Chương 105: Chiếc thuyền của Kiều Sơn
Quyển VI — Người trở về
Con gái Kiều Sơn không chạy tới ôm ông ở đầu ngõ. Cô bé đứng dưới mái nhà bên kia núi, nhìn người đàn ông mang một mảnh chèo gãy trên vai, rồi hỏi sao ông không tới hôm qua như thư cuối. Ông đặt đồ xuống, đáp chuyến qua bến phải chờ nước, sau đó đường núi mưa lở một đoạn. Cô nghe hết, không vì lời giải thích đúng mà hết giận.
Vũ và An đứng lại ngoài sân cho hai cha con nói. Người nhà dọn cho họ chỗ nghỉ, bát nước nóng có mùi lá quen. Qua cửa, cậu nghe Kiều Sơn hỏi con cao lên từ lúc nào, cô bé đáp ông bỏ lỡ thì tất nhiên không biết. Câu ấy nhỏ, đau hơn một trận trách lớn.
Đến bữa cơm cô mới ngồi cạnh cha, giữ khoảng cách vừa đủ một chiếc bát. Ông không hỏi ngay việc đóng thuyền. Ông hỏi từng buổi ở nhà, chuyện đi học, lần ho còn phải dùng thuốc hay không. Có câu cô trả lời, có câu bảo cha hỏi người đã ở đây trông mình. Ông không giận, tự lấy giấy ghi những điều cần hỏi sau.
Mảnh chèo được đặt dưới chân bàn. Cô bé nhìn, hỏi thuyền đâu. Ông kể nó vỡ ở cầu khi đưa người ra, không nói mình chỉ có một lựa chọn khiến con không được quyền buồn. Ông đã chọn ở lại thêm, đã có những lần cửa khép khiến không về được, cũng có những lần biết mình chưa muốn bỏ việc đang làm. Người ở nhà đã chịu quãng chờ của cả hai phần ấy.
Cô kéo mảnh chèo lên xem, nhận ra một vết khắc mình làm khi nhỏ. Ông bảo trên mạn cũ còn chiếc đinh cô đóng lệch, giờ không giữ được nữa. Cô im, vuốt mép gỗ sứt rồi đặt xuống. Lúc Kiều Sơn ra rửa bát, cô bé tới chỗ Vũ đang hong túi. Cô hỏi cậu có phải người khiến cha phải ở lại không. Cậu đặt túi xuống, nói ông đã có những lựa chọn của mình, nhưng cậu cũng từng muốn ông giúp thêm và không phải lúc nào cũng hỏi đủ về việc ở nhà. Cậu không muốn dùng câu cha tự chọn để coi mình chưa từng góp vào quãng chờ.
“Người ta bảo cha cứu người thì con phải hiểu,” cô nói. “Con có bảo đừng cứu đâu.”
Vũ gật, ngồi yên để cô nói tiếp. Cô nhớ các chuyến cha đi trước kia bằng số lần cây trong sân ra lá, nhớ lúc nhận thuốc được người mang kèm một chiếc áo mà không có cha về thử xem áo vừa hay không. Bây giờ áo cũ không vừa nữa, cô đã để lại cho em trong nhà. Những điều ấy nhỏ tới mức không có trên báo cáo chuyến cứu người nào.
Cậu nói mình sẽ không kể với ông để bắt cô nói lại cho đẹp hơn. Nếu cô muốn, cậu có thể nghe, còn việc cha con cần nói thì ông đang ở đây. Cô nhìn cậu một lúc, gật, hỏi cô An có dạy vẽ những con đường mình muốn đi chứ không chỉ đường người lớn đã chọn không. An ngồi bên nghe được, đáp có, nhưng trước hết người vẽ phải đi nhìn và hỏi người sống ở đó. Cô bé xin một tờ giấy, vẽ ngõ từ nhà tới lớp, thêm cái cây cha vừa hỏi cao lên từ lúc nào. Khi Kiều Sơn trở vào, cô đặt hình ngay chỗ ông sẽ ngồi sáng mai.
Tối đó cô đem thêm chăn cho cha, không nói đã tha. Ông nhận, hỏi ngày mai có thể đưa cô tới lớp không. Lần này lời hẹn chỉ dài đến một buổi sáng, và ông đã có mặt để giữ.
Xưởng đóng thuyền nằm ở nhánh sông dưới chân núi. Kiều Sơn đưa nhóm tới sau hai ngày ở nhà, trên đường ghé đón con từ lớp chứ không để cô tự theo vì khách đang vội. Người chủ xưởng xem tay ông, hỏi ông còn nhớ cách cầm đục hay ba năm chỉ đứng nhìn người khác kéo cửa trời.
