấp nhận. Ông Bửu lấy tay đánh dấu, tự đọc cho Miên nghe thay vì đợi cô bảo đã ổn.

Lượt thứ hai tới gần trưa, một xe qua đường cũ làm đất dưới gốc thị rung nhưng các đoạn bờ ngoài không bị kéo. An đứng nhìn rễ ở xa, lần đầu thấy đường vòng giúp họ không phải dừng chỉ vì bánh xe tới. Chị giữ cờ đường cũng không phải giữ mọi lượt nước, chỉ lúc người làm ra vào mang vật liệu. Bóng mát dưới cây vẫn có người ngồi; không ai biết hôm trước An từng muốn đặt tuyến dưới chân họ.

Tới chiều, cọc hạ một khoảng nhỏ. Bà Diên chỉ dải vải cho An xem, bảo chưa tới. Anh đối giấy, ghi đúng mức, báo ngày thử thứ nhất chưa phải lượt nhận cuối. Bà gật, giữ nguyên cả hai dấu. Họ hạ tuyến về mức chờ trước tối, giao ca cho người ở lại, không kéo thêm vì một ngày đã bỏ ra nhiều công.

---

Sáng thứ hai, An và Miên tới riêng từng đầu trước khi gặp nhau ở bồn. Họ muốn biết bản ở lại đêm có đúng mức đã nhận, không chỉ xem mẫu ban ngày. Ở giếng, ông Bửu ngủ gà trên ghế vì đêm phải dậy hai lượt thay người nhà. An hỏi có cần đổi người, ông bảo đã có giờ con gái tới, chỉ còn đợi thêm. Anh ngồi cùng tới lúc cô nhận cờ, không dùng người đang mệt làm bằng chứng ca đêm cũng nhẹ.

Bà Diên đã cắt nốt một dải lúa ở góc sâu. Cô con gái ông Bửu dùng khoảng sân trống để phên của mình, đổi lại phụ bà lật lúa lúc không giữ bồn. An nhìn hai nhà vốn cãi nhau bên giếng giờ làm việc cạnh nhau, không tự nhận công trình đã khiến họ thương nhau. Họ vẫn tranh chỗ đặt nong, phải kéo lại chân giàn để khỏi che lối bếp. Một đường chỉ không làm mỗi ngày tự thuận.

Lượt nước buổi sớm đi chậm hơn hôm trước. Mương ngoài giữ cao vì người ở đoạn dưới đang rửa guồng mới lắp, đã báo trước ca nhưng giấy ấy chưa tới nhà bà Diên. Người giữ mương đem tới, chỉ giờ có thể nhận lại. An ngừng mở tiếp, giữ đúng giới hạn bồn. Bà Diên hỏi tại sao một cái guồng ở nơi khác được phép giữ lúa nhà bà lâu hơn.

An không đáp rằng đó là việc chung nên bà phải chịu. Anh đi cùng bà ra đầu mương, xem hai người đang rửa đất bám guồng trước khi đưa nó vào vận hành. Nếu họ không rửa, phần đất ấy sẽ mắc ngay nút đầu dưới. Bà hỏi còn cần bao lâu. Họ báo phần việc còn lại, nhận làm trước chỗ thoát chung, để bồn có một lượt trả sớm hơn rồi mới rửa nốt góc ngoài.

Miên giữ hai giấy đối, đánh riêng thời gian mương không nhận ngoài giờ ban đầu. Lượt ấy không được tính như tuyến thoát chậm do mẫu, cũng không được xóa khỏi trải nghiệm bà Diên đã phải chờ. Khi hẹn lại lượng cuối, họ thêm khoảng đợi thực và ca người giữ bồn. Bà đồng ý ngồi thêm tới khi trời xế, nhưng yêu cầu người ngoài mương báo đúng giờ mới, không gửi một mẩu giấy qua ba nhà rồi coi như đã nhận.

Tới lượt cuối, nước dưới cọc hạ qua dấu đã nhận theo hợp đồng, còn cách dải vải bà mong gần một gang. Miên chờ bồn trả xong, kiểm giếng thêm một quãng rồi mới ghi kết quả. An nhìn nét mực, thấy mình muốn gọi bà tới ngay để được nhẹ cả vai. Anh vẫn đợi cô quay tờ cuối ra trước. Hợp đồng có nhiều đầu, cọc của khách trả tiền không tự cho phép bỏ mức giếng khỏi lần kiểm.

Bà Diên cầm bản, đối với chân cọc bằng tay. Bà nhận phần đã đạt, giữ tiền bảo dưỡng theo các lượt đã hẹn, không trả thêm vì mọi người ở lại trễ. An không xin thêm. Số công đã dùng nhiều hơn anh tính tối nhận giá; việc đó cần mang về bàn của mình, không viết lại vào lời khách đã nhận từ trước.

---

Bữa cơm trải ở sân bà Diên sau khi phên cuối được khiêng xuống. Chỉ có canh rau, đậu và phần lúa cắt sớm nấu thành cơm hơi dính. Bà bảo ai không thích thì tự kiếm bát khác, chẳng phải tiệc cảm tạ. Chị bán đậu cười lớn nhất, lấy ngay phần đậu xem có ngon bằng hàng mình làm không.

