Chương 68: Người giữ then phía nam
Quyển IV — Chín ngọn cờ
Tạ Hoài tới khi người làng đang dỡ một phần mái thấp bị gió tạt. Ông không có cờ riêng, chỉ mang túi áo, kiếm buộc niêm và giấy cho phép điều tra có thời hạn. Người giám sát Thanh Vân đi cạnh, giữ lịch và yêu cầu mọi nơi khảo đều báo trước. Vũ nhìn hai người từ chân thang, thấy thầy gầy hơn lần gặp cuối, chân phải đặt xuống chậm ở chỗ đất mềm. Trúc Cơ hậu kỳ vẫn không xóa cái tổn cũ trên người ông.
Ông Trương chào, đưa nước rồi hỏi ông được làm gì. Tạ Hoài đọc nguyên phạm vi giấy: đối chiếu lệnh cũ, khảo ngưỡng nam cùng người địa phương, không tự đổi vận hành, không chỉ huy đội đang đo. Ông không được thả ra vì đã chứng minh hết mình đúng; đây là phần việc cần chính người từng nhận lệnh tới chỉ chỗ. Người giám sát xác nhận, ghi người nghe. Vũ nghe rành rọt, chẳng còn có thể vờ thầy chỉ bị người khác hại vì đã giúp mình.
Tạ Hoài nhìn cánh tay phải cậu, hỏi đã có người cho tập tới mức nào. Cậu đáp, không kể cảnh giới trước. Ông bảo cứ giữ mức ấy, đừng lấy sức mới so với sức cũ rồi quên phần gân không cùng hồi. Câu dặn quá quen khiến Vũ muốn ở lại làm người học thêm một buổi, rồi trang tên chuyển lệnh và chiếc áo cha hiện lên trong đầu. Cậu hỏi thầy có thể ra cống lúc mọi người xong việc không.
Ông gật, không hỏi cậu đã nghe tới đâu để chuẩn bị câu dễ hơn. Ông Trương cử người cùng đi vì đường trong vùng bị đội khoanh; An nhận ghi, bà Lục bảo mình tới sau khi có người thay coi cháu. Không ai được đi vào chỉ vì thân quen với người mang kiếm. Họ chờ người giữ khóa lối mở, tới cống bằng con đường dân đã xin giờ dùng buổi chiều.
Then hiện tại được thay sau trận lũ năm ấy. Gỗ cũ đã mục và được thay qua nhiều lượt; nếu đứng nhìn nó mà kể mọi dấu là vết của ngày ấy sẽ thành chuyện bịa. Tạ Hoài chỉ chân đá giữ lỗ chốt ở phía dưới, nơi còn một mép mộng khác. Ông hỏi người làm cống có cho xem không, bác Đặng xuống thử nền rồi mới gật. Vũ theo bằng lối thấp, tay trái giữ dây, không bước lên phần đá An chưa kiểm.
Tạ Hoài không đặt tay vận khí ngay. Ông dùng que chỉ hướng ngưỡng cũ, giải thích phần cửa gỗ người làng giữ và phần chuyển trạng thái đội ông điều khiển là hai thứ kề nhau, không phải cùng một cái then. Cửa nước giúp đường sơ tán khỏi bị quật ngang; ngưỡng thay điều kiện sức ép quanh khe. Ngày ấy ông mở phần chuyển theo lệnh nhận, nhìn tín hiệu chính mà bỏ dấu lệch ở bên nam vì tin người trên đã kiểm.
“Tôi biết có chỗ không khớp,” ông nói. “Tôi đã hỏi một lượt. Người chuyển bảo đúng lệnh, cứ làm để khỏi lỡ kỳ. Tôi làm.”
Vũ nhìn mặt đá, nhớ mình đã từng cho thế đủ là ông không có lỗi vì người trên ép. Bây giờ trước chỗ cha cùng hàng xóm ghì gỗ, một lượt hỏi rồi làm nghe ngắn tới tàn nhẫn. Cậu hỏi ông có biết người dưới cống còn chưa đi hết không. Ông đáp biết có nhóm sơ tán chưa báo đủ, không biết tên từng người; ông đã coi việc không nhận được báo là do tín hiệu chậm, không coi nó là lý do mình phải dừng.
An ngừng bút một nhịp rồi ghi tiếp. Người giám sát hỏi ông có nhận trách nhiệm về điều ấy không. Tạ Hoài đáp có, yêu cầu ghi cả dấu lệch mình thấy, không chỉ câu người chuyển nhắc. Lệnh gốc và tuyến gửi còn phải kiểm, nhưng phần tay ông đã mở không được đợi biết tên cao nhất mới thành việc thật.
