Chương 46: Người khách mang cờ đá
Quyển III — Đường qua Cổ Di Tích
Người xuống thuyền đầu tiên mang một giỏ hành. Anh ta đặt giỏ bên bếp, hỏi ai ghi hàng, rồi mới lấy ống cờ khỏi lưng. Lá cờ xám của Thạch Uyên bung trên cây sào, mép thêu màu đất sẫm. Nghiêu tới nhận hành, đọc phiếu, hỏi đoàn cử người tới bán hay tới kiểm. Người kia nhìn hắn, bảo cả hai việc đều phải xong trước khi cơm trưa nguội.
Đỗ Khâm nghe tên Hàn Chước thì đứng dậy ngay. Hai người từng gặp, nhưng không có vẻ vui khi gặp lại. Hàn còn trẻ hơn Vũ tưởng, chưa tới ba mươi, tóc buộc gọn, đôi guốc gỗ có đinh bám dưới đế. Anh đi thẳng tới rãnh hòm đá, ngồi xuống lấy tay nắn đất, không hỏi bên trong có gì. Sau đó anh nhìn dãy kho mới dựng dưới cây du.
“Ai cho đào qua ranh bãi này?”
Ông Khâm mang giấy phép ra. Hàn xem, chỉ ngày đóng dấu, hỏi người cấp phép có biết nước tháng này đã chuyển không. Ông Khâm bảo khảo đoàn làm theo mốc được giao. An đặt bản đo mới xuống cạnh giấy phép, cho anh thấy khe rỗng được ghi đêm qua. Hàn nhìn tên người đo, hỏi cô thuộc Huyền Sương sao đi theo đoàn Thanh Vân. An sửa lại: đoàn này ký công riêng từng người, Vũ cũng không đại diện Thanh Vân.
Hàn nhìn sang cậu, ánh mắt dừng một chút ở chỗ dấu áo đã tháo. Anh không hỏi thêm, lấy thước dây của mình đo từ mép rãnh ra cọc ranh. Vũ nhận đầu dây theo thói quen. Hàn bảo cậu đứng ngoài, chưa nhờ giữ. Cậu buông xuống, thấy mặt nóng lên. Đã rời tông môn, cậu vẫn cứ nghĩ mình có thể bước vào giúp mọi việc khi muốn.
“Phía kia là bãi lấy cát lọc,” Hàn nói. “Ba xóm sống bằng nó. Các ông chuyển đất xuống rạch, bãi bị phủ bùn. Mấy ngày chưa có ai giao đủ cát theo hợp đồng, trạm Xích Dương đã phạt chậm hàng.”
Đỗ Khâm chỉ hai sọt mẫu nhỏ. “Chúng tôi đào có từng ấy.”
Hàn kéo ông tới mép nước. Bên dưới bạt kho cũ, đất rãnh đã trôi thành một vệt quạt dài. Anh hỏi ông Khâm có thể phân biệt bùn vừa đào và bùn tự lở bằng mắt không. Ông không đáp. An nhìn lại bản mình, chỗ đất thải ghi quá sơ. Cô tháo bút, bổ sung ngay, không đợi Hàn yêu cầu. Anh nhìn động tác ấy, vẻ mặt bớt lạnh một chút nhưng giọng vẫn cứng: trước khi biết nguồn bùn, đoàn ngừng mở đường qua bãi.
Vũ theo Hàn qua rạch vào chiều ấy, với tư cách một người phụ gánh mẫu. An cần xem bãi cát; Nghiêu đem theo sổ cân và tiền mua rau. Kiều Sơn đưa thuyền tới nửa dòng rồi để người Thạch Uyên đón ở phần còn lại. Cách chia ấy khiến Vũ bực mình. Một con rạch nhỏ mà phải đổi thuyền như sang đất xa lạ. Nhưng tới bờ, cậu thấy trẻ con đang xúc cát bằng rá, lưng áo ướt đen, không còn muốn phàn nàn trước mặt chúng.
Người đứng bãi là một phụ nữ gọi Hàn bằng tên, hỏi đã đòi được công nạo chưa. Anh đáp chưa xác định ai trả. Bà đặt đôi rá xuống rất mạnh. Mẹ anh ở xóm trên cũng lấy cát ở đây, chẳng lẽ đợi giấy từ tông môn thì gạo tự mọc trong nồi. Hàn để bà mắng hết, rồi quay sang bảo người đi cùng đẩy xe hàng vào kho. Giỏ hành buổi trưa là tiền mua bán thật; có hai sọt khoai dùng đổi cát sạch từ nơi khác xuống, giá cao đến mức họ đang lỗ.
Vũ nhìn sườn bãi. Dải cát mịn bị bùn đè phía trên, phía dưới có lớp đất đen lẫn lá từ khe mới. Cậu nhặt một cành gãy, nhận ra vết cắt xéo như rễ cây bị giật khỏi bờ, chẳng giống đất đào rãnh. Cậu đưa cho An. Cô tìm được ở bãi ba lớp trầm khác nhau, đề nghị lấy riêng từng lớp, so với khe rỗng dưới trại. Nghiêu cân một rá cát ướt rồi cân lại sau khi hong trên chảo của người bán bánh, ghi rõ cần bao nhiêu công để lọc ra một phần sạch.
