Chương 45: Trại bên bãi trắng
Mục lục cuốn sách120 phần
Phần 45 / 120

Chương 45: Trại bên bãi trắng

Khoảng 12 phút đọc

Quyển III — Đường qua Cổ Di Tích

Bãi Cát Trắng không trắng như trên giấy. Nước rạch Hạc để lại từng dải đất xám, cỏ lác mọc trong những vệt chân cũ, còn phần cát sáng thì lún tới mắt cá. Vũ vác bó cọc lên cao, tìm nền đủ chắc dựng lều. Đỗ Khâm muốn trại ở gần cửa đá để tiện chuyển mẫu; bà Mộc đạp chân xuống đất một cái, cát ngậm gần hết guốc bà.

“Ông thích thì ngủ đấy. Đừng để tôi đi móc tai ông lên sáng mai.”

Vũ nhìn đường bọt khô còn bám trên thân cỏ, gọi An tới. Dấu nước ngang đầu gối nằm xa mép rạch hơn tấm bản tuyến cũ ghi. Cô đo lại từ một mỏm đá, để Vũ giữ dọi, rồi đánh hai chỗ bằng cành cây. Đoàn phải dời cả bếp lẫn kho dây lên phần đất cao dưới gốc du. Một người phu than vừa gánh xong, bà Mộc tự cúi xuống đỡ quai sọt của anh, thế là chẳng ai cãi nữa.

Ở mép bãi phía đông, Cổ Di Tích hiện thành một dải tường đen nhô ra khỏi cây bụi. Những mặt đá trơn không có hình rồng, kiếm hay người tu luyện như Vũ từng tưởng. Chỉ có các khe thẳng, lỗ chốt, một bậc dài bị gãy giữa. Có chỗ gió thổi qua khe nghe như tiếng ai kéo vải. Cậu đứng trước nó, nhận ra người xưa cũng phải kê bậc để bước, làm rãnh để thoát nước, chừa chỗ đặt dụng cụ. Cái cũ kỹ không làm những thứ ấy bớt khó hiểu.

An đi tìm dấu Trình Sách ngay sau khi buộc xong lều. Vũ muốn đi cùng nhưng được giao chặt củi. Cậu nhìn khu rừng thấp ở chân tường, rồi nhìn nồi cơm đang chờ. Cuối cùng cậu gọi hỏi cô sẽ đi hướng nào, hẹn gặp sau bữa, nhận cái gật đầu rồi vác rìu vào bìa cây. Có những cây mọc ngay trên khe nền, rễ giữ cát, cậu phải chọn cành khô xa hơn thay vì chặt chỗ tiện tay.

Đến trưa, khói bếp làm mắt ai cũng đỏ. Nghiêu dùng sọt cũ dựng chắn gió, vô tình đặt nó ngay trước lối Đỗ Khâm đi. Ông Khâm vấp, hắt nửa bát nước vào cổ áo, quát cả trại. Bà Mộc ngồi ăn, bảo hắn dời sọt về phía ông ấy thường đứng, từ nay khói cũng có người coi. Nghiêu cúi đầu rất nghiêm để giấu nụ cười; Vũ ăn miếng cơm đầu tiên ở Cổ Di Tích, bị sạn chặn răng đau điếng.


Hòm đá được tìm thấy ngày thứ ba. Một phu tên Lệ đào rãnh cho cột lều ở chỗ kho dự định mở rộng, xẻng chạm vật cứng. Đỗ Khâm lập tức bảo dọn cỏ và gọi học giả xuống. Vũ đứng phía ngoài giữ dây đánh dấu, thấy phần lộ ra dài hơn một cánh tay, nắp ghép bằng hai phiến, mép có vết chạm rất mảnh. Bà Mộc cấm người chà bàn chải lên vết ấy trước khi An vẽ xong.

Học giả trẻ cho rằng đây là rương giữ ấn trận, phải mở trước khi nước đổi và đem xuống sâu. Ông Khâm tán thành. Giấy khảo nền của đoàn chỉ còn hơn tháng, giữ cả trại ăn chờ một vật chôn dưới cát sẽ hết tiền. An ngồi đo độ nghiêng của nắp, không trả lời ngay. Khi xong, cô đem thước tới đặt ngang hai mép hòm. Một đầu cao hơn đầu kia gần hai đốt tay.

“Dưới nó có nền dốc. Chúng ta chưa biết nó đặt ở đây hay trượt tới đây.”

“Mở ra sẽ biết,” người học giả nói.

“Mở rồi đất bên trong trộn với đất bên ngoài. Có thứ sẽ chẳng biết lại được.”

Đỗ Khâm hỏi liệu cô có thể đo phần còn lại trong chiều. An nhìn dãy cọc chưa hạ hết, hỏi ông cho bao nhiêu người phụ. Ông không đáp được ngay. Vũ tình nguyện đào rãnh vòng, Nghiêu nhận ghi túi mẫu, nhưng cô xua cả hai khỏi mép hòm. Vũ bước lùi chậm, khó chịu vì đã định giúp lại bị đuổi. Cô kéo sợi chỉ ngang bàn chân cậu; đất cậu đứng thấp hơn đường chỉ rõ rệt, chỉ qua ba ngày đã lún.

