Chương 96: Từ Giám dưới chân đài
Quyển V — Bên kia Thiên Môn
Từ Giám nhận ra mùi đất quê mình trước khi đoàn xe tới bến. Đất đỏ gặp mưa có thứ mùi nặng, bám trong cổ áo từ lúc ông còn nhỏ. Nhưng hôm nay bến không mưa. Những khe nứt dưới sân kho phả lên hơi ẩm nóng, đủ làm bánh xe trơn như vừa đi qua một vũng bùn.
Người giữ trạm chờ ông cạnh thước áp mới. Mặt thước mang dấu Xích Dương, đã kiểm ba lượt. Người ấy báo mức cao hơn giấy gửi lên nhưng vẫn nằm trong khoảng vận hành. Từ Giám nhìn hàng cột nhà gần bến: vôi bên chân cột bong thành từng vẩy, một cánh cửa không khép được vì gỗ nở lệch. Ông hỏi khoảng vận hành đã tính theo nhà ai. Người giữ trạm lật giấy, không tìm thấy mục ấy.
Ông đi xuống sân kho. Một người đàn bà đang kê nong hạt giống lên cao. Hơi nóng từ dưới làm hạt nứt vỏ trước khi ngâm, bà phải bỏ mẻ dưới sang nuôi gà. Thấy áo quan trạm, bà không chào, chỉ kéo nong khỏi đường. Từ Giám nhận ra người trong nhà từng nhận lệnh chuyển gạo cho đội đắp bậc. Chồng bà còn chưa được trả đủ công.
“Bà đã báo giống hỏng chưa?” ông hỏi.
“Báo rồi. Người trên bảo chỉ hỏng ở mép, gạt phần ấy đi.”
Bà đưa cả nong cho ông xem. Mẻ còn lại ít tới mức một người có thể ôm hết. Từ Giám quay sang thuộc viên, yêu cầu mở kho giống dự phòng. Người kia nhắc kho ấy dành cho tuyến thử đài, cần giấy chuyển. Ông lấy thẻ mình đưa, nói cứ ghi ai ra lệnh.
Người đàn bà không cảm ơn. Bà hỏi còn tiền công của chồng, và lần này có bắt nhà bà đưa thêm người đi đổi giống không. Từ Giám đáp không được lấy điều ấy làm điều kiện, tiền công phải tra sổ cũ. Bà cười nhạt, nói mình vẫn giữ phiếu, ông đừng coi việc kho vừa mở là xong một món khác. Ông đứng yên cho tới khi bà mang nong đi, rồi mới quay về thước áp.
Một bà cụ ngồi dưới mái hiên bên thước nhận ra ông, gọi bằng tên khi còn nhỏ. Bà từng trông bến lúc người nhà đi cấy, giờ đầu gối không xuống bậc nổi. Từ Giám tới đỡ chiếc giỏ nằm ngoài tầm với, bà kéo tay áo ông lại, hỏi trạm có giữ nổi lần này không.
“Đợt trước giữ được, lúa nhà ta mới còn,” bà nói. “Ta bảo con cứ ở, có người trên trạm lo. Nó nghe ta.”
Ông không đáp ngay. Chính những cánh đồng được cứu từng khiến ông tin bất cứ phần hy sinh nào ở xa cũng rồi sẽ có lý khi nhìn cả bản đồ. Bây giờ người tin ông ngồi ngay dưới mái đang bong vôi, không cần một bản đồ lớn mới hỏi được câu ấy.
Ông bảo bà chuyển lên nhà sau gò trước lượt chiều, người trạm sẽ mang giỏ. Bà hỏi mấy ngày, ông nói chưa biết, sẽ báo bằng người thật tới nhà chứ không chỉ cắm cờ ở bến. Bà thở dài, bắt ông nhắc lại cho con mình đang chờ trong sân. Từ Giám quay sang người con, nói đủ cả phần chưa biết. Người ấy không phản đối, chỉ xin được mang theo chum giống đã cất ở chỗ cao. Ông gọi một xe rỗng, giúp buộc chum trước khi đi về thước. Quai dây siết vào tay, nhắc ông có những người đã ở lại vì chính lời mình.
Lượt nóng tăng vào giữa buổi. Nó không ập xuống như lửa, chỉ đẩy hơi từ trong nền lên liên tục, làm người đang làm việc thở ngắn. Mái ghép bằng lá đồng mỏng của kho kêu lạch cạch. Từ Giám đứng trên bậc nhìn nước dưới bến bỗng thấp đi một đoạn, lộ rễ cọc bẩn trắng.
Ông gọi chuyển trẻ và người già khỏi sân kho, nhưng người giữ trạm nhắc trên giấy khu bến vẫn là vùng được bảo vệ. Nếu báo sơ tán lúc này, bản mới sẽ mâu thuẫn với báo cáo giữ ổn gửi lên hôm trước. Từ Giám nhìn người ấy, nghe lại đúng giọng mình từng dùng với người khác khi họ xin chờ kiểm trước lệnh.