Hàn không ngăn họ. Anh tự cùng dân xếp tấm vách chắn bùn. Một phiến đá kẹt dưới chân dốc làm mọi người không dựng thẳng được. Vũ xin giữ dây, lần này chờ anh gật. Cậu dồn sức kéo đúng nhịp người xếp, thấy bàn tay Hàn đặt lên phiến đá. Nó rung nhẹ rồi dời sang một bên, đất quanh chân anh lún xuống nhưng mặt nước sát bờ không hắt lên. Kiểm soát chính xác ấy khiến Vũ hiểu nếu họ tranh đường bằng võ lực, cậu thua trước lúc kịp nghĩ cách dùng bậc đá.
Một người phu giục anh làm thêm ba phiến. Hàn xoa cổ tay, lắc đầu, bảo vừa đi đo suốt buổi chưa nghỉ. Người kia càu nhàu rồi tự gọi thêm người dùng đòn gỗ. Cả một đội có người tu luyện giỏi hơn vẫn phải ăn và thay ca. Vũ nhấc đòn cùng họ, không thấy điều ấy làm Hàn bớt đáng ngại.
Đến lúc ngồi xuống, người phụ nữ đưa mỗi người một bát khoai. Bà hỏi Vũ cũng làm thuê cho Đỗ Khâm à. Cậu gật, không thêm mình đang tìm Trình Sách. An nhìn cậu một thoáng. Cô nói rõ lý do riêng của mình khi tới lượt, hỏi dân bãi có gặp ông già ho nhiều dùng mực vẽ lên gỗ không. Người phụ nữ nhớ có người đã đo lối lở ở phía đông, nhưng không cho thầy trò cứ thế đi: đầu mùa có người rơi chân ở đó, gia đình chưa nhận nổi tiền công bị mất.
“Các cô cậu tìm được thầy thì đi,” bà nói. “Chúng tôi đâu mang bãi này sang chỗ khác được.”
Vũ đặt bát xuống, câu cảm ơn đang có trong miệng nghe quá nhẹ. Cậu xin làm công nạo phần bùn theo thỏa thuận, đổi lấy giờ được đo lối phía đông. Hàn bảo chuyện ấy phải để dân bãi quyết, không phải anh nhận giùm.
Cuộc nói chuyện kéo tới tối, rồi kéo dài suốt những tuần sau. Đỗ Khâm không muốn trả phần đất trượt tự nhiên, dân bãi không chịu nhận giấy hứa. An đo lại khoanh bùn qua từng lần nước, phải gạch bỏ một suy đoán của chính mình: không phải tất cả đều từ khe dưới trại. Một nhánh lạch ở bờ bắc bị xếp đá ngăn đã đẩy dòng rạch vào nền yếu. Chưa ai biết người xếp đá thuộc đội nào; trên những phiến đá có dấu chấm sơn của trạm, nhưng dấu ấy dùng chung cho hàng bán qua bến.
Vũ phụ nạo bãi buổi sớm, học nhịp trầm bằng cách giữ bàn tay trong dòng nông chiều xuống, ban đêm ghi điều mình nhận ra. Tuấn giám sát những lần thử với dây, chẳng để cậu tăng độ sâu vì số lần thành công. Hai bàn tay cậu nứt, rồi chai lại ở chỗ cầm rá. Nghiêu mua được loại dầu không tẩm nặng cân, chia cho cả mấy người phu. Hắn tính tiền trong sổ, nhưng có một lọ không ghi ai trả vì người dùng là đứa trẻ ở bãi.
Giữa thời gian chờ, giấy khảo cũ gần tới hạn. Đỗ Khâm phải dừng một lượt lấy mẫu, ứng tiền riêng xin thêm một đợt sáu tháng, nộp sổ từng tháng và đặt cọc phục hồi bãi. Giấy mới chỉ cho đo nền và giữ vật tại chỗ, chưa được mở hòm đá hay đem phần gắn công trình đi. Ông đọc điều ấy trước đoàn, cau có vì mất cả phí lẫn vài ngày công, rồi giao bà Mộc giữ bản để không ai tiện miệng bảo được gia hạn nghĩa là muốn đào gì cũng được.
Mưa đầu tháng sau làm nước rạch đổi màu. Vũ thức dậy trong lều, thấy áo đã ẩm ngay cả khi không bị dột. An căng giấy dưới mui thuyền, phải dùng hơi ấm rất nhẹ hong từng tờ; hơi lạnh của Huyền Sương không giải được cái ẩm dai ở vùng sông. Một buổi cô thử cùng nhịp hoán của Vũ để giữ nhiệt đều, thành công với tờ đầu rồi làm cong tờ thứ hai. Hai người ngồi ép giấy dưới hòm gỗ tới tối. Không ai cãi nhau, nhưng An cấm cậu gọi tờ cong ấy là bản đồ địa hình nổi.