Vũ hỏi nếu ông dừng, cha mẹ cậu có sống không. Tạ Hoài nhìn cậu, mắt mệt mà không né. Ông nói không thể biết chắc vì có nhiều điểm cùng chuyển, có thể vùng vẫn chịu nước. Nhưng việc mình không dừng đã góp vào một tình thế khiến người ở đây không kịp có lựa chọn. Ông không có câu trả lại hai người, không xin cậu dùng chữ có thể để coi phần ấy như chưa làm.
Bác Cường hỏi sau cuộc thử ông nhận được gì. Tạ Hoài nhìn người hỏi, đáp đội được ghi đã giữ vận hành đúng giờ, có phần thưởng và đề cử. Ông đã nhận, thời gian đầu còn dùng bản ấy để xin việc khảo tiếp. Khi thấy các số về sau không khớp và hỏi lại, ông mới dần bị gạt khỏi một số việc, rồi bị giáng. Không thể vì chuyện bị giáng có thật mà kể mình ngay từ đầu chỉ đứng ở phía người chịu thiệt.
Người giám sát nhấc bút lên, hỏi phần ấy có sổ còn giữ không. Ông nói còn, phải xin Thanh Vân trích, chính ông có biên nhận phần được cấp. Bác Cường yêu cầu đưa tới cho các nhà đã mất người được xem, không chỉ để người trên núi đọc thay. An ghi người nhận đề nghị, không hứa thay ngày có giấy. Vũ đứng dưới cống nghe, nhớ những bữa cơm thầy chia ở chân núi, những lần ông dùng tiền trả đồ cho đội. Cái tốt ông đã làm không bị biến thành giả, nhưng cậu không còn nhìn nó mà quên trong cùng một đời ông đã từng đi lên từ phần thưởng gắn với đêm này.
Vũ bỏ lên bờ trước, cát bám giày, tim đập mạnh. Ông Trương đang đứng dưới cây gạo, không gọi theo. Cậu đi tới guồng, đặt tay trái lên gỗ ướt, thấy mọi chuyện mình từng học dưới Tạ Hoài vẫn đúng: nhận rồi nhả, nói đủ khi sai, không cầm việc người khác. Chính người dạy những điều ấy đã từng làm một điều trái chúng ở chỗ cha mẹ cậu chết. Cậu muốn một bên trở thành giả để khỏi phải giữ cả hai, nhưng gỗ dưới tay vẫn rắn, không chiều theo.
An tới sau, không mang giấy trước mặt. Cô đứng bên guồng một lúc, hỏi cậu muốn cô ở hay muốn một quãng riêng. Cậu nói ở, nhưng đừng bảo mình phải hiểu thầy. Cô gật. Hai người nghe nước, cậu nói mình giận, giận cả việc sáng nay vẫn muốn nhờ thầy xem vai như chẳng có gì khác. Cô đáp cô đã từng muốn thầy mình chỉ là người bị oan, phần muốn ấy không bắt mình phải làm theo.
Vũ hỏi cô đã tha Trình Sách chưa. An nói chưa biết dùng chữ đó cho phần nào. Có việc cô vẫn chăm vì ông bệnh, có việc đòi ông nói vì người khác đã chịu, hai thứ diễn ra cùng lúc. Cậu nhìn cô, nhận ra câu trả lời không tháo nút trong ngực, chỉ cho mình một chỗ để không cần tháo nó bằng cách làm ai khác đau ngay. Cậu ngồi xuống bậc, đợi hơi thở bình lại trước khi quay về cống.
Lúc họ trở lại, bà Lục đang kể phần mình thấy cho người giám sát, không đứng chờ Vũ cho phép. Tạ Hoài nghe tên những người giữ gỗ, ghi cả người mất và người sống đã chuyển xóm. Ông xin địa chỉ để tới nhận câu hỏi, bà bảo sẽ hỏi trước xem họ có muốn gặp không. Ông nhận điều ấy, không gọi việc mình đã tới là đủ để ai cũng phải mở cửa.
