Chương 47: Một khoảnh ruộng lùi

Quyển III — Mùa bùn thức dậy

Khoảnh Yến chỉ không trống. Lúa ở đó thưa, chân nâu hơn dải giữa, vẫn có những bông sắp vào hạt. An đi theo lối chị mở bằng chân, giữ thước trên vai để khỏi quệt ngọn. Hào mang cọc thường, đặt ở ngoài chứ chưa đóng xuống. Hai người cùng giữ góc ruộng đã nói từ buổi đọc sổ, hôm nay mới đứng cạnh nhau chỉ rõ phần có thể bàn cho tràn theo mùa.

Yến nhổ một cây ở chỗ đã nhận làm mẫu, đưa chân cho An nhìn. Tầng giữ ẩm khác những nơi bùn ngoài đặc, rễ còn có phần trắng. Chị bảo gọi lúa kém dễ khiến người tới nghĩ bỏ đi chẳng mất gì. Vụ này nhà đã mua giống, dặm, giữ bờ, một ít bông thưa vẫn là gạo vào nồi. Anh nhận ghi từ công đã có, không lấy màu xanh nhạt trên bản để giảm cả phần phải trả khi đổi đất làm việc khác.

Hào muốn để đường nhận qua mép gần kè hơn, chỗ ấy bớt lấy ruộng nhưng dồn gần lối nhà Khê. Miên đặt thước cân cùng rãnh so, phía ấy thấp hơn điều mặt cỏ làm mắt tưởng. An dùng cọc chỉ hướng nếu nước tới, chị em Khê phải qua lối của mình ngay sau chỗ nó định đi. Hào nhấc cọc ra, chuyển phương án sang phần ruộng hai người đã nói, chừa người phía nhà khỏi chịu thay chỉ vì đường của mình ngắn.

Trầm nhìn vạt lúa, xin giữ một dải gốc ở mép ngoài cho lau trở lại có nơi bám, chưa cạo hết nền cho thành mặt trơn. Yến hỏi nếu bùn ở đó giữ lâu thì sau mùa có lấy lại gieo được không. An chưa biết, đáp lượt đầu chỉ có thể cho họ xem phạm vi đã thử, phần hồi đất phải qua mùa sau. Họ cần nhận bồi vụ chắc đang mất, không bán cho người giữ ruộng một vụ xanh hơn chỉ có trong hy vọng của thợ.

Yến ngồi xuống bờ, dùng tay vun lại đất quanh cây vừa lấy mẫu rồi đặt phần còn lành vào chỗ dặm. Chị chưa nói nhận. An để thời gian đó cho chị với Hào trao đổi, đi cùng Miên tới điểm đủ xa để hai người không phải nói điều nhà trước mặt người đang đợi một câu đồng ý.

---

Buổi bàn phần tràn có người hai phía. Nụ mang bản giờ đăng, Dư giữ sổ mùa cũ ở nhà nhưng đem bản chép đã đối; ông chỉ ngồi nghe ở đây, không dùng tuổi của giấy cho mình quyền quyết ruộng. Hào trải tấm chiếu, Yến đặt nắm lúa lên góc, bà Khê mang tờ giờ chuyển người và đồ đã được hai chị em nhận. Mỗi tờ có một việc chưa thể bỏ khi nói tới nước của cả đầm.

Một người làm phên nói bãi ngoài từng rộng hơn, sao còn phải mua phần tràn vốn là đường cũ. Hào ngồi yên, bàn tay giữ nắm lúa chặt. An nhớ ba vạch trên cọc, trả lời sổ cho họ biết mặt đã đổi, không biến người đang dùng ruộng thành kẻ phải trả vì sinh trước mình. Nếu cần khoảnh này để một cửa tràn làm được việc, chính công trình phải tính phần nó lấy hôm nay.

Miên đặt ba phương án hiện nhóm xem được. Giữ nguyên bờ và đo tiếp không có đợt mở lớn; làm một cửa thấp với khoảnh nhận hẹp, mức tràn giới hạn và nhiều lần nghỉ; hoặc tìm thêm đất rộng phải hỏi thêm nhà và chờ dài. Các phần chưa được nhận vẫn trống. An không giấu lựa chọn chưa làm để phương án mình muốn thành lối duy nhất người góp tiền được nghe.

Yến cùng Hào chọn bàn khoảnh hẹp trước, chỉ hai mùa đầu với giờ xem lại giữa mùa. Đất vẫn do họ giữ, lúc chưa nhận nước vẫn có phần công của nhà, tổ không đem cọc tràn làm ranh sở hữu mới. Vụ hiện tại phải gặt trước khi mở, nếu trời đổi cần dùng sớm hơn sẽ hỏi lại lúc đó và trả phần bông chưa tới. Một câu trong tờ không tự nhận sẵn toàn bộ ruộng khi mây đen hiện.

Nụ nhận phía đăng phải được báo đủ trước một lượt, có người nhìn cá ở đầu nhận và quyền dừng như đã nói. Trầm cần chỗ chuyển chòi qua phần cao trong các ngày thử, công nhấc đồ và lau phơi phải có. Bà Khê chạm tờ của mình, yêu cầu ngày nhà chưa chuyển không được tự suy vì bên ruộng đã ký. Miên đánh ba việc thành ba lời nhận cần tới đủ, không để một tên người giữ đất kéo mọi người phía sau theo.

Đến tiền, phần các nhà đã góp mới đủ công cửa và một phần bồi đầu. Người góp muốn hẹn phần lúa tới sau khi nước dùng tốt hơn, Yến đặt nắm bông xuống giữa. Chị phải chịu mất mùa từ lúc mở, đâu thể trả giống bằng một lúc công trình tương lai biết đem nước về đúng nơi. An nhìn phần tiền công mình còn giữ, tính chỉ thêm được một ít, không thể lấy tiền phải để trả nợ lò Cồn Sậy mà bù vào.

---

Họ đi xem phạm vi lần nữa trước khi tìm thêm số. Lợi mang thước gỗ theo mẫu cửa, hỏi phần đất giữ chân cần rộng hơn mép nước nhận bao nhiêu. An đặt bộ kê rời trên bờ khô, mô tả lực có thể dồn khi đóng đầu nhận. Mép chân không được nằm giữa phần tràn mềm, phải chừa lối cho người nhìn đường trả trong đêm. Khoảnh hẹp vì vậy vẫn cần một góc làm chỗ đứng, thêm đất nhưng bớt một người phải lội tới chốt.

Yến lấy cọc tới góc ấy, hỏi phần không có nước có được đặt nong sau mùa không. Lợi cho xem vị trí dụng cụ giữ riêng, mặt kê còn lại có thể dùng nếu dọn đủ trước ca. An nhận cần ghi cả giờ dọn và người nhận đồ, không thể vừa cho đặt vừa đổ lỗi đồ nhà chắn đường mỗi khi mở. Chị đổi một cọc sang mép lối, để chỗ người đang làm còn dùng được ngoài mùa nước.

Hào lấy chiếc sọt gặt ở đầu ruộng, đổ ít đất vào cho đáy đừng nhẹ rồi đi thử giữa hai cọc. Qua được người, vành sọt lại mắc. Anh nghiêng nó, đất rơi thành một vệt trước chân. Lợi đang cúi nhìn nền phải nhích gối mới tránh được. Nếu giữ lối này, mỗi lần gặt người khuân sẽ đi chéo qua nơi người trực đang tháo chốt, đúng lúc cả hai đều không nhìn rõ bàn chân nhau.

An cầm thước định thêm một gang. Yến giữ đầu kia, bảo đợi chị mang đôi quang thật ra. Đòn gánh có một bên vá nên hai sọt không nằm ngang như hình trên giấy. Chị đi chậm với tải nhẹ, Hào đổi vai đi chiều ngược, Lợi kê thanh mẫu tại đúng chỗ sẽ dựng. Đến lượt ấy họ mới thấy đoạn phải rộng nằm sát gốc rễ, không phải kéo đều cả lối. An đổi ba dấu, để sọt còn đung đưa được mà người bên cửa không phải lùi xuống nước.

Miên buộc dây màu lên phần mở thêm. Buổi sau gặt xong mới được lấy đất ấy dựng chân; trước đó vẫn là đường chuyển lúa. Yến nhặt phần đất rơi, trả về ruộng, rồi xếp chiếc sọt vào bên hai cọc. Vật làm mẫu ngày mai cần ở lại đây, chị bảo, người tới sau sẽ biết họ đã thử bằng thứ nào.

Trong lớp đất nông có một mảnh ván cũ, Hào nhớ từng lót qua đó để chuyển giống. Lợi đề nghị nhấc hết phần dưới chân kê trước thử, còn đoạn ruộng ngoài giữ nguyên cho tới lúc gặt. Họ chỉ đánh dấu, không dựng trước một cái chân đủ nặng để người giữ đất muốn rút lời cũng ngại công đã đổ xuống. An gom dụng cụ về theo lượt, để khoảnh cọc vẫn còn là ruộng khi mọi người chưa trả đủ phần đầu.

