Chương 9: Tờ giấy có ba đường
Quyển I — Rời Thanh Phong
Cô gái tới lúc Lâm Vũ đang vẽ con lợn rừng lên ván.
Đó không phải phần trưởng thôn nhờ. Ông chỉ muốn cậu sửa lại bản đường xuống guồng cho người tới thay gầu đọc được. Nhưng mấy đứa trẻ đứng cạnh đòi biết con thú lớn thế nào, Vũ bèn thêm bốn chân, hai vệt bờm và cái mũi dài quá tay. Vẽ xong, chính cậu cũng thấy nó giống một con chó nuốt chiếc rổ.
“Nó chui qua chỗ này?” một giọng hỏi sau lưng.
Vũ quay lại. Cô gái đội nón buộc dưới cằm, đeo ống bản đồ ngang vai, chân giày lấm bùn đỏ. Bên hông có một túi vải nhỏ cắm ba cán bút, mỗi cán bị gặm ở một chỗ khác nhau. Cô chỉ vào khoảng giữa guồng với bờ mà cậu vẽ.
“Đúng.”
“Khoảng đó rộng bằng hai bàn chân. Cậu vừa bảo nó to bằng chiếc bàn.”
“Ván nhỏ, tôi phải vẽ thu lại.”
“Thế guồng cũng phải thu chứ.”
Lũ trẻ im một thoáng rồi cười ồ. Vũ đặt than xuống, cảm thấy người lạ không cần bắt đầu câu chuyện bằng việc làm cậu trông ngốc trước đám trẻ. Cô gái nhận ra vẻ mặt ấy, tháo nón, tự giới thiệu Diệp An của Huyền Sương, tới tìm Tạ Hoài theo tin nhắn từ trạm chân núi. Năm nay cô mười bảy, đang đi đối chiếu các mốc nước quanh Vân Lĩnh.
Cậu nói tên mình, chỉ nhà trưởng thôn. An nhìn tấm ván thêm lần nữa, hỏi có thể xem phần đường cậu đã vẽ trước khi vẽ thú không. Vũ muốn bảo tự đi mà xem đường, nhưng đám trẻ vẫn đứng chờ. Cậu lật ván.
Cô ngồi xuống bậc đá, đặt ống bản đồ ngang đầu gối để khỏi chạm đất. Lần này cô xem rất lâu.
“Đoạn qua bãi tre này đúng không?”
“Đúng. Tôi đi hằng ngày.”
An lấy một tờ giấy khỏi ống. Trên đó có ba đường mảnh chạy từ núi xuống, đường cuối vẽ bằng nét đứt. Cô xoay giấy tới hướng núi, không cần ai nhắc.
“Vậy tôi cần cậu chỉ chỗ này. Trên bản đo tôi nhận, đường ấy đã bị gạch.”
Tạ Hoài nhận giấy giới thiệu, đọc tên người gửi rồi hỏi An đã ăn chưa. Cô đáp từ sáng có một chiếc bánh, sau đó mở ngay bản đồ ra. Ông Trương nhìn cô, mang bát cháo nguội tới đặt ở góc không đè lên giấy. Cô dừng lại, cảm ơn rồi ăn thật, một tay vẫn giữ mép bản đồ khỏi cuộn.
Vũ đứng cạnh bàn, nhìn ba đường. Cậu đoán nhánh gạch chính là khe cạn phía sau bãi tre. Mùa này không có nước, người đo không vẽ cũng phải. An hỏi cậu đã đến đó trong tuần vừa rồi chưa. Cậu đáp từ đầu mùa mưa.
“Vậy cậu biết lúc ấy. Chưa biết hôm nay.”
Vũ quay mặt đi. Tạ Hoài không bênh, chỉ lấy sổ của mình đặt cạnh. Số áp tại nhánh chính nhảy vào đúng giờ nước ruộng đóng. Nếu nhánh phụ hoàn toàn cạn, ông muốn biết phần chênh đi đâu; nếu nó vẫn có nước, phải đo riêng. An chỉ vào chỗ gạch, nói đó không phải cách người vẽ ghi lòng khe khô. Nét gạch có dấu đóng, nghĩa là không được đưa vào tuyến khảo sát.
“Ai đóng?” Vũ hỏi.
“Bản tôi cầm là sao lại. Phải xem tờ gốc mới biết.”
Cô không vội nói tên một tông môn. Vũ cảm thấy mình vừa bị chặn lần thứ ba trong buổi, nhưng nhìn kỹ thì cả ba lần đều vì cậu đi nhanh hơn điều mình biết.
Tạ Hoài quyết định đi xem ngoài rìa, không vượt cọc cấm nếu có. Ông giao Vũ dẫn đường, An giữ mốc và chép, còn ông kiểm số. Trước khi ra cửa, An xin xem bản ván thêm lần nữa. Cô đánh dấu chỗ lối vận củi, hỏi độ dốc và mặt đất, những điều không có trên tờ sao.
