Chương 72: Trình Sách lên tiếng
Quyển IV — Chín ngọn cờ
An chọn mở bản công bố ở chợ trạm phía nam, nơi những người bị thay đường và giữ hàng có thể tới nghe, thay vì gửi tất cả trở lại một phòng trên núi. Lương Vãn đồng ý giữ nguồn, yêu cầu mỗi bản sao ghi chỗ chưa có sổ nhận để người đọc không coi phần thiếu là kết luận đã kín. Trình Sách tự xin tới nói, không để người khác chỉ đọc lời mình ký; chuyến đi phải chia nhiều đoạn có người chăm, không thể nhận vì sĩ diện rồi dọc đường bắt mọi người đổi kế hoạch.
Kiều Sơn nhận hợp đồng đưa ông và hai người chứng từ các bến. Ông đọc giờ, hỏi rõ ai giữ thuốc, nơi nghỉ nào có bậc thấp, trả giấy rồi mới tính tiền. An còn định xin thêm một ngày nếu cần, ông bảo thêm ngày phải ghi tiền ăn phu và khoản thuyền mình bỏ, đừng biến người giúp việc thành thứ tự mở rộng mỗi lần có câu vì sự thật. Cô sửa ngay, chừa quỹ dự phòng bằng công sao mình nhận, không lấy phần gạo người bãi góp.
Vũ ngồi ở trạm Ninh đọc bản thử, chỉ hai hình mình không hiểu nếu chưa từng vào nền cao. An bỏ một mũi tên và thêm mặt cắt có người đứng làm tỷ lệ. Cậu nhìn hình nhỏ, hỏi có phải cô lại cắt vai con người bằng cỏ ngày trước. Cô đáp lần này tỷ lệ lấy của Kiều Sơn, người ít nghĩ mình to hơn thực. Ông đi ngang nghe, bảo thế phải tính thêm công làm mẫu. Những câu cười không làm cô bỏ phần lỗi thật của thầy ra khỏi bản dài đang cần in.
Trước khi đi, Vũ muốn đưa thư cho An nói hộ phần lỗi mình gửi đường làng. Cô nhận mang bản cậu viết, không nhận sửa lời để dân ở chợ đỡ giận. Cậu gật. Lần này ở lại không phải trốn điều phải trả lời; cậu có tên, chữ ký và địa chỉ để người khác gửi câu hỏi về, cần trả lời khi được hỏi, không đòi có mặt ở mọi nơi mới thấy mình đang làm việc.
Đêm trước buổi chợ, mưa làm một bó giấy ở mép hiên ướt. Những trang chữ còn đọc được, phần mặt cắt ngưỡng bị hai nét dính thành một, biến lối đi tránh thành đường ngang qua rãnh. Người phụ in đề nghị cứ phát vì ai xem cũng hiểu có vết nước. An đặt bản khô và bản ấy cạnh nhau, nhờ anh chỉ đường cho một người chưa từng tới đó. Anh chỉ nhầm ngay chỗ dính mực.
Cô nhận làm lại phần hình, lấy tiền công sao riêng bù giấy trước, ghi thiệt để sau hỏi người nhận hong bó cuối chứ không lấy vội tiền cả nhóm. Kiều Sơn giăng một dây khác trong gian có bếp tắt, cho hơi khô đi đều, Trình Sách ngồi đóng dấu những trang đã kiểm trong thời gian mình còn tỉnh. An vẽ tới tê ngón, phải đổi người giữ thước, để người ấy tự đọc hướng rồi mới chép. Sáng, cô đem cả một trang ướt làm mẫu cạnh bàn, cho người nhận thấy lỗi có thể xuất hiện ngay trong tay người tự nhận đang cung cấp cách kiểm. Nó không thay được bản đúng, nhưng giúp mấy người chép sau tự nhìn lại các chỗ nét quá sát trước khi cuộn mang đi.
Buổi chợ, gian nói đặt cạnh bến cân chứ không ở sân tông. Một người bán gạo phản đối che lối, An cùng nhóm dời bàn nửa khoảng, chừa xe đi đúng giờ họ cần. Cô căng bản đồ đủ thấp cho người ngồi nhìn, dùng các nét khác nhau cho đường đã kiểm, đường nhớ lại và phần mới đề nghị. Có người hỏi sao không vẽ màu đỏ thật lớn chỗ kẻ gây lũ, cô nói bản này chưa chứng được một tên duy nhất làm mọi phần, cô không cho người đọc một chấm lớn để thay công hỏi còn thiếu.