Trầm đi dọc lối ra ngoài lau, thấy một nhánh rễ chạy ngang đường dự tính trả, đưa An nhìn. Chị muốn giữ vì bờ phía ấy đang sống, Lợi cần khoảng chân chắc để vật liệu khỏi kéo nghiêng. Họ dời một đầu cho đường cong hơn, Miên ghi phải đo ban đêm ở đó vì chiều đổi có thể khác chỗ trống. Một nét gấp trên bản bớt đẹp, phần đêm cần thêm một người dẫn và một lần đối hiện rõ lên thay.

Hào thấy con số công lại tăng, hỏi có phải càng tìm người bị ảnh hưởng thì việc càng đắt. An đáp hôm nay họ nhìn được những phần ngày mai vẫn phải có người chịu, chỉ đang thôi giấu chúng trong một mức mở đẹp. Anh nói xong, nhìn mặt người góp, xin được đưa giá mới về tính một tối thay vì nhận ngay rằng mình sẽ tự làm hết phần tăng. Miên thu tờ, không phải lên tiếng giành công hộ mình lần này.

---

Phần bổ sung được chọn sau hai buổi các nhà tự bàn. Một số người mua phên nhận trả trước một phần hàng có thật sẽ giao, người bán cá để dành một phần công giữ lượt, các nhà trong ruộng thêm số đã chọn vì cũng muốn có cửa nhận khi mưa dồn. Không ai nhận một món góp dưới tên khác để nó trông như toàn bãi cùng đồng ý. Hai nhà chưa muốn tham gia giữ tiền của mình, lối tràn và mức trước nhà họ vẫn phải được tính đủ.

Yến nhận phần bồi đầu bằng giống mùa sau, gạo ăn trong khoảng chờ và một số tiền thuê công gặt, đúng những thứ nhà đã chọn. Hào mang cân ra, Dư giúp đối lượng, có một bao giống hạt nhỏ khác lô được giữ riêng hỏi lại người bán trước ký. An không nhắc chuyện bao lúa Cồn Sậy như một bài thợ đã biết; anh phụ mở đúng chỗ để người giữ ruộng tự xem bằng mắt và tay của họ.

Khoản còn lại có ngày phải tới trước lượt nhận nước đầu. Miên đọc tờ cho cả hai phía, chừa chỗ Yến tự ghi bằng cách của mình. Chị nhờ người viết giúp một dòng: đất nhận lại sau mùa nếu nền hỏng phải cùng xem, phần sửa không đổ hết vào người vốn cho tràn. Hào ký dưới dòng ấy, rồi mới cùng An ghi mức ban đầu, giờ dừng và đường người đi tới chốt.

Trầm nhận một khoản công đổi chòi trước, cùng Nụ chọn chỗ lên đồ đủ cao có lối tới đăng còn lại. Căn chòi sẽ nhấc theo phần chị muốn, không bị chở đi tới nơi người khác thấy tiện. An mang thanh gỗ từng kê sàn tới xem liệu còn dùng, chị giữ vài phần còn chắc, phần mục để riêng đốt sau. Chuyển chỗ ở cho một cuộc thử có nhiều vật nhỏ, không chỉ một mái lau nhẹ trên vai hai người.

Bà Khê không ra buổi cuối vì có hàng cần giao, lời nhận của bà ở nhà chờ người báo riêng đúng giờ. An cùng Miên tới, đọc phần khoảnh nhận đã chốt và điều còn chưa mở. Bà Hường hỏi có phải từ nay hai chị em được gọi là ở nhờ cả mùa. Anh chỉ mốc mỗi buổi, nhắc họ vẫn có nhà và có quyền báo chưa sẵn, sàn tạm được tính theo những ngày thực cần. Bà nghe, nhận tờ đặt vào giỏ cói bên phần hàng hôm ấy.

Chiều, Yến cùng Hào nhấc hai cọc đánh góc vào vị trí đã đối, buộc một sợi vải thấp vừa nhìn được mà không mắc giỏ. An đứng ngoài, chờ họ đặt xong mới lấy mốc công trình của mình từ cọc ấy. Đất đã nhận một công khác theo mùa, phần lúa hiện tại vẫn đứng chờ gặt. Anh mang bản có đường cong về chòi, hẹn Trầm đêm tới ra xem nơi rễ vừa giữ lại, lúc mắt trên bờ không còn đủ nhận hết chiều nước đổi.