Vũ đứng cạnh, yêu cầu sau này không chuyển lệnh ở đây nếu thiếu báo của nhóm dưới, và người địa phương được giữ một tín hiệu dừng riêng. Tạ Hoài nói mình có thể kiến nghị trong phạm vi điều tra, không có quyền hứa đội khác sẽ theo. Cậu đáp vậy ghi đúng giới hạn ấy, cậu sẽ đem hỏi người có quyền, không lấy lời thầy thay tất cả. Hai người nhìn nhau, quan hệ không trở lại như trước, cũng chưa bị cậu chặt bằng một lời dễ hơn việc tiếp tục nhìn.
Buổi khảo kết thúc bằng một việc chẳng ai dự tính: lớp đất quanh mộng mới sụt sau lượt người đứng. Bác Đặng bảo khoan đi, lấy đòn và đá kê lại để người gánh nước sáng mai khỏi bước vào hố. Người đội khảo ban đầu muốn cắm cờ cấm, ông Trương hỏi cấm thì cấp đường nước khác ngay ở đâu. Cuối cùng họ chia ca, đào thoát phần cát lỏng và đặt một tấm kê đủ dùng tạm, chờ kiểm chính.
Tạ Hoài nhận giữ một đầu đòn bằng tay thường. Người giám sát nhắc ông không tự can thiệp ngưỡng, ông chỉ gỗ kê không chạm phần chuyển, hỏi lại có được không rồi mới làm. Vũ giữ dây theo bên trái, không đứng đối diện coi cùng làm một việc là hòa giải. Vai phải bắt đầu căng sau một lượt, cậu báo đổi. Ông Trương vào thay, trách ai cũng thích chọn mình đứng dài nhất, nhưng giọng không còn đùa nhiều.
An đo lại mép, ghi chỗ chỉ tạm, bác Đặng cắm vạch dễ thấy cho người chân yếu. Bà Lục mang nước, gọi người trong làng thử gánh, không lấy phép đo của người tu luyện làm kết luận cả đời sống. Tạ Hoài đứng sang bên để xem, chân ông run nhẹ vì phần tổn cũ. Vũ nhận ra thầy cũng cần nghỉ, cậu không tới dìu, nhưng gọi người đi cạnh đưa ghế. Sự chăm ấy không phải một chữ tha, cả hai đều biết.
Tối, bản ghi được đọc trước những nhà có người mất ở lũ. Có người muốn Tạ Hoài rời làng ngay, có người cần ông ở lại để chỉ phần lệnh, có người không muốn nghe trong hôm đang phải lo chỗ ngủ. Trưởng thôn hẹn hai buổi, để người chọn, không buộc tất cả ngồi làm nền cho một người nhận lỗi. Tạ Hoài ngủ ở chỗ người giám sát sắp, không vào nhà ông Trương như khách quen không có điều phải trả lời.
Trên đường về bãi, Vũ gặp Bình ngồi buộc nẹp hỗ trợ chân cho buổi mai. Cậu hỏi phần người đã nhận giúp nhà anh khi mình đi có làm đúng không. Anh đáp phần rào và đất đã xong, vợ còn giữ giấy công; có buổi đổi vì mưa, người nhận đã báo trước. Chuyện cậu bỏ dây ranh ở kho vẫn còn trong lời kết của làng, không bị gạch chỉ vì những việc bù đã làm đủ. Vũ gật, nói cậu muốn biết điều ấy để đừng tự nhớ lại thành mọi chuyện đã xong sau lúc lên núi.
Bình kéo đai, nhăn mặt rồi thả rộng một chút. Anh bảo giờ nhà cần nhất là phần gặt phía thấp có lối vào đúng giờ, cậu muốn giúp thì sáng gặp ở bờ, không ngồi đây nhìn chân anh cả tối. Vũ nhận, nhờ anh giao phần một tay làm được. Anh cười, nói đã thấy cậu dùng trái vụng, sẽ tính cho khỏi làm rơi lúa. Cậu đứng lên chào, không mang về một câu tha nhưng có giờ gặp cho ngày mai.
Vũ về bãi, giúp bà Lục kê hòm áo khỏi sương. Cậu nói đã hỏi được phần Tạ Hoài làm, không biết hết phần trên, còn giận. Bà gật, chỉ chỗ cần chèn. Cậu dùng chân giữ nêm, tay trái gõ xuống, không cần ai bảo tối nay phải trở thành người bao dung hơn để xứng với cha mẹ. Ngoài lều, cánh cửa tạm đã đóng cho một đêm, những người sống còn phải chọn việc làm sáng mai với cả điều vừa biết đang ở cùng mình.
Chương 69: Khi lúa không đợi người
Quyển IV — Chín ngọn cờ