Chương 56: Tên mẹ trên phiếu gỗ
Quyển III — Đường qua Cổ Di Tích
Tên mẹ nằm trên một miếng gỗ mỏng hơn ngón tay. Vũ phải kê nó dưới ánh sáng xiên mới đọc hết nét mực bị nước nhòe: Đào Thị Hiền, người Thanh Phong, đưa trẻ qua trạm. Bên dưới có ba dấu đếm và một chỗ gạch sửa. Cậu ngồi yên đến mức An đặt thêm chén nước mà cậu không nhận ra.
Trình Sách đã báo trước trong tập có phiếu của trạm nam, không biết người cụ thể nào. Miếng gỗ được buộc cùng bản tính lượt qua ngưỡng, dùng đối số lúc đường sơ tán bắt đầu rối. Nó không kể người mang tên ấy chết thế nào, không vẽ mặt, không có lời cuối. Vũ nhìn mãi chữ Hiền, nhớ mình từng nghe ông Trương gọi tên ấy khi sửa lại bát hương ở nhà. Chữ viết của một người xa lạ bỗng làm cái tên cậu tưởng đã quen thành mới.
“Có thể trùng,” cậu nói.
An gật. Cô không vội nói chính là mẹ cậu chỉ để cậu được vui. Cô đặt bên cạnh tờ liệt kê trạm, tên người ghi phiếu và ngày giao, rồi hỏi những điều cậu biết chắc về nhà mình. Cậu nói bờ suối phía nam Thanh Phong, chỗ có cây gạo cũ, ông Trương ở sát đường gánh nước. Không có điều nào thành bằng chứng riêng nếu đứng một mình.
Trình Sách chỉ thêm dấu ở mép: người viết dùng dấu làng để phân nhóm, hình dòng suối có một nhánh ngắn quay về tây. Vũ nhận ra nó trên những tờ thuê ruộng cũ của làng, nhưng dấu có thể sao. Cậu cần hỏi người đã đặt tên lên phiếu, hoặc ít nhất biết vì sao gỗ ở đây. Ông già đưa tên người ghi còn sống ở xóm chợ dưới thành, bảo trước là thư lại tạm giúp trạm, về sau giữ hàng nhuộm vải.
Vũ đưa tay chạm mặt gỗ, rồi rút lại vì mồ hôi có thể làm mực mờ thêm. An mang khăn khô, tự để cậu gói, chỉ nhắc không ép vào chỗ gãy. Cậu buộc dây bằng trái chậm đến phát cáu, cuối cùng nhờ cô giữ một đầu. Cô giữ, không làm thay. Khi nút đã nằm chắc, cậu thở ra, nhận ra mình đang bực cả với sợi dây vì nó không biết hôm nay quan trọng thế nào.
Người từng ghi phiếu tên Đỗ Thạc, đã già nhưng mắt vẫn tinh. Ông nhìn miếng gỗ, không nhận ngay, bảo mực cùng loại ở nhiều trạm. An không kể người trên đó là mẹ Vũ trước khi ông xem xong. Ông xoay cạnh, nhìn vết dao, rồi đi lấy một con dao cũ có mẻ lưỡi. Dãy phiếu được cắt từ ván hòm tại bến, vết mẻ tạo một gờ mà ông đã mài hỏng bao lần vẫn quen tay giữ lại.
Ông nhớ đợt lũ, nhớ trạm đông đến mức không đủ giấy. Người được qua trước đếm bằng dấu, người chờ giúp đếm lại thì ghi tên để khỏi lẫn người đi giao. Mấy phụ nữ từ Thanh Phong dẫn trẻ tới, một người bị rách áo vì kéo đứa bé mắc hàng rào. Ông không nhớ tên riêng của từng người. Hơn mười năm đã qua, ông không muốn nhận bừa rằng mình còn thấy rõ mặt để cậu trai trước bàn nhẹ lòng.
Vũ nghe thế, thấy khó thở hơn lúc lặn nhưng vẫn gật. Cậu hỏi ba dấu có nghĩa ba đứa trẻ hay ba lượt. Ông Thạc lấy bản tính cạnh phiếu, chỉ đơn vị đếm trẻ. Một dấu được sửa vì đứa thứ ba đã được ghi ở nhóm trước, cuối cùng chỉ có hai trẻ sang theo người mang tên ấy, không phải mẹ cậu có ba con. Cách sửa rất vụn, chẳng có uy lực gì, lại là thứ khiến Vũ tin hơn những câu chắc chắn cậu từng muốn nghe.
“Bà ấy đi tiếp đâu?”
Ông Thạc lật mặt sau, tìm một nét bị than che. Người dẫn trẻ đã ký nhận chúng qua trạm cao, rồi quay về giúp nhóm còn ở phía nam. Có ghi cùng người khác, không có tên. Ông nhớ ai đó gọi bên dưới cống còn cần người, nhưng không dám gán tiếng gọi ấy cho mẹ cậu. An chép tách phần trên phiếu và phần người ghi nhớ, cho ông đọc lại. Ông sửa chữ người phụ nữ thành người mang phiếu ở chỗ không đủ nhớ, tự ký làm chứng.