Hàn tới trại hai lần một tuần, mang lượng cát lọc đã bán và số người phải bỏ nghề tạm. Anh cũng mang tin đội bảo vệ nhà mình sắp vào khảo một nền khác, muốn đi qua đường An đang đo. Đỗ Khâm vui ra mặt vì tưởng có thể đổi quyền đi. Hàn chỉ vào phiếu thỏa thuận của dân bãi, nhắc giấy còn chưa ký. Anh không thể lấy lợi ích của họ trả tiền cho chuyến khảo của mình, nhưng vẫn muốn giữ ưu tiên cho đoàn Thạch Uyên.
Vũ nghe mà hỏi sao người nào cũng đòi đường trước. Hàn đưa cho cậu túi vải đầy mạt đá, bảo mang tới lò lọc xóm trên nhìn thử rồi hãy hỏi. Trong túi có cả mạt lấy từ mốc cũ ở Cổ Di Tích; nếu nền mới cho cát lọc tốt hơn, mấy xóm sẽ thoát khoản phạt mua bù. Hàn muốn vào di tích vì thứ có thể dùng được dưới chân núi, chẳng để tranh công với ai.
Ở lò lọc, Vũ gặp mẹ Hàn đang ngồi vá túi vải. Bà nhận túi mạt, chẳng hỏi khách từ đâu, bảo cậu đổ vào máng nhỏ rồi chờ. Nước qua lớp mạt trong hơn nước qua cát bãi cũ, nhưng chảy chậm. Nếu dùng loại mới, người ta phải làm thêm máng, không thể cứ đem về trộn vào đồ đang bán. Bà gạch một dòng giá Hàn đã tính trên giấy, viết thêm tiền gỗ. Vũ nhìn mái hiên đầy máng lọc, hỏi sao không báo ngay với anh. Bà bảo đã báo, anh mới gửi thêm giấy để tính lại. Bà còn nhờ cậu mang về đôi tất đã khâu; con trai bà có thể giữ nguyên đội người qua một bãi sập, vẫn quên hong tất trước khi xỏ vào giày.
Gần hai tháng kể từ lúc tới Vân Tân, họ mới ký được một đường đi thử. Đoàn Đỗ Khâm góp công nạo phần bùn đo chắc từ kho cũ; trạm Thạch Uyên cho dân mượn dụng cụ lọc và chịu công dựng vách; người bãi dành ba buổi mỗi tuần để khảo đoàn đo lối đông, có người địa phương đi cùng. Quyền mở hòm đá vẫn chưa quyết. An ghi hết, nhờ người phụ nữ đứng bãi đọc lại thành tiếng trước khi đặt dấu tay.
Vũ nhận công việc nhổ những cọc ranh đặt sai. Hàn đi kiểm bên cạnh, tự đánh dấu một cọc của đội mình cũng lấn qua chỗ nước ăn. Cậu nhìn anh một lúc. Hàn kéo cọc, ném vào bó chung, hỏi có gì lạ. Vũ bảo tưởng anh sẽ không nhận sai trước người ngoài. Anh ngừng tay, nụ cười rất nhạt.
“Tôi đang đứng ở bãi nhà tôi. Anh là người ngoài.”
Câu đáp làm Vũ cụt hứng, nhưng cậu không thấy ác ý trong giọng. Họ xếp cọc xong, Hàn nhắc lại đoàn Thạch Uyên sẽ vào trước khi nền lộ, vì có người đã chờ công từ mùa cũ. Nếu Vũ định đưa Trình Sách về, phải nói trước đường mình dùng. Những giấy thu hồi ông già đã tới vài trạm; anh không thể hứa vờ không thấy mãi.
Vũ siết sợi dây bó cọc. An đứng gần, nghe đủ cả. Cô hỏi Hàn có đọc tội danh hay chỉ đọc tên. Anh đáp đã đọc, chưa thấy lời khai của người bị buộc tội. Cô đề nghị khi tìm thấy thầy sẽ đưa lời khai trước khi bất kỳ ai gọi lính. Hàn không nhận lời, cũng không bỏ đi ngay. Anh lấy từ túi ra một bản sơ đồ bậc chìm, đặt trên bó cọc cho cô xem. Phần phía nam bị xóa vì chính người của anh chưa đo chắc.
“Tuần tới con nước có thể cho ba canh giờ. Tới đó tôi cho cô nhìn nền. Đừng hiểu là tôi giúp đưa người trốn.”
An gật, cất giấy riêng với bản của đoàn. Vũ vác bó cọc về trại, thấy vai mỏi vì một ngày làm việc thường, chưa có thương tích nào đáng kể. Ngoài rạch, lá cờ đá đang được tháo xuống hong. Hàn ngồi dưới nó ăn bát khoai người nhà gửi, mặt hướng về bãi sông, chẳng nhìn theo ba người. Vũ biết họ vừa có một lối mở, và ngay đầu lối ấy vẫn có một người đủ sức ngăn mình lại.
Chương 47: Bậc thang chìm
Quyển III — Đường qua Cổ Di Tích