“Báo theo cái đang xảy ra.”
Tiếng gãy vang trên mái. Một đòn ngang của dãy kho lệch khỏi chỗ kê, tấm mái trượt xuống che lối ra. Dân đang chuyển nong chạy ngược, vấp vào thùng chặn. Từ Giám dùng khí giữ một đầu đòn, người bên cạnh kéo tấm mái ra. Hơi nóng làm bàn tay ông bỏng rát, ông không đủ lực giữ cả dãy. Ông gọi lấy chân chống, bảo bỏ phần thùng hàng dưới mái để giữ đường người.
Một thợ già không chịu bỏ. Trong thùng có dụng cụ làm công mấy chục năm của ông. Từ Giám định quát, rồi bảo người mang một tấm ván thấp làm đường lăn, cho ông đúng khoảng trước khi đòn xuống thêm. Thợ tự gọi cháu đẩy, hai người đưa được nửa thùng ra. Phần còn lại bị mái nghiền, tiếng sắt gãy khiến người thợ đứng chết lặng ngay khi đã tới nền an toàn.
Từ Giám nhả đầu đòn xuống chỗ chân chống, khuỵu một gối. Một phụ nữ trong nhóm sơ tán bị mảnh mái quệt chân, thuộc viên đưa lên cáng. Không có ai chết ở lượt ấy, nhưng kho không còn dùng được, giống bị hỏng, đồ nghề bị nghiền và nhà dân phải rời đi. Ông gọi người kiểm thước lại ngay khi nóng vừa giảm.
Thước vẫn báo trong khoảng vận hành.
Người giữ trạm nhìn ông, mặt tái. Từ Giám lấy con dao rạch dấu mới trên thước theo mức thực lúc mái sập. Ông không biết ngay số đúng phải là bao nhiêu, chỉ biết đường giới hạn được chấp nhận kia đã cho phép một việc vừa xảy ra ngay dưới chân mình.
Hàn Chước tới bến theo đoàn vận chuyển chân chống. Anh không đến để nghe Từ Giám tự giải thích. Anh có người nhà ở một vùng nhận áp khác, đã đo nền và chuyển dân trước khi nhận giấy trạm. Thuộc viên Xích Dương chặn anh ngoài sân, bảo chưa có lệnh nhập đội. Anh đặt chân chống xuống chỗ cần, hỏi người phụ trách có muốn để mái tiếp tục nghiêng trong khi chờ dấu không.
Từ Giám gọi cho anh vào. Hai người đứng cạnh nền kho hỏng, xem chỗ sức ép đi qua. Hàn Chước chỉ lớp đất dưới chân cột, nói mốc cũ đặt trong nền đã bị nén, nên thước đo vẫn thấy chênh trong giới hạn với chính một mốc sai. Từ Giám biết nguyên tắc ấy. Ông đã từng nhận bản cảnh báo về những mốc đổi, rồi cho phép dùng tạm vì các vùng được lợi vẫn báo yên.
Anh yêu cầu xem bản gốc trước khi lắp chống mới. Từ Giám đưa bản hiện tại. Hàn Chước nhìn dấu sửa, hỏi bản trước nữa. Thuộc viên nói thất lạc khi đổi kho, nhưng Từ Giám đã bảo lấy rương phía sau xe mình.
Trong rương có các bản theo từng đợt, cả những dấu nóng ở vùng chính ông gọi là đã được bảo vệ. Ông chọn ba bản, đặt trước mặt Hàn Chước. Anh không chìa tay cảm động. Anh đọc ngày, đối chiếu dấu người đo, hỏi có cho chép độc lập và đem tới dân bến không. Từ Giám gật.
“Còn lệnh ép người giữ trạm?” Hàn Chước hỏi.
Ông đặt tay lên rương. Những giấy ấy nằm phía dưới, không lẫn với số đo. Một lúc lâu ông chưa trả lời. Anh không thúc thành một cuộc sám hối tại chỗ, chỉ nói những người đã nhận lệnh còn sống ở nhiều nơi, họ sẽ hỏi; ba bản đo không thay những câu trả lời ấy.
Từ Giám khóa rương lại nhưng không lấy ba bản đã đặt ra. Ông ký giấy cho chép, ghi rõ phép đo hiện tại không đủ làm căn cứ giữ dân trong vùng bến. Hàn Chước lấy một bản, gọi hai người thợ tới đọc cùng trước khi dựng chống. Việc quê Từ bị hại khiến ông chịu nhìn; nó không làm những vùng khác trước đó bớt bị hại.
