Chương 32: Nửa tấm bia trong kho
Quyển II — Dưới mái Thanh Vân
Nửa tấm bia nằm dưới một giá gỗ từng dùng kê bao thóc.
Lâm Vũ đi ngang nó nhiều lần khi phụ chuyển đồ cũ, chỉ nhớ mặt đá khiến giá cao hơn một chút. Hôm nay An cúi sát, soi nghiêng bằng đèn, cậu mới thấy những đường mờ chạy ngang phần cạnh. Chúng không nằm trên mặt đang ngửa, mà ở phía bị người kê quay vào vách.
Người giữ gian đồ cũ là bà Khương, tóc bạc hẳn, tay luôn có một chùm chìa. Bà cho xem theo giấy phần bản rập vật cổ, không cho tự xoay khối đá nặng. An ngồi xổm, dùng gương nhỏ quan sát cạnh, hỏi có sổ ghi nó chuyển tới từ đâu không. Bà lục trong hòm, tìm được dòng giao một tấm bia vỡ từ trạm cũ, năm ghi đã nhòe một số.
Vũ nhìn miếng đá. Cậu từng nghĩ cổ vật phải được đặt giữa hang, phát ánh xanh hoặc giấu dưới bùa. Ở đây nó kê đồ, dính bụi gạo, có một góc mòn vì sọt tre cọ suốt nhiều năm. An không có vẻ thất vọng vì vẻ thường ấy. Cô chỉ nhờ cậu giữ đèn sao cho mặt đá không lóa.
Bản rập của Trình Sách cô mang có một phần hình giống cạnh đá, nét đầu bị đứt. Cô không chồng ngay để reo đã đúng, hỏi kích thước trước rồi mới đánh dấu vị trí có thể khớp. Bà Khương cho mượn thước, bảo làm xong trả đúng ngăn vì người khác còn dùng. Cả hai đo lại ba lần, một lần sai do đầu thước mắc sau chân giá.
Tới lần cuối, đường gãy trùng được một đoạn. An ngồi yên, ngón tay đặt ngoài mép giấy như sợ chạm vào sẽ mất dấu. Vũ nhìn gương, thấy trên bia có một ký hiệu giống mốc ở khe rừng, quay ngược so với bản sao cô đã xem ngoài trạm.
“Cho xoay ra được không ạ?” cậu hỏi.
Bà Khương nhìn giá đang đầy hộp, nói phải dỡ hết và có người coi nâng, hẹn buổi chiều. Không ai được thò tay tự kê thêm vì thấy mình mới lên tầng.
Buổi chiều họ trở lại với người có dụng cụ.
Đá được chuyển bằng đòn và con lăn ngắn, không dùng tay không đỡ dưới mép. Vũ nhận kéo hộp khỏi giá, An ghi đúng thứ tự để trả như cũ. Khi mặt bia lộ đủ, mùi ẩm khô từ phần sát tường bốc lên, những đường khắc không còn chạy trong bóng hẹp nữa.
Một nửa hàng chữ mất hẳn theo chỗ gãy. Phần còn dùng những cổ tự An nhận ra được vài chữ về ngưỡng và chuyển trạng thái, không phải bảng hướng dẫn chín cảnh giới. Vũ thử đối chiếu chữ trong đầu, có chỗ giống, có chỗ dùng nét khác. Cậu nói rõ nét mình nhớ, không nhận mình dịch được cả hàng.
An lấy bản rập thầy so từng dấu. Có một chỗ Trình Sách đã vẽ chấm nhỏ, cô vẫn tưởng là bẩn, bây giờ khớp với ký hiệu phía đá cần người đọc đứng ngoài cửa. Nếu bỏ chấm ấy, hướng đọc mũi sẽ đổi. Nó chưa chứng minh thầy không dời mốc, nhưng chứng minh bản sao về sau đã làm mất một điều cần để đọc.
Cô xin sao cả cạnh gãy và dấu chấm, ghi tờ nào của thầy, tờ nào mình làm hôm nay. Vũ cầm đèn, tay mỏi, đổi với người coi thay vì giấu để khỏi mất dịp đứng cạnh phát hiện. Bà Khương đứng nhìn, nói đã có lần người tới chỉ sao chữ đẹp, bỏ phần mẻ, sau đó quay hỏi vì sao ghép không vừa. Bà không muốn thêm một lần.
Khi làm xong, An cúi đầu cảm ơn cả người nâng đá. Người ấy bảo lần sau đừng mang thêm bia về kê kho, thiếu chỗ thóc rồi. Cô cười, đáp nếu có mang sẽ hỏi chỗ đặt trước. Vũ cất hộp theo dấu, không biến một vật cổ vừa được nhận ra thành lý do bỏ rối cả gian.
Phần giấy tiếp theo không được xem.
An đem tên tập Tạ Hoài đã ghi tới kho thư. Người giữ đọc yêu cầu, cho biết mục bản rập được phép nhưng tập kèm hồ sơ thử ngưỡng đang hạn chế, cần thêm người có quyền xác nhận. Cô trình giấy Huyền Sương, vẫn không đủ vì giấy chỉ cho khảo sát mốc, không mở vận hành cũ.
Vũ đứng ngoài, nghe sự từ chối từng chữ rõ ràng. Cậu muốn nói nếu đã thấy bản sao thiếu dấu thì càng phải cho đọc hết để sửa, người giữ hỏi sửa phần nào, từ bản nào tới bản nào. Cậu không đáp được bằng một câu. Điều có lý trong đầu cậu chưa thành quyền để lấy bất kỳ tập nào ra.
An nhờ viết lý do từ chối, tên tập và phần cần bổ sung, không tranh tới lúc người giữ coi cô là kẻ cố quấy. Ông viết, có vẻ nhẹ người vì được yêu cầu thứ có thể làm ngay. Cô đọc, sửa một tên tập bị ghi nhầm rồi mới nhận.
“Cô không giận à?” Vũ hỏi khi ra sân.
“Giận. Nhưng tôi muốn mai còn biết phải gõ cửa nào, không chỉ nhớ hôm nay đã cãi tới đâu.”
Cô nói rồi bước nhanh hơn, rõ là giận thật. Vũ phải đi theo mới kịp, không lấy vẻ bình thường của câu trả lời để tưởng cảm xúc đã hết. Cô tới giếng rửa tay dính phấn đá, nhìn dòng nước một lúc, sau đó lấy giấy ngồi ghi điều vừa được thấy trước khi nó lẫn với điều vừa bị cản.
Vũ giúp tìm chỗ khô. Cậu không hỏi mình có thể lẻn vào hộ không, vì câu ấy vừa vô ích vừa bắt cô phải giữ thêm một người khỏi làm hỏng việc.
Tạ Hoài nhận bản nửa bia trong buổi gặp được phép tối đó.
Ông soi dấu chấm rất lâu. Khi An hỏi đã từng thấy chưa, ông đáp đã thấy dạng ký hiệu, chưa gặp đúng phiến này. Nó từng được dùng trong các cuộc thử Thiên Môn, phân biệt người đo đứng ở phía nhận hay phía chuyển trạng thái. Nếu mất hướng, số đo có thể bị đọc sai dù số vẫn được chép đúng.
Vũ nghe hai tiếng cuộc thử, nhớ đêm nước ở làng, hỏi thầy đã tham gia điều tra chúng sao. Hoài đặt đèn xuống, nhìn hai người. Tiếng người đi qua ngoài cửa nhỏ dần, ông đợi họ rời hẳn mới nói.
“Tôi từng xem lại một cuộc thử. Nhiều năm trước. Có những phần trong lệnh và kết quả không khớp, tôi muốn đi kiểm tiếp. Sau đó bị cắt quyền tự khảo sát một thời gian, đổi sang việc ngoài tuyến lớn.”
“Vì thầy nói kết quả sai?”
“Vì tôi không chấp nhận kết thúc ở bản đã giao. Cũng vì có phần tôi đã làm theo trước khi hỏi. Đừng lấy việc tôi bị giáng mà tưởng mọi điều tôi làm đều đúng.”
Ông không kể thêm phần mình chưa sẵn hoặc chưa được phép nói. Vũ nhìn bàn tay giữ mép bàn, thấy các ngón hơi cứng, không giống mỗi lúc thầy chỉ dẫn bát nước. Cậu muốn hỏi đó có phải lần liên quan tới lũ, rồi nhận ra mình chưa có mốc nào ngoài nỗi sợ đang nối. Cậu giữ câu hỏi, chưa vứt bỏ.
An hỏi có cách chính thức nào đối chiếu nửa bia với bản kèm cũ không. Hoài nói sẽ viết xác nhận phạm vi mình biết, người khác phải nhận xét yêu cầu, không thể lấy tên ông mở thay. Nếu có người từ các tông cùng ký mốc độc lập, yêu cầu có thể khó bị bỏ qua hơn, nhưng cũng khiến họ phải đứng tên điều thật sự đã kiểm.
Vũ thấy con đường không mở ra bằng một bí mật lớn như tưởng. Nó thêm việc, thêm người phải hỏi, còn thầy đang ngồi ở đây với phần quá khứ không nói hết. Cậu cảm thấy khoảng cách giữa mình và Hoài rộng hơn, rồi không thích mình vừa nhận ra điều ấy.
Trước lúc họ rời, Hoài nhờ An để lại một bản tên tập, tự lấy giấy viết lời xác nhận ngay. Bút ông ngừng ở một dòng khá lâu. Vũ đứng cạnh cửa, nhìn chỗ tay áo thầy che phần chữ, tự nhiên thấy bực như hồi người lớn trong làng cứ nhìn nhau trước câu hỏi cha mẹ.