An ngồi bên phải Miên, phía còn lại chừa lối để người tới nói đứng trước mặt. Vân mang hai bản ghi ra định đối trong bữa, bị mẹ cậu cầm lấy, nói ăn xong chữ không chạy mất. Cậu phản đối rằng đó là giấy làm công. Bà đặt trên chiếc ghế khô cạnh mâm, vẫn trong mắt cậu, rồi đưa bát. Cậu đành cười, nhận cơm đầy hơn bữa thường sau một ca đi bộ cả ngày.

Cố Kính đến sau, thay xong người giữ đoạn bồn mới rời. Ông đặt mảnh đồng thừa lên ghế, nhận nhắc cất riêng đồ nghề khỏi cơm như một người thợ bình thường. Khi ngồi xuống, vai đau làm ông nhăn, Vân xoay chiếc ghế thấp hơn cho ông. Hai người nói chuyện rãnh chốt ở bể thứ ba, bị bà Diên nhắc chỗ ấy ngoài ruộng bà, muốn cãi thì đừng làm nước canh nguội. Cố bật cười trước, Vân cười theo, rồi thôi bàn mẫu.

Ông Bửu mang ít quả thị rụng, chọn phần không dập đưa giữa mâm. Chị bán đậu bảo giữ cây quả là phải, được cả bóng lẫn quả. Bà Diên nhắc giữ cây cũng làm đường dài và tiền công nhiều hơn. Ông Bửu gật, bảo thế mới cần nhớ phần ấy khi tính bảo dưỡng, chứ không treo một câu cây tốt người tốt rồi quên. Hai người đã có thể nói một điều trái nhau mà không đứng lên bỏ bát.

An ăn chậm, thỉnh thoảng phải xin nhắc một câu giữa tiếng cười. Miên không đoán hết rồi kể gọn lại cho anh. Cô kéo đèn đủ sáng, người vừa nói tự quay lại. Có một chuyện về chiếc liềm đổi cán An vẫn không nghe trọn, anh chấp nhận chỉ hiểu nửa câu đùa, không bắt cả mâm làm lại từ đầu cho mình. Anh nhìn Vân cười đến suýt sặc, thấy bữa cơm không phải một bài thử anh cần đạt đủ.

Khi mọi người về dần, bà Diên bưng nồi vào, con gái ông Bửu gỡ phên khô khỏi giàn. An xin phụ rửa bát. Bà đưa chậu cho anh với đúng phần việc, không giữ khách trên ghế. Miên ngồi lau, xếp hai chiếc sứt mép riêng để mai chủ nhà còn biết. Ánh đèn rọi một vòng nhỏ giữa hai người, ngoài đó đường bờ đã tối.

---

An đếm lại tiền ở bậc sân khi hết bát. Trả đủ công, giấy và vật liệu, phần còn lại ít hơn một ngày sửa chuông trước kia. Miên đọc sổ mình, chỉ hai lượt cô đã nhận làm miễn phí mà anh vẫn lẫn vào tính lời. Anh trả riêng phần ấy trước, con số cuối lại nhỏ. Anh nhìn nó một lúc rồi bật cười, bảo mình đã mua được một cách tính giá đắt hơn mấy miếng gốm.

Miên không cười theo ngay. Cô hỏi lần sau anh có dám ghi đủ buổi chờ không. Anh đáp sẽ phải ghi, còn có dám nói trước khách hay không thì tới lúc mở miệng mới biết. Câu thật ấy khiến cô cười. Hai người cùng gạch phần vật liệu mẫu được tính hai lần, trả lại cho hộp công, để một khoản lời nhỏ không sống bằng số sai.

An hỏi nếu có lời mời đi xa, cô có muốn nhận đo ở nơi chưa biết mạch không. Miên nhìn miếng gốm mẻ trên bàn, nói muốn xem hạ lưu: giấy của những người đo dưới đó có vệt mặn cô chưa từng tự chấm được. Cô đã định dành một mùa sau khi ca ở đây đứng vững, chưa biết tiền đi bằng đâu. An bảo mình muốn biết gốm nhận lực trong đất mặn khác ở đây thế nào. Rồi anh nghe câu ấy giống lấy nghề làm cớ hỏi điều khác, im một lát.

— Tôi muốn đi cùng cô, nếu hai người nhận được phần việc riêng — anh nói.

Miên xếp chiếc bát cuối xuống, hỏi nếu chỗ cô tới chưa có việc cho thợ chuông thì sao. Anh nhìn tay, nghĩ thật, rồi đáp có thể học, có thể sửa đồ thường để trả đường, nhưng không nên buộc cô đợi mình ở một nơi chỉ vì anh chưa có việc. Cô bảo muốn biết anh nói được điều ấy lúc đứng trước một hợp đồng thật không. Anh cười, nhận rằng cô chưa cần tin ngay tối nay.

Họ không chọn đường đi trong bữa. Còn ca, lớp học, một lần kiểm sau mưa và những khoản công phải đối. Miên hẹn mai cùng chốt phần bàn giao, sau đó mới hỏi các nơi có thể cần đo. An nhận, không biến lời muốn đi cùng thành một giờ khởi hành có thể làm người ở lại hốt hoảng.

Ra khỏi sân, họ dừng bên cọc ruộng. Dải vải bà Diên vẫn giữ ở dưới, dấu theo hợp đồng đã lộ trên nước. An không tháo cái mong muốn còn lại của bà đi. Miên soi đèn, cho anh thấy người trực đã đứng đầu bồn và nhận lượt tối. Hai người đáp tay, đi về theo đường xe dưới tán thị, mang những chiếc bát nhà họp đã cho mượn trả về đúng chỗ trước khi hết đêm.