Vũ trả lời, giọng dịu dần. Cô viết lại cả chỗ bác Cường thường để sào gạt cành. Không chỉ dòng suối, những việc người làng làm cạnh nó cũng được giữ trên giấy. Cậu bắt đầu thấy tờ của cô đáng xem hơn một hình vẽ thật đẹp mà chẳng ai dùng được.
Khe sau bãi tre không khô.
Vũ nghe nước trước khi thấy, một tiếng róc rách kín trong đá, khác dòng lộ thiên dẫn qua làng. Cậu dừng ở gốc cây từng trèo hồi nhỏ. Phía dưới, đất lún một vệt mới, rễ cỏ còn trắng. An đặt cọc mốc đầu, nhờ cậu đứng chỗ có thể nhìn được đầu cọc thứ hai.
Cậu tưởng cô sẽ mang thước ra đo ngay. Cô hỏi chỗ nào người gánh nước hay bước, chỗ nào mùa mưa thường trượt. Vũ chỉ được cả hai, kể có một phiến đá lật sau trận gió lớn năm ngoái. An ghi năm theo lời cậu, thêm một dấu nhỏ bên cạnh.
“Dấu gì?”
“Người kể nhớ theo trận gió. Khi nào có ngày ghi trong sổ, tôi sẽ đối chiếu.”
“Cô không tin?”
“Tôi tin cậu đang kể thật. Còn ngày có thể nhớ lệch.”
Vũ nghĩ tới cây cột và câu ông Trương không muốn nói chắc điều chỉ nghe kể. Cậu gật, lội theo khe tới một chỗ đá xây thấp. Ở đó có tấm ván ngang được ép bằng hai thanh nêm, mép trên phủ rêu như đã nằm từ lâu. Nhưng phần nêm bên phải mới, gỗ màu vàng chưa kịp thẫm. Nước rỉ dưới chân ván, chảy qua một lòng đá hẹp rồi mất vào đất.
Cậu đưa tay định nhổ nêm. An giữ khuỷu áo.
“Đừng.”
“Chỉ nhìn phía sau.”
“Nước đang ép vào đấy. Nhấc lên, ai đứng chỗ tôi?”
Cô đang ở đúng phía thấp. Vũ nhìn chân cô, nhìn đường nước, rụt tay. Tạ Hoài tới sau, kiểm quanh đá rồi yêu cầu cả hai lùi lên một bậc. Ông đặt đĩa cách tấm ván một khoảng, không chạm vào nêm. Đĩa xoay chậm rồi dừng, khác số bên suối chính.
An ngồi trên đất, vẽ riêng chỗ ván và cây cọc ở phía xa. Cọc có một vòng sơn đỏ, dưới treo miếng gỗ cấm tự mở. Chữ nhòe, không có tên làng. Cậu từng qua đây hàng chục lần mà chẳng để ý nó quay mặt vào trong, chỉ người từ phía núi xuống mới đọc được.
Vũ không nói khe cạn nữa. Cậu chỉ hỏi số ấy nghĩa là gì. Tạ Hoài đáp áp hai phía khác, chưa biết có phải lý do khiến guồng rung không. Họ cần cả nhật ký đóng ván lẫn bản đo gốc.
“Lấy ở đâu?”
“Bến chợ dưới núi có trạm giữ bản,” An nói. “Tôi đã hỏi. Họ bảo không có người ký thì không đưa.”
Cô gấp mép giấy tránh giọt nước trên tóc rơi xuống. Vũ thấy ở góc một bản rập cũ ghi tên Trình Sách, nét mực bị gạch ngang. Cô bắt gặp ánh nhìn, đẩy tờ ấy xuống dưới.
Lúc nghỉ ở bãi đá, Vũ chia miếng bánh mang theo. An nhận phần bằng nhau, không chọn miếng nhỏ cho phải phép. Tạ Hoài đi kiểm mốc gần đó, dặn không rời bãi. Cậu ngồi trên rễ cây, hỏi Trình Sách có phải người vẽ bản cũ không.
“Là thầy tôi.”
“Thầy cô cũng tới đây?”
“Đã tới. Giờ tôi đang tìm ông.”
Câu trả lời dừng ở đó. Vũ chờ một lúc, thấy cô cất bánh để rảnh tay buộc lại ống bản đồ. Cậu kể mình cũng đang học chữ một cuốn sách, có những chỗ đọc rõ mà hiểu sai. An nhìn lên, hỏi cậu đã nhờ ai xem. Cậu chỉ về phía Tạ Hoài.
“Thế ít nhất cậu còn gọi được người ấy tới xem lại,” cô nói.
Vũ không hỏi thêm về thầy cô. Cậu kể thay chuyện con thú không nhìn người, cứ muốn chui xuống nước, chỉ rõ mình đứng hướng nào lúc thấy. An lấy giấy khác ghi, hỏi mắt nó mở hay nhắm. Cậu không nhớ. Cô để trống.
“Tôi tưởng cô sẽ ghi là mở,” cậu nói. “Lợn rừng bình thường có nhắm đâu.”
“Cái tôi cần là con ấy. Không phải một con bình thường được tôi nghĩ hộ.”
Vũ bật cười vì nghe giống hệt giọng ông Trương lúc bắt cậu nhận phần mái đã phá. An tưởng cậu cười mình, cau mày. Cậu vội giải thích, rồi bắt chước câu ông hỏi muốn làm việc hay muốn được khen. Cô cười ngắn, rất nhanh, cúi xuống trước khi cậu kịp thấy rõ.
Cậu chỉ cho cô chỗ ngồi mà mùa thu nắng tới muộn, nơi bọn trẻ thích nướng hạt. An vẽ thêm hai hòn đá cạnh nhau, nói bản đo chính thức thường bỏ những thứ ấy vì không có cột để điền. Cô thì thích giữ một bản riêng.
“Khi trở lại, tôi biết chỗ nào có người chờ, chỗ nào chỉ có đá.”
Cô nói tự nhiên, không ngừng bút để biến thành lời sâu sắc. Vũ nhìn ba đường đang dần thành một mảnh đất mình nhận ra được. Cậu nhặt viên sỏi, chặn góc giấy cho cô khỏi phải lấy khuỷu tay giữ.
Trở về, họ phát hiện tờ ghi công ở bàn ông Trương bị con gà kéo xuống đất. Vũ cuống lên nhặt, mực cũ may chưa nhòe. An nhận ra những vạch tiền và số buổi, hỏi cậu làm người giữ sổ cho làng à. Ông Trương đáp người phá mái cũng cần giữ sổ rất giỏi, khiến cô nhìn cậu rồi nín cười không thành.
Vũ ngồi xuống, tự kể ngắn chuyện rìu. Từ lúc nhận lỗi, việc người mới biết nó vẫn làm cậu xấu hổ, nhưng đỡ hơn phải canh ai nhắc tới. An nghe xong hỏi lưỡi đã sửa chưa. Biết cậu sắp xuống chợ, cô nhờ cùng mang câu hỏi xin xem bản gốc. Cậu bảo ngày mai xe thóc ra bến, có thể đi theo.
Tạ Hoài không nhận để hai người tự vào trạm. Ông có buổi đo phải ở lại, sẽ viết giấy xác nhận phần họ đang phụ, giới hạn rõ là xin sao mục mốc nước, không quyền kiểm kho hay mở cửa cấm. Nếu bị từ chối, họ mang lời từ chối về. Không tự dùng tên ông hứa điều khác.
An đọc giấy, yêu cầu thêm giờ đo vào dòng đầu. Ông sửa. Vũ thấy cô có thể nói thẳng với người lớn mà không hề tỏ ra thách thức, tự nhiên hơi ghen tị. Cậu thường im rồi đến lúc chịu không nổi mới bật ra một câu làm cả bàn ăn im theo.
Bà Lục cho An thuê gian nhỏ sát sân phơi. Cô trả một phần tiền trước, phần còn lại sẽ giúp bà chép sổ bán rễ và sửa tấm biển dễ nhầm số. Bà kiểm giá với cô ngay trước mọi người, không vì dấu Huyền Sương mà miễn. An có vẻ hài lòng vì được nói rõ.
Chiều ấy, Vũ đem trả cô một chiếc bút rơi ở bãi đá. Đầu bút đã bị cậu rửa sạch quá kỹ, nét thử trên giấy loãng nhạt. Cậu xin lỗi. Cô xem, lấy khăn thấm bớt nước, bảo lần sau đậy nắp là đủ.
“Tôi cứ tưởng đồ tốt phải làm sạch hẳn.”
“Đôi khi chỉ cần để nó yên.”
Vũ nhìn cô, rồi cả hai cùng cười vì câu ấy đã bị ngày hôm nay dùng quá nhiều cách. Cô cắm bút vào túi, đặt tờ có ba đường vào giữa hai miếng vải khô. Đường nét đứt vẫn ở đó, bây giờ cạnh nó có hình tấm ván và một dấu hỏi mới.
Trên đường về, Vũ tới guồng nhắc bác Cường ngày mai mình xuống chợ, không nhận buổi vớt gầu đã dự tính nữa. Bác hỏi có người thay chưa. Cậu đưa tên người đã đổi việc, chờ bác gật rồi mới đi. Qua cầu, cậu ngoái nhìn lòng khe phía sau bãi tre, lần đầu thấy mình biết con đường mà vẫn có thể chưa biết chuyện đang xảy ra trên đó.
Chương 10: Chợ dưới Vân Lĩnh
Quyển I — Rời Thanh Phong