“Thầy có định viết ít đi vì sợ bị hỏi lại không?” cậu bật ra.
An ngẩng lên, không chen vào. Hoài đặt bút xuống, nhìn Vũ một lúc. Ông không quở vì giọng học trò, cũng không trả lời cho qua.
“Có những điều tôi sợ bị hỏi. Nhưng dòng này đang chọn chữ để nói đúng phần tôi có mặt. Nếu cháu muốn đọc, đợi tôi viết xong rồi hỏi chỗ nào không rõ.”
Vũ đỏ mặt, đứng im. Tới khi tờ giấy được đưa ra, cậu đọc từng dòng. Có một câu Hoài xác nhận đã từng nghe Trình Sách nêu vấn đề hướng đọc ký hiệu, không xác nhận đã thấy ông đặt đúng mọi mốc. Cậu hiểu vì sao cần phân hai điều ấy, dù trong lòng vẫn muốn người thầy mình tin có thể đặt tay xuống nói một lần là đủ.
“Sau này cháu hỏi về việc thầy đã làm theo, thầy có trả lời không?”
Hoài nhìn ngọn đèn. “Cháu có quyền hỏi. Tôi không hứa biết hết, và không được dùng điều đó để trốn phần mình biết. Có việc phải có người khác ở đó hoặc có bản đối chiếu để khỏi chỉ là lời tôi.”
Câu trả lời không khiến Vũ hết bực. Cậu nhận tờ giấy, nói sẽ giữ câu hỏi của mình, không coi im lặng là đã được giải thích. Hoài gật. Lần đầu trong những buổi học, giữa họ không có một vật đơn giản như bát nước để cùng nhìn tới, chỉ có lời vừa nói đang nằm giữa khoảng bàn hẹp.
An xin phép chụp lại bố cục bằng tay trước khi gửi, ngồi một góc chép. Hoài đứng dậy lấy nước, cơn đau cũ khiến ông phải chậm, Vũ theo thói quen đưa tay đỡ rồi dừng để ông chọn. Ông nhận ở lúc bước qua bậc, buông khi đã đứng chắc. Cậu không rút lại sự giúp ấy vì vừa giận, cũng không lấy nó làm bằng chứng mình đã hiểu hay tha điều gì chưa được kể.
Xong giấy, họ chào ra. Hoài dặn giờ kho nhận cuối, An đọc lại để tránh đi muộn. Vũ vẫn còn muốn nói nhưng không tìm được điều nào rõ hơn câu đã hỏi, đành nhận đèn đưa ra cửa.
Ra ngoài, cậu đi một mình tới sân tập đã vắng.
Đầu kiếm gỗ đứng trước người, bóng kéo dài dưới đèn. Cậu định chém một lượt mạnh cho bớt bực, nhớ có thể làm dăm bật vào mắt người tới sau nên chuyển sang bước chân đã học. Một, dừng, quay, nhìn tầm. Những động tác không trả lời câu hỏi về thầy, nhưng ít nhất không biến câu hỏi thành vết thương mới.
An tới trả cuộn dây mượn, thấy cậu tập bèn đứng ngoài vạch. Cô không hỏi có phải giận Hoài không, chỉ nhờ mai giữ giúp bản sao ở chỗ khô nếu cô đi gửi yêu cầu. Cậu nhận, rồi nói mình chưa biết nên hiểu lời thầy thế nào.
“Tôi cũng chưa biết hết thầy tôi,” cô đáp. “Tôi đang cố hỏi việc cụ thể, chứ hỏi cả một người đúng hay sai một lần thì chỉ có thể tưởng tượng.”
Cậu nhìn cô, thấy câu ấy không làm cô yên tâm hơn, cũng không khiến cậu hết muốn tin Hoài. Họ đứng im, nghe tiếng giày của người trực đi xa. An cầm cuộn dây, hỏi cậu có muốn xem lại dấu chấm vừa vẽ không. Cậu hạ kiếm, tới ngồi ở bậc.
Trên tờ sao, dấu nhỏ nằm sát phần gãy, dễ bị bỏ đến mức đáng bực. Cậu lấy giấy khác chép đúng cạnh, nhờ cô xem vị trí. Lần đầu lệch, cô chỉ, cậu sửa. Không ai biết nửa còn lại ở đâu hay liệu có tìm được, nhưng phần đã có cuối cùng không bị biến thành một tấm bia hoàn chỉnh bằng mong muốn của họ.
Tối ấy Vũ đặt bản sao vào hộp gỗ, trên cùng là tờ từ chối có tên tập cần xin thêm. Cậu viết vào giấy riêng câu muốn hỏi Hoài về lần thử, giữ như câu hỏi. Ngoài sân, tiếng gió lật một mảnh giấy ai quên, cậu đi nhặt mang vào chỗ khô rồi mới khóa cửa ngủ.
Chương 33: Cửa đóng lúc chính ngọ
Quyển II — Dưới mái Thanh Vân