Trình Sách tới trên ghế cán, được đưa vào chỗ thoáng chờ đủ hơi. Tốn đi sau, giữ nhật ký trong túi riêng, không theo ông như học trò cũ. Ông Thạc cũng tới, mấy tấm mẫu vải gói cùng biên nhận phiếu; ông chỉ có một buổi, chiều phải về nhận hàng. Kiều Sơn đưa giờ cho An, nhắc đừng để chỗ quan trọng của người có việc thật nằm mãi sau những người có thể nói cả ngày.
Đội trạm yêu cầu xem trước phần công bố, sợ dân nghe chưa đủ sẽ chống mọi đo đạc. An giao bản, hỏi họ chỉ đúng dòng nào sai nguồn hoặc lộ người chưa đồng ý, nếu có cô dừng sửa. Người coi muốn bỏ phần tên trạm nhận số cho tới khi xét xong. Cô không nhận bỏ một tên có biên nhận thật chỉ vì nó bất lợi, nhưng đồng ý đặt sát câu chưa có sổ giao cấp trên, chưa kết tội toàn chuỗi. Lương Vãn đứng cạnh ký cách trình ấy, không ký nói mọi suy đoán của An thành sự thật.
Người coi cảnh báo cô sẽ phải chịu trách nhiệm nếu tranh bến. Cô đáp đồng ý nhận câu hỏi và lỗi mình viết, không nhận mọi sự khó chịu người đọc có vì biết thêm một điều. Giọng cô run ở câu cuối, cô ngừng uống nước rồi nói lại cho rõ. Đến giờ chuông, cô tự mở đầu, không chờ một người có ghế lớn tới giới thiệu đệ tử có quyền nói.
Trình Sách kể sai lầm bằng đúng những từ đã sửa ở hội kiến: biết chưa đủ cảnh báo, chọn không đưa theo vì sợ trễ công và mang lỗi, sau đó để người phụ đo chịu hỏi trước. Ông không mở đầu bằng tên tuổi học thuật hay những năm mình bị truy để yêu cầu người nghe thương trước. Tới đoạn dời mốc, ông phủ nhận, đưa bản có nguồn, nói phần ấy cần được điều tra chứ không vì mình đã nhận lỗi khác mà thành chuyện nào gán cũng đúng.
Tốn đứng lên, đọc nhật ký. Một người trong đám nói thầy đã nhận rồi, ông nên thôi cầm cái cũ. Ông nhìn người ấy, hỏi nếu hơn mười năm nghề của người ta bị lấy, có phải một buổi nghe được chữ xin lỗi là đủ để người ngoài quyết đừng nói nữa. Không ai đáp ngay. An nhờ người giữ trật tự chỉ ngăn chen lời và đánh nhau, không ngăn câu hỏi khó dành cho cả thầy lẫn mình.
Ông Thạc giải thích phiếu sơ tán và dấu đếm sửa. Có người muốn từ đó kết luận người dẫn trẻ là người mở ngưỡng, ông lắc, bảo tên trên phiếu xác nhận mang trẻ qua trạm, không nhận việc điều hành. An đưa mặt cắt cống để phân phần then gỗ dân giữ với phần ngưỡng. Hai thứ nằm gần nhau, trách nhiệm không thể vì gần mà gộp thành cùng một tay. Cô nghĩ tới áo cha Vũ, giữ lời giải đủ khô cho người xem không lấy đau riêng làm chứng của thứ giấy không ghi.
Một phụ nữ ở bến nêu tên người nhà mất sau một lệnh khác, hỏi sao hôm nay không có trong bản. An nhận tên để tìm nguồn, giải thích không có không nghĩa là họ ít đáng kể hơn, chỉ là nhóm chưa có chứng để đưa ra như đã biết. Người ấy giận, không ký vào sổ liên hệ, bỏ đi. Cô để người ấy đi, không chạy theo lấy một câu đồng ý để buổi nói trông được dân ủng hộ hết.
Trình Sách ho giữa lượt tiếp. Người chăm ngắt đúng giờ dù ông định cố nói nốt, An chuyển sang phần người khác có thể chứng, cho thầy nghỉ. Kiều Sơn ngồi cạnh cửa, giữ ghế để khi ông đứng không phải vịn vào một người đang bê nước. Cô nhìn, biết chuyến đưa ông tới không biến sức ông thành tài sản cô có thể dùng cho một buổi công bố dài hơn.
Buổi chiều, các bản được giao theo từng người nhận, có phí giấy cho người đủ trả và phần công quỹ cho bến xa. Một lái thuyền chỉ lấy mặt đường đã kiểm, không cần phần tranh công pháp. Một học việc trạm muốn toàn bộ dấu thời gian, xin chép tại chỗ vì không có tiền giấy tốt. Một người bán gạo trả lại bản sau khi xem hình, nói chữ nhỏ quá, An cắt phần chú giải thành tờ lớn hơn để người muốn cùng đọc khỏi phải chen gần một mắt người trẻ.
Có cả người tới bày cách sửa cho câu chuyện thầy cô trong sạch hơn. Người ấy nói chỉ cần nói bị thúc, dân sẽ hiểu, đâu cần tự mang lỗi ra cho bên khác vin. Trình Sách đã nghỉ lại, vẫn ngồi nghe, bảo chính một lần như vậy đã khiến hơn mười năm sau đệ tử phải đi tìm mình trong chỗ trú. Ông không nhận góp ý ấy. An không thấy vui vì thầy nói đúng, cô chỉ thấy một việc lần này ông đã tự làm trước khi cô phải hỏi.
Đại diện Xích Dương nhận bản có chữ phản đối ở mép, yêu cầu nhóm trả lời thêm nguồn chỗ mất nhật ký. Cô giao danh sách, giữ rõ phần mới mất ở hành lang cát do chính mình phải bỏ để giữ người, không nói bị cướp hết để dễ nhận thương. Người ấy nghe, bớt giọng giận nhưng vẫn không tán thành cách công bố trước kết luận cuối. Cô ghi ý kiến kèm nguồn để lần người khác nhận bản không tưởng không có phản đối.
Kiều Sơn đưa ông Thạc về đúng chuyến hẹn, rồi quay lại đón Trình Sách. Tốn chọn ở thêm một ngày để tìm người từng nhận bản sạch, không đi theo thầy về làm một cuộc đoàn tụ. Khi chào, Trình Sách cảm ơn đã tới; ông đáp mình tới cho lời cũ có chỗ đứng, chưa phải tới giúp thầy. Hai người chắp tay, giữ cả sự thẳng thắn khó chịu ấy trong cái chào.
Vũ nhận các phản hồi ở trạm chăm ba ngày sau. An về sẫm nắng, có vết phồng nhỏ vì buộc nhiều cuộn giấy, đem cả lời người bỏ đi và bản bị chê nhỏ. Cậu đọc, không chỉ tìm những dòng bênh nhóm. Một người hỏi vì sao tên làng họ chưa từng xuất hiện, một người đòi phí bến do dừng nhầm, một người gửi ba số có thể làm phép đo của Trình Sách còn sai theo cách khác.
“Cô có thấy mình làm mọi việc khó thêm không?” cậu hỏi.
“Có,” An đáp, ngồi xuống cạnh ghế. “Nếu cất lại thì chúng vẫn khó, chỉ khó ở chỗ người khác phải chịu mà mình không nghe.”
Cô nói xong, lật đúng trang hình mình đã vẽ quá nhỏ, nhờ cậu thử đọc bản lớn hơn từ cửa. Cậu đứng trong khoảng được Ninh cho phép, đọc một ký hiệu sai, cô lại sửa. Cuộc nói không có một ngày công bố xong là người ta cùng hiểu hết; công việc của cô còn ở những nét phải làm cho người khác tự kiểm được, cả khi điều họ đọc được sẽ quay lại phản đối mình.
Tô Ninh tới đổi ca, hỏi Vũ có đứng quá lượt không. Cậu báo đúng thời gian, ngồi xuống trước khi cô phải nhắc, đưa bản phản hồi cần cô xem phần chăm sơ tán. Cô nhận đọc sau ca, không bỏ bệnh nhân ngoài kia để thành người nghe chuyện riêng. An mở túi lấy món bánh mua ở bến, chia đủ cho người trực, rồi tự ăn miếng của mình. Vũ nhìn cô ăn, muốn nói mình nhớ, cuối cùng nói đã giữ khô chiếc thuyền gỗ cô để ở bàn. Cô cười, nhờ cậu đừng sửa tiếp khi vắng mình, hai người lại có một việc nhỏ còn chờ cùng làm sau những tiếng nói vừa ra khỏi phòng kín trên núi.
Chương 73: Chuyến hàng cuối của Nghiêu
Quyển IV — Chín ngọn cờ