Bạch Nghiêu gặp ông ở lều dựng cạnh sân kho. Cậu tới trả tiền vật liệu của đoàn Hàn Chước, tay còn dính bụi đất. Thấy Từ Giám, cậu dừng ở cửa, vẻ mặt kín hẳn. Ông từng biết cậu qua những đường hàng có dấu không sạch. Cậu cũng biết những lệnh dùng người mà chính mình đã trốn tránh gọi tên.
Từ Giám đưa cậu ba bản sao có dấu. Ông muốn chuyển một bản tới nhóm đo ở Bạch Không, một bản giữ tại bến, bản còn lại gửi nơi có người kiểm độc lập. Nghiêu hỏi vì sao không đi bằng đường công của Thiên La. Ông đáp đã gửi, nhưng không chấp nhận chỉ còn một đường trả lời. Cậu nhận giấy, kiểm từng trang trước khi cất.
“Nếu tôi sửa tên người ra lệnh, ông có thấy nhẹ hơn không?” Nghiêu hỏi.
Từ Giám ngẩng nhìn. Cậu lắc đầu, nói mình không làm thế, chỉ muốn ông biết mang bản này không phải nhận việc rửa tên cho ông. Ông bảo cứ giữ nguyên. Cậu ghi biên nhận, để cả hai đọc đủ rồi mới bước ra.
Ngoài lều, người đàn bà hỏng giống đang tìm người ghi phiếu tiền công. Nghiêu dẫn bà tới bàn, gọi đúng thuộc viên chịu trách nhiệm trả lời. Từ Giám nghe tiếng bà đọc phiếu, ngày cũ cách rất xa mùi đất nóng hôm nay. Ông lấy thêm rương đặt xuống cạnh bàn, để người giữ sổ đối chiếu trước mặt bà. Những giấy phía dưới rương vẫn chưa được ông giao hết, nhưng ít nhất không ai còn được nói phiếu bà không có trong sổ.
Một lá cờ tạm cắm lên nền kho, chỉ nơi tập trung trước lượt nóng sau. Từ Giám đứng dưới nó, nhìn người thợ già nhặt những dụng cụ còn dùng được. Ông xuống giúp nhấc một hộp, người thợ bảo đừng giẫm lên lưỡi cưa. Ông đổi chỗ chân theo lời ấy, không thấy áo mình giúp phân biệt được miếng sắt nào còn sống được sau đống mái.
Bản sao tới Bạch Không sau hơn nửa tháng. Người mang là một y dịch đi đổi ca, ống giấy có hai lớp dấu nhận dọc đường. An mở cùng Đàm Lưu trên bàn tháp. Vũ ngồi phía trái, tay phải đặt trên vải kê, đọc phần Hàn Chước viết thêm về mốc nền bị nén.
Một bản mẫu cũ họ dùng khi thử khay cũng lấy mốc trên chính nền nhận. An kéo nó ra, đánh dấu phải kiểm lại. Vũ thấy xấu hổ vì mình đã vui khi ba lượt khay đi được, như thể điều ấy đủ bảo đảm mọi lần sau. Cô bảo ba lượt ấy vẫn thật, chỉ không đủ thay cho điều kiện ngoài phạm vi của chúng.
Trong thư Nghiêu có một tờ riêng chúc cậu đã sang hai mươi mốt, kèm lời hỏi người cùng tuổi ngoài kia có phải cũng ngồi ghi mức đau mỗi ngày không. Cậu đọc, bật cười rồi viết rằng không biết người khác, còn cậu chữ trái đã đỡ xấu và vẫn chưa thắng nổi cái nút bình cứng của bà Đàm. Bà nghe thấy, lập tức bảo tại cậu chưa chịu thay nút như Kiều Sơn đã chỉ.
Tối đó họ không bàn cách cứu ngay quê Từ Giám bằng một nhịp chưa học. Họ chuyển bản mốc nền cho Phàn, sửa thứ tự kiểm trước lần thử kế, hỏi người ngoài chịu đo phần mình trước hay không. An gửi kèm câu hỏi những trạm còn lại có biết mình sẽ nhận lượng nào, lúc nào và được ngừng ở mức nào. Câu hỏi phải tới từng nơi, không thể chỉ gửi Kỷ rồi coi mọi người đã được hỏi.
Vũ chép bằng tay trái một lời ngắn: cậu đã nhận giấy, sẽ ghi cả nguồn và giới hạn. Sau đó cậu mang khay ra bể. Phàn kê lại mốc trên một bậc khác, bắt đầu thử từ mức nhẹ như buổi đầu. Cậu ngồi xuống buộc dây, chấp nhận làm lại phần vừa tưởng đã xong, trong khi phía ngoài từng người vẫn đang dọn kho và tính phần giống cho mùa tới.
Chương 97: Bản đồ có nét của nhiều người
Quyển V — Bên kia Thiên Môn