“Tôi muốn các anh đào ở ngoài trước. Nếu đất chân hòm rỗng, đào sát sẽ làm nó sụp.”

Cậu nhặt xẻng, đi đúng chỗ cô chỉ. Hòm đá từng là cái tên khiến cậu háo hức; tới khi đào rãnh được nửa cánh tay, mồ hôi chảy vào mắt, cậu thấy nó chủ yếu là một vật nặng có thể đè chết người. Lệ ngồi bên, dùng thanh gỗ gạt cát thay xẻng, cứ gạt một đoạn lại dừng cho An đo. Buổi chiều chậm tới mức Vũ nghe được tiếng Nghiêu lật từng túi giấy.

Cuối rãnh hiện ra một đường gạch vụn. Bà Mộc nhặt một mảnh, so mặt cắt với gạch lộ ở cửa đá. Chúng khác loại. Hòm có thể rơi khỏi công trình khác từ phía thượng nguồn, chẳng chứng minh được cả nền đang đào thuộc cùng thời. Người học giả trẻ không nói nữa, nhưng vẫn cắm cờ của mình cạnh hòm. Đỗ Khâm cho gia hạn ba ngày đào đối chứng, đòi An ghi rõ cô chịu trách nhiệm nếu nước cuốn mất.

Cô viết ngay tên mọi người đang đứng quanh rãnh. “Quyết định giữ nguyên vật tại chỗ là của đoàn. Nếu ông muốn đổi, ông ký bên cạnh.”

Vũ ngẩng đầu khỏi xẻng, chờ xem chiếc thước gấp có lại gõ bàn không. Đỗ Khâm nhìn hàng tên, lấy bút ký xuống, nét cuối mạnh đến rách giấy.


Đêm đó cọc kho bật khỏi đất. Tiếng dây quật vào mui lều làm Vũ tỉnh, cậu bật dậy chụp kiếm rồi bỏ xuống lấy đèn. Khoảng bãi gần hòm có sương thấp trôi ngược hướng gió. Cậu gọi Nghiêu, chạy tới thấy một mái bạt đã sụp, hòm mẫu nằm chênh trên mép rãnh. Lệ đang cố chui vào lấy chiếc áo có tiền công giấu bên trong.

Vũ nắm lưng áo kéo anh lại. Lệ quẫy, chửi thẳng vào mặt cậu. Cậu tránh nắm tay vung ra, đẩy anh về phía Nghiêu rồi quỳ chặn hòm. Đầu hòm cắm xuống đất; cậu không nhấc lên, chỉ đệm bó củi dưới góc để nó khỏi trượt thêm. An đã mang dây từ lều tới. Cô buộc một đầu qua hai thân du thay vì những cọc kho vừa bật.

Đỗ Khâm xuất hiện, bảo cứu sổ và mẫu trước. Lệ hét áo anh ở dưới, tiền bốn tháng trong ấy. Nghiêu nhìn khoảng giữa thùng với đất, ra hiệu cho Vũ giữ yên rồi nằm sấp thọc sào vào. Cậu nghe gỗ dưới tay răng rắc, dừng dẫn khí, chuyển trọng tâm để hòm tì xuống bó củi. Một góc túi vải lộ ra. Nghiêu móc được, kéo cả áo lẫn bùn ra trước khi bạt xẹp xuống lần nữa.

Lệ chụp áo, chạy khỏi chỗ rãnh. Anh quay lại giúp kéo dây ngay sau đó, không cần ai gọi. Bà Mộc và Tuấn đưa hòm mẫu lên, tay dính đất đen. Khi mọi thứ đã yên, An mang đèn xuống chân cọc kho. Cọc không mục; đất bị rút khỏi một phía, để lại khe chạy sâu về tường đá. Sương đang đi qua khe ấy.

“Nếu mở sát hòm chiều nay, cả cạnh rãnh sẽ sập,” cô nói.

Lệ nghe vậy, cất túi tiền trong ngực rồi hỏi sáng mai có phải đào tiếp không. Đỗ Khâm bảo dời kho trước, công khảo nền vẫn tính như cũ. Anh phu đứng thẳng, đáp tiền công ấy gồm đào đất, không gồm thức đêm cứu kho trên chỗ đã được cảnh báo. Hai người nhìn nhau qua ngọn đèn. Lệ không lùi; cạnh anh, Tuấn cũng đặt cuộn dây xuống đất, chưa buộc lại.