Ông nhận chiếc đục, gọt một mẩu gỗ kê xuống đúng độ phẳng. Chủ xưởng xem xong cười, chỉ đống vật liệu dành cho một khung chưa ai nhận. Không có chiếc thuyền nào hoàn chỉnh chờ ông trở lại. Có gỗ cần trả, đinh cần mua và những ngày công thợ đã có người hẹn trước.
Kiều Sơn lấy số tiền tiết kiệm còn giữ ở ngoài, cùng phần công người nhà đã nhận hộ trong những chuyến cũ. Chừng ấy đủ khung và một phần ván, chưa đủ đồ nghề lẫn thời gian xưởng. Ông định lấy khoản dự phòng trong nhà, con gái đứng bên hỏi đó có phải tiền ông từng dặn giữ để thay mái sau mưa hay không. Ông dừng, cất tờ ghi khoản ấy lại.
Ông thương lượng trả phần còn thiếu bằng công sửa thuyền khác và một phần tiền chuyến sau. Chủ xưởng không nhận giọng người quen làm bảo đảm đủ; hai người tính số ngày, xem cả trường hợp thuyền mới chưa kiếm được hàng. Họ bớt vài chi tiết đẹp, giữ ván cần chịu lực, chia việc theo ca còn trống. Vũ xin góp công, Kiều Sơn giao cậu chọn và cắt những miếng kê nhỏ bằng tay trái, không biến cậu thành người nâng gỗ để trả ân cứu.
An nhận vẽ mạn cùng cách chia chỗ, nhưng cô chỉ ở được ít ngày vì lịch lớp và những trạm đang đợi. Ông chấp nhận, nhờ cô ghi đủ để thợ tại đây làm tiếp, không giữ cô tới ngày hạ thủy bằng tình nghĩa. Con gái ông ngồi nghe, hỏi mình được làm gì. Ông đưa tấm gỗ thử, dạy cách đánh dấu mà không đặt tay trước đường đục. Cô làm lệch, ông chờ cô đo lại, không khen mọi nét của con là đẹp chỉ vì đã vắng nhà quá lâu.
Tuần đầu, Vũ tưởng chọn gỗ là phần quen nhất mình có thể nhận. Cậu từng đi lấy củi ở Vân Lĩnh, nhìn thớ và vết mọt khá nhanh. Nhưng gỗ làm miếng kê dưới mạn không chỉ cần khô. Có miếng gặp nước nở ngang, có miếng quá giòn, có miếng tốt để đun mà dở để ép giữa hai ván chịu sức. Chủ xưởng gõ từng miếng, bắt cậu ghi dấu rồi ngâm thử.
Hai ngày sau, một phần gỗ Vũ chọn cong vênh. Cậu đem đổi, chịu làm lại ngay. Tay phải không giữ được lâu khi cưa, người thợ kê giúp một ngàm giữ rồi để cậu tự làm phần nhẹ. Cậu thấy mình làm được một việc không cần Cửu Thiên Linh Khí Quyết, nhưng vẫn cần chịu nghe người biết hơn ở chỗ ấy.
Kiều Sơn uốn ván cùng hai thợ. Hơi nóng cuộn quanh khung, cả ba thay nhau siết từng nấc, nghỉ khi sợi dây căng tới dấu. Tới lượt thứ tư, bàn tay cả ba đều run; họ phải nhờ thợ phụ giữ dây để đổi người. Có lần một miếng nứt vì thớ giấu trong lõi; họ bỏ nó, tốn tiền và lùi lịch, không trám thật dày để ngày hạ thủy vẫn đúng hẹn trên giấy.
Buổi chiều ông về đón con dù ván còn phải hong. Người chủ xưởng trêu bây giờ ông sợ chuông lớp hơn sợ nước ngược. Ông đáp chuông lớp có người nhớ ai không đến, rồi giao ca cho người đã nhận thay. Vũ ở lại thu gỗ, thấy việc ông chọn về đúng giờ cũng cần một cách chia công rõ, không thể chỉ nói từ nay ta sẽ ở với con nhiều hơn.
Sang tuần thứ ba, An rời xưởng. Cô để bản có chỗ trống ghi thay đổi khi đóng thật, mang một bản về gửi người quản bến. Con gái Kiều Sơn xin cô chỉ thêm cách vẽ từ mặt nhìn bên sang chỗ ngồi trên thuyền. Cô hẹn buổi học có thể nhận ở bến, thu phần công cô bé phụ chép số làm học phí đầu. Kiều Sơn không tự hứa sẽ mang con theo mọi chuyến để học, chỉ hỏi khi nào cô bé muốn tới và người nhà có ai đi cùng được.
Thuyền thành hình sau hơn một tháng. Mui được làm từ phần vải còn dùng của tấm đã gửi ra, giặt và hong đủ rồi mới cắt lại theo khung mới. Số hòm đồ phải đặt thấp, hai lối lên xuống đủ rộng cho người dìu, chỗ cáng có móc riêng. Người quản bến cử hai người tới thử, bắt họ khiêng một cáng rỗng qua trước khi nói thuyền nhận được người yếu.
Lần đầu cáng mắc ở góc. Con gái Kiều Sơn đứng bên chỉ góc ấy An đã để dấu cần kiểm, cha gật, tháo thanh chắn rồi làm lại chốt mở. Việc mất thêm một ngày, tiền công phải ghi lại. Cô bé nhìn ông trả phần ấy, hỏi sửa trước có phải đỡ tốn hơn. Ông đáp đúng, nhưng phải thử mới thấy, cái khó là đừng vì tiếc mà bảo người nằm cáng chịu mắc hộ.
Họ hạ thuyền với những thùng đá thay người, kéo ra đoạn nước quen gần xưởng. Vũ ngồi trên bờ giữ sổ, không dẫn khí vào thân thuyền để làm nó nổi chắc hơn thực. Kiều Sơn cùng chủ xưởng đi một vòng, nghe ván kêu, kiểm chỗ nước rỉ rồi quay lại. Ông lau vệt ẩm ở một mối, đánh dấu sửa, không chở ngay đoàn khách để khoe ngày trở nghề.
Buổi thử thứ hai khô. Con gái xin lên cùng, ông cho sau khi mặc áo giữ nổi và nghe hết chỗ không được đứng. Cô không muốn ngồi đúng góc ông chỉ, đổi sang ghế phía trước để nhìn bờ. Ông kiểm rồi nhận, chèo chậm một vòng ngắn. Khi thuyền về, cô cười thật, lần đầu trong những ngày ông ở nhà. Vũ thấy Kiều Sơn cũng cười, vai thả xuống như vừa được qua một bậc khó chẳng ai ngoài hai cha con đo được.
Mảnh chèo gãy được treo trong nhà, nơi cô bé đề nghị. Đồ mới có tên, có số tải và khoản còn phải trả, cùng những mối ván chính ông đã kiểm khi quỳ dưới thân thuyền.
Lời mời chở đội sơ tán tới sau khi thuyền đã có chuyến thử đủ. Kiều Sơn đọc phần việc, phần trả công và đoạn nước cần đi. Vũ không mang lời mời ấy tới bằng tư thế người đã có sẵn quyền dùng ông. Cậu đưa bản của bến, nói ông có thể đổi ca, đổi tuyến hoặc không nhận nếu phần giữ nhà chưa xong.
Ông đem về nói với con. Cô hỏi chuyến này mấy ngày, có phải lại một hôm ông bảo ở thêm rồi thành mấy năm không. Ông không đáp sẽ không bao giờ có gì ngoài dự định. Ông chỉ chỗ mình ở, ngày phải gửi tin, dấu phải quay về và người có quyền gọi thuyền ngừng. Nếu tình thế đổi, ông phải gửi câu thật qua người đã hẹn, không để người nhà chỉ nhận những lời vẫn sống nhưng chưa biết bao giờ.
Cô nghe, yêu cầu ngày đầu về phải dành cho nhà, không nhận khách chen thêm vì đang có thuyền tiện. Ông đồng ý, ghi ngay vào lịch cạnh cửa. Cô đứng cạnh kiểm ông có viết đúng ngày, lấy đầu bút thêm giờ ăn tối rồi mới đi cất sách. Ông nhìn theo, nói với Vũ mình nhận chuyến trong giới hạn ấy.
Họ trở lại bến cùng thuyền mới sau thêm vài lượt sửa nhỏ. Kiều Sơn đứng đầu mũi, để một người học chèo đoạn yên dưới sự chỉ dẫn, không tự làm hết vì tay mình quen hơn. Vũ ngồi chỗ mạn có kê, nhìn ván mới màu nhạt, nghe tiếng nước chạm theo sức nặng thật của người trên thuyền.
Tới bãi nhận, người quản bến xem móc cáng, đối số tải rồi mới ghi vào lịch. Cậu đặt bản tên thuyền xuống bàn, thấy dưới lịch chuyến có những ngày gạch rõ dành cho gia đình. Chiếc thuyền của Kiều Sơn đã trở lại dòng sông bằng công nhiều người và những điều ông tự chọn. Khi một người xin thêm chuyến ngoài lịch, ông lắc đầu, chỉ ngày đã nhận với con rồi tiếp tục dỡ đồ, không cần ai giải thích hộ rằng lần từ chối ấy cũng là giữ lời.
Chương 106: Kính bước qua cổng chính
Quyển VI — Người trở về