Chương 7: Bữa cơm dưới mái rạ
Quyển I — Rời Thanh Phong
Trong sáu buổi sớm tiếp theo, Lâm Vũ giữ dây đo nước và học cách chịu lạnh mà không tự tưởng tượng mình sắp thành tiên.
Nước suối tới đầu gối, đứng lâu chân vẫn tê. Tạ Hoài không cho cậu dùng cảm giác ấm để chống lại. Ông bắt lên bờ khi hết một lượt đo, xoa chân, đi vài vòng rồi mới xuống tiếp. Có hôm Vũ sốt ruột vì đĩa đã đứng yên mà ông vẫn muốn ghi thêm; có hôm cậu tự phát hiện một con cua kẹp dưới đĩa, suýt khiến cả hai ghi sai.
Sau buổi thứ sáu, Tạ Hoài đặt trước cậu một sợi dây mới.
“Để đánh dấu vị trí. Dây cũ của cháu ngắn quá.”
Vũ sờ sợi đay, nhìn đầu đã được bện gọn. Cậu còn nhớ phần mình cắt cho bà Lục. Cậu hỏi tính vào tiền công được không. Tạ Hoài bảo đó là dụng cụ cho việc đang làm, buổi đo xong còn dùng vào việc khác cũng được, miễn đừng dùng làm lý do liều lĩnh chỗ nguy hiểm hơn.
“Bác Trương dặn bác nói thế à?”
“Không cần ai dặn.”
Vũ cuộn dây, không biết nên vui hay buồn vì mình dễ đoán đến vậy. Tay trái đã hết đau khi cầm đồ nhẹ. Mái bếp ông Trương cũng kín trở lại, còn phần công và tiền nồi vẫn ghi trên giấy của cậu. Buổi chiều, cậu sang bác Đặng cưa gỗ, nhận lại một cán rìu vừa tay sau hai buổi làm đều.
Lưỡi sắt chưa sửa, cán vẫn đứng một mình bên cửa. Nó khiến cậu nghĩ tới một thanh kiếm chưa có lưỡi, nghĩ xong phải tự cười vì thứ ấy ngay cả thanh củi cũng chưa bổ được.
Trưa hôm ấy, trưởng thôn bảo tối sang ăn ở nhà ông Trương. Ông muốn hỏi thêm việc tu luyện của Vũ, Tạ Hoài cũng sẽ tới. Vũ hỏi có cần mang bát không. Trưởng thôn bảo mang cả tai, đừng chỉ mang miệng.
Cậu thấy câu ấy không hứa hẹn một bữa cơm dễ nuốt.
Sân nhà ông Trương được quét sạch từ chiều. Bà Lục mang nồi rau hầm, bác Đặng đem nửa giỏ đậu, trưởng thôn góp một con cá đã làm sẵn. Vũ vừa rửa bát vừa nghe họ bàn chuyện mưa và mạ, cố đoán phần nào dành cho mình.
Ông Trương không có vẻ chuẩn bị tiệc tiễn người. Ông loay hoay mãi với chiếc ghế chân lỏng, buộc lại bằng hai vòng dây. Cậu bước tới giúp, ông chỉ một thúng thóc trong góc.
“Mai ta phải gửi chỗ ấy xuống Bến Vải cho cô em. Lưng cô yếu, vụ này không cấy đủ. Ngươi nhớ nhắc ta nhờ xe chợ.”
Vũ nhìn thúng. Cậu biết ông có em gái, đã gặp một lần hồi nhỏ, nhưng ít khi nghĩ người sống sát mình lại còn bao nhiêu việc ở ngoài căn nhà này. Cậu hỏi có cần thêm thóc không. Ông bảo chừng đó đủ, việc cần là đóng bao đúng cân kẻo xe tính nhầm.
“Mai cháu làm.”
“Mai ngươi còn buổi đo.”
“Vậy tối nay.”
Ông gật, đưa cho cậu chiếc cân tre. Không ai nói giúp việc nhà là một biểu hiện của lòng tốt. Thúng thóc cần đóng bao, thế thôi. Vũ làm xong thấy dễ chịu hơn, đến lúc Tạ Hoài qua vẫn đang thắt nút.
Người khách đem một gói muối. Trưởng thôn đùa có tu sĩ tới ăn mà chỉ thấy muối, không có đan tiên. Ông đáp muối chắc chắn giúp nồi canh tối nay, còn đan thì ông không có. Bà Lục mở gói, thử một hạt, khen muối ít đắng. Câu chuyện nhờ thế đi thêm được vài vòng trước khi quay về Vũ.
Cậu ngồi giữa bác Đặng và cửa bếp, vị trí muốn lẩn đi cũng phải xin người khác nhích ghế.
“Thằng bé có học được không?” trưởng thôn hỏi.
Tạ Hoài đặt bát xuống. “Nó đã cảm nhận linh khí. Còn học được đến đâu, tôi chưa biết. Cần biết đọc đúng chỉ dẫn, cần người coi khi thực hành, và cần thời gian.”
Bác Cường ngồi ở đầu bàn hỏi mất mấy mùa. Vũ chưa thấy ông tới từ lúc nào; trước mặt ông có bát cơm vơi một nửa. Tạ Hoài đáp không thể tính như vụ ngô. Có người tiến nhanh đoạn đầu rồi dừng, có người cả năm mới vững một bước.
“Thanh Vân có nhận không?” trưởng thôn hỏi tiếp.
“Có lệ xét người học việc và đệ tử. Tôi không mang giấy nhận người tới đây.”
Vũ nghe, cố giữ mặt bình thường. Dù chẳng được hứa điều gì, một phần cậu đã lén tưởng sau mấy buổi giữ dây, ông sẽ thấy cậu xứng đáng. Bây giờ câu trả lời rõ ràng đặt suy nghĩ ấy trở về chỗ của nó.
Bác Cường nói làng đang thiếu người khỏe, mùa hái thuốc tới phải vào xa hơn. Vũ đi cả buổi đã khiến phần đường của cậu trong nhóm chưa ai nhận. Trưởng thôn bảo đã biết khí mà không học cũng nguy hiểm; chiếc mái mới trên đầu đủ làm chứng.
“Thế ở làng học,” bà Lục nói. “Ông Tạ còn đây.”
“Tôi sẽ phải trở về báo kết quả. Không thể ở mãi.”
Mấy câu nối nhau rất thực, khiến Vũ càng lúc càng khó chịu. Ai cũng nói về công của cậu, giờ của cậu, chỗ cậu có thể ở, như đang lựa vị trí cho một bao thóc cần tránh mưa. Cậu biết họ lo, song biết không làm cảm giác ấy bớt đi.
Bác Cường nhắc cả làng đã nuôi đứa nhỏ lớn lên, bây giờ muốn rời đi thì cần tính cho mọi người. Câu ấy không có ý nặng, nhưng Vũ nghe chữ “nuôi” mà mặt nóng bừng.
“Cháu có chân của cháu,” cậu bật ra. “Không phải cứ ai cho bát cơm là giữ được một phần.”
Bàn ăn im.
Ông Trương đang đưa bát canh cho cậu, dừng tay giữa chừng rồi đặt xuống. Bà Lục cúi nhìn đũa. Bác Cường mở miệng, khép lại, quai hàm cứng đi.
Vũ muốn thu câu vừa nói về, nhưng đã giận thì lại không chịu cúi xuống ngay. Cậu ngồi cứng trên ghế. Tạ Hoài không giải vây bằng một câu chuyện, cũng không dùng vai khách khiến ai phải nhường. Ông chỉ kéo bát canh ra khỏi chỗ khuỷu tay Vũ sắp chạm.
“Ăn lúc còn nóng,” ông nói.
Không ai gắp cho Vũ nữa. Cậu tự gắp, ăn chẳng thấy vị.
Sau bữa, Vũ mang bát ra giếng. Bác Cường rửa chiếc giỏ cá bên cạnh, tiếng tre cọ đá nghe nặng. Cậu đứng chờ một lúc rồi nói câu mình đã tập trong đầu từ khi ăn miếng cơm cuối.
“Cháu nói quá lời. Bác chưa từng đòi giữ cháu để lấy công.”
Ông không đáp ngay. Ông nhấc giỏ, dốc nước, xem còn vảy cá mắc không.
“Ta có đòi ngươi tính phần việc bỏ lại. Điều ấy ta không rút.”
“Cháu sẽ nhờ người đổi ca hái thuốc nếu phải đi. Trả công theo buổi.”
“Tiền đâu?”
Vũ cứng họng. Bao tiền của cậu chưa đủ trả chiếc nồi. Lời hứa vừa bật ra lại lớn hơn thứ cậu có. Bác Cường thấy, lắc đầu, nhưng giọng đã bớt giận.
“Ngươi không cần mua mọi người cho họ đừng buồn. Nói trước đủ lâu để người khác xoay xở. Làm phần đã nhận. Muốn học thì học cho tử tế.”
Cậu gật, hỏi ca hái thuốc kế tiếp vào hôm nào. Hai người ngồi xuống bậc giếng, tính lại đường đi và chỗ có thể ghép với nhóm khác. Vũ nhận mang bao thóc tới xe chợ cho nhà bác trong một buổi chưa có đo. Đó là việc cậu làm được, không phải lời lấy từ mong muốn.
Khi bác Cường ra về, cậu quay vào sân. Tạ Hoài đang giúp trưởng thôn xem tờ xin nước. Bà Lục thu nồi, ông Trương nhặt từng hạt cơm rơi trên bàn cho gà. Cậu tới đứng cạnh ông.
“Câu ấy cũng làm bác buồn.”
Ông đặt bát xuống. “Có.”
Vũ không biết nói thêm gì. Ông nhìn cậu, chờ như từng chờ xem vết bỏng.
“Cháu sợ mọi người nói cho ở lại, rồi cháu không dám cãi. Nên cháu cãi trước.”
“Ta biết ngươi sợ. Không biết ngươi định dùng ta làm người đang giữ chân.”
Cậu cúi đầu. Lần này chẳng còn đường chạy vào một lời giải thích hay. Một lúc sau, ông đưa cho cậu khăn lau, nhận phần lỗi cậu đã nói mà không bảo quên đi.
Họ lau bàn cùng nhau. Ông chỉ mép còn dính dầu, Vũ lau lại. Khoảng im lặng đủ dài để nỗi xấu hổ bớt nóng và thành thứ cậu có thể chịu.
Vũ đưa nồi rau giúp bà Lục về nhà. Nắp nồi nóng, cậu lấy hai mảnh vải lót quai, đi giữa ngõ với dáng cẩn thận hơn lúc cầm rìu. Cháu bà chạy bên cạnh, hỏi người học tu luyện có phải thề từ bỏ làng không.
“Ai kể em thế?”
“Ông bán muối. Ông nói lên núi thì không nhớ người dưới đất nữa.”
“Ông ấy lần trước còn nói không cần ăn.”
Thằng bé nhìn chiếc nồi, tỏ vẻ cân nhắc một chứng cứ rất đáng kể. Bà Lục mở cửa, bảo nó lấy ghế kê nồi rồi mới hỏi thêm. Cậu đặt xuống xong mới nhận ra mình chưa hỏi bà có cần giúp gì ngày mai. Bà đã tự nhờ: ba tấm phên hong rễ bị vênh, có thể tranh thủ mang sang bác Đặng xem hộ không.
“Cháu làm được vào chiều, sau khi từ suối về.”
“Thế đủ. Đừng hứa luôn sửa.”
Cậu cười gượng. Bà cũng cười, nhưng không nhắc câu đã nói trên bàn ăn. Trước khi cậu đi, bà lấy một miếng đậu còn trong nồi cho thằng bé, miếng nhỏ hơn đưa Vũ. Cậu ăn ngay ở cửa, chẳng tìm được lý do để từ chối. Vị đậu nguội hơi nhạt. Bà đóng cánh cửa kẹt bằng hai tay, tiếng then cài lên chắc nịch; trong nhà, thằng bé tiếp tục hỏi về người không cần ăn.
Lúc khách đã về gần hết, Tạ Hoài gọi Vũ ra cổng.
Ông cho biết vài ngày nữa sẽ kiểm một đoạn guồng vào ban đêm, khi người không dẫn nước và số đo ít nhiễu hơn. Ông cần hai người biết địa hình và một người giữ đèn. Công trả như ban ngày, việc nguy hiểm ông sẽ tự làm. Nếu Vũ còn muốn phụ, sáng mai nói rõ với ông Trương rồi mới nhận.
“Cháu có muốn,” cậu đáp. “Nhưng cháu sẽ hỏi lại.”
Tạ Hoài gật. “Còn học khí, tạm giữ đúng việc nhận rồi buông. Tay lành cũng không có nghĩa mọi chỗ bên trong đã chịu được.”
“Bao giờ bác biết cháu có thể học tiếp?”
“Bao giờ tôi có đủ điều để nói. Cháu có thể tìm người khác dạy, nhưng phải hỏi họ biết phần nào và không biết phần nào.”
Vũ nhìn dấu mây trên áo ông. Lời ấy chẳng có vẻ khiến người muốn theo học yên lòng, nhưng sau bữa cơm tối nay cậu không còn muốn nghe một lời hứa dễ nữa. Cậu hỏi ông có định bỏ việc đo nếu kết quả gây phiền cho làng không. Tạ Hoài nhìn con đường tối ngoài cổng, đáp sẽ báo điều đã đo; còn làm gì tiếp, không do riêng ông quyết.
Vũ không thích câu trả lời. Ông cũng không sửa cho dễ nghe.
Quay vào, cậu thấy ông Trương đang đếm tiền xe chợ cạnh bao thóc. Cậu tới ngồi, không chạm vào tiền, chỉ hỏi có cần ghi lại số cân không. Ông đẩy mảnh giấy sang.
Cậu ghi xong, nói mình muốn tiếp tục học. Nếu sau này có dịp lên Thanh Vân, cậu muốn thử, nhưng sẽ báo rõ trước khi đi, thu xếp công đã nhận và không tự quyết thay người cần mình ở lại.
Ông Trương nghe hết, buộc túi tiền lại. “Mai vẫn phải ăn sáng.”
“Vâng.”
“Người đi xa cũng phải ăn. Đừng học cái thói chỉ nuốt gió.”
Vũ cười, mắt cay nhẹ. Trên đầu, mái rạ mới yên dưới trời đã tạnh. Dưới góc bàn, giấy ghi tiền công còn đủ những vạch chưa gạch. Cậu đặt lời muốn đi của mình cạnh chúng, không cần giả như một thứ sẽ xóa được thứ kia.
Chương 8: Đêm bên guồng nước
Quyển I — Rời Thanh Phong