Vũ đứng giữa, bản năng muốn bảo họ nhịn cho qua để sáng còn đi tìm người. Nhưng An đã rút tờ hợp đồng khỏi túi vải, mở đúng phần giờ làm. Bà Mộc đẩy bút về phía Đỗ Khâm, nói bà làm chứng trại mất thêm một buổi ngủ. Ông Khâm cau có tính lại tiền, trừ cả phần gác đêm của mình. Đến lúc ấy Lệ mới nhấc cuộn dây, tự đi gọi những người đã giúp. Anh muốn tên họ được ghi đủ, kể cả Nghiêu vừa móc được áo cho mình.

Người học giả trẻ đứng bên, mặt tái dưới ánh đèn. Đỗ Khâm bảo sáng làm biên bản rồi tính. An yêu cầu viết ngay độ rộng khe trước khi nó đổi. Vũ đưa lưng cho cô kê giấy, ngồi bất động trong khi mực kéo thành những nét nhanh trên áo mình. Cậu nhìn Lệ đang giũ bùn khỏi túi tiền, đếm lại từng đồng, rồi tự tới kiểm nút dây. Có thứ quan trọng hơn nằm trong hòm mẫu, cũng có thứ quan trọng hơn nằm trong một áo phu cũ.


Sáng hôm sau, họ đi tìm đất cứng để dời kho. Vũ và An vòng theo chân tường phía đông; Kiều Sơn đi trước thăm bằng sào, cấm hai người bước vào hốc sương chưa xem đáy. Bên dưới một mái đá, họ thấy dấu bếp cũ. Tro đã ướt nhưng bát đất vẫn úp trên thanh gỗ, bên cạnh có giấy gói mực đúng loại An tìm ở Vân Tân.

Cô cúi xuống mà không cầm ngay. Vũ đứng che gió cho đèn, nhìn vách mái. Có ba nét than vẽ thành góc, một nét ngắn dừng trước đoạn gãy. Cậu định gọi đó là dấu đường, nhưng An lắc đầu. Đây là ghi chú người đo phải quay lại lấy một hướng nhìn khác. Nó không chỉ về chỗ Trình Sách đang ở; ít nhất lúc vẽ, ông chưa có đủ số đo để đi tiếp theo mốc cũ.

Kiều Sơn nhặt lên một nút dây buộc túi. “Ta có đưa ông ấy cuộn này. Nhưng dùng rồi bỏ thì người khác nhặt cũng được.”

An gật. Cô quỳ xuống bên nét than cuối, dùng móng tay cạo rất nhẹ một mảng. Bên dưới còn màu chưa thấm vào đá, trên mặt chưa có rêu mỏng như những vết cũ phía ngoài. Trình Sách hoặc người dùng cùng cách ghi đã ở đây trong một đợt khô gần đây. Cô vẽ lại cả vách, ghi điều chắc và điều chưa chắc thành hai dòng riêng.

“Có thể ông ấy vào theo nền thấp,” Vũ nói. “Chúng ta vừa tìm được khe.”

“Có thể. Tôi muốn hỏi người sống bên ấy trước.”

Phía bên kia rạch có khói bếp. Từ lúc tới trại, Vũ đã nhìn thấy mà tưởng dân làng tránh đoàn khảo cổ. Kiều Sơn bảo họ bán củi, cát lọc, đồ ăn cho các đoàn đến đây, cũng có người không muốn đào di tích vì sợ mất bãi đánh cá. Ông biết một lối sang, nhưng đường ấy nằm trong đất Thạch Uyên quản. Nếu chưa hỏi, băng qua sẽ thành đột nhập vào khu khai thác.

An cất bút, ngồi yên bên dấu than một lúc lâu. Vũ không giục. Cô lấy từ ống ra mảnh bản rập cũ, đặt cạnh nét vừa vẽ, rồi cuộn lại riêng, không cho chúng chồng lên nhau. Khi đứng lên, chân cô tê, cậu đưa tay để cô vịn. Cô nhận tay cậu lần này, lực nắm rất nhanh và chắc.

Về trại, Đỗ Khâm đã cho cắm thêm biển cấm vào gần hòm. Người học giả trẻ đang phụ Lệ dời cọc kho, mặt không vui nhưng tay vẫn làm. Nghiêu dựng bếp ở nền cao hơn, giành được một chỗ chắn gió bằng ba hòn đá khỏi dùng sọt. Họ ăn bữa trưa không có sạn; nước nấu được Kiều Sơn múc ở dòng khác sau khi thử đáy.

Vũ nhìn tấm vách đen bên ngoài cát. Cổ Di Tích chưa trao cho ai một món gì, đã bắt cả đoàn sửa bản đo, dời chỗ ngủ, ký lại quyết định. An có một dấu mới của thầy, còn cậu có một dòng khe phải tránh. Khi người gác báo thuyền mang cờ đá từ bờ đối diện đang tới, cậu đặt bát xuống, đi lấy đôi giày đã khô để đứng nói chuyện trên đất của người ta cho tử tế.

Trang sách tiếp theo

Chương 46: Người khách mang cờ đá

Quyển III — Đường qua Cổ Di Tích

Đọc tiếp
Đã sao chép liên kết!