Vũ ngồi đối diện, thấy dưới mặt bàn treo mấy túi màu vải. Ngoài cửa có người mua gọi, ông Thạc xin phép đi bán, bỏ họ với giấy một lát. Tiếng mặc cả một tấm vải chàm chen vào giữa chuyện mẹ cậu đã quay lại trạm. Cậu ban đầu thấy bị xúc phạm, rồi nhìn bàn tay ông đong phẩm, chợt hiểu những năm qua của người này cũng có bữa ăn, người nhà và tiền chợ. Ông không đứng yên ở ngày lũ để chờ Vũ tới hỏi.
Lúc quay vào, ông Thạc lấy chiếc hộp nhỏ chứa những ván ghi chưa dùng hết. Ông cho An so độ dày và cách khoan lỗ, rồi hỏi có cần ông tới trạm nhận phiếu không. Cô nói sẽ cần, nhưng chưa biết ngày; ông phải tự giữ một bản lời đã kể hôm nay để mai không vì ai thúc mà nói thêm điều mình chỉ suy ra. Ông gật, đọc lại từng dòng bằng cách đặt ngón tay dưới chữ. Tới chữ quay lại cống, ông dừng, yêu cầu sửa thành quay lại phía trạm nam, vì ông không đứng dưới cống để chứng người ấy tới đó.
Vũ thấy câu chuyện bị rút ngắn thêm một chút, đau nhưng không phản đối. Cậu ký vào phần người mang phiếu tới, tên mình nằm ngay dưới tên mẹ trong bản chép. Hai nét cách nhau hơn mười năm và những điều chưa biết, lần đầu hiện cạnh nhau trên giấy không phải sổ thờ. Ông Thạc đưa cậu chiếc hộp rỗng để mang gỗ về, bảo hộp tính tiền như đồ hàng, lần sau trả thì hoàn lại. Vũ trả tiền, nhận cả tờ phiếu mua hộp, cẩn thận xếp cùng bản chứng.
Họ về bằng lối chợ. Vũ mua hai cái bánh nếp, tới lúc An hỏi mới biết mình vẫn đứng trước hàng thứ ba. Cậu chia bánh, ngồi xuống bậc nhà đóng, nhìn những người mẹ đỡ con qua chỗ nước bẩn. Cậu cố tưởng một người phụ nữ mang tên trên gỗ, nhưng mỗi gương mặt hiện lên đều là người vừa đi qua, chẳng phải ký ức của mình. Cậu thôi cố. Không có điều gì trong công pháp cho phép cậu tìm lại mặt đã quên bằng sức muốn nhớ.
An ngồi cạnh ăn, để cậu yên một lúc rồi hỏi có muốn nhờ ông Trương xác nhận tên và ngày không. Cậu gật, nhưng muốn chép cả điều chưa biết, không gửi một thư kết luận mình đã tìm được mọi chuyện. Hai người tới quán nhận thư, Vũ viết bằng tay trái đã rõ hơn. Cậu kể miếng gỗ, ba dấu sửa còn hai, lời người thư lại không nhớ mặt. Đến câu mẹ quay lại, bút dừng rất lâu.
“Tôi không biết mình muốn bà ấy quay lại hay đi luôn,” cậu nói.
An nhìn miếng bánh trong tay. “Anh có thể viết đúng việc bà ấy làm trước. Chuyện anh muốn gì, ông Trương cũng có thể nghe.”
Vũ viết thêm một tờ riêng. Cậu không muốn người trong làng biết mẹ đã dẫn trẻ rồi coi cậu cũng phải can đảm theo một cách giống hệt. Cậu biết điều nghĩ ấy nhỏ nhen khi mình đã rời làng, nhưng giấu nó làm ngực càng nặng. An không đọc trộm tờ riêng, chỉ giúp gói bản sao để mưa khỏi làm nhòe. Phí gửi trả từ phần tiền Vũ nhận làm lưới, không phải tiền khảo đoàn hay quà ai cho.
Trên đường về, cậu hỏi nếu một ngày người ta chỉ nhớ An qua bản đồ cô đã vẽ, cô có khó chịu không. Cô nói còn tùy họ có xóa những người cùng đi đo rồi gắn mọi việc vào tên mình không; còn chuyện thích ăn bánh nếp mặn hay ngọt, cô muốn người gần mình nhớ hơn là trạm ghi. Vũ nhìn miếng cuối, đưa cô phần mặn cô đã chọn từ đầu. Câu chuyện đi được tới một điều nhỏ có thể làm ngay, cậu thấy mình đứng lại được trên con đường đang đi.
Hai tuần đợi thư, Vũ không mở tập phiếu mỗi đêm như buổi đầu. Cậu chỉ lấy ra lúc có việc đối chứng, còn lại giúp Kiều Sơn đóng ghế cán cho Trình Sách, tập vai theo tầm được phép, cùng An đi từng đoạn đường ra bến. Sau lần kiệt ở sân, sức về chậm, phải ngồi nghỉ ở chỗ người khác chỉ dừng buộc giày. Luyện Khí tầng bảy chẳng biến ngày ấy thành loại ngày không cần nghỉ.
Ông già bắt đầu kể thêm tên các điểm quan sát mình đã phụ trách. Không điểm nào cho phép xác định người cha đứng đâu. Vũ có lúc giận vì Trình Sách là người trong việc mà vẫn không biết; cậu ra sân rửa mặt, quay vào hỏi lại một câu nhỏ hơn thay vì ép ông kể thứ không có. Cậu đã có tên mẹ trên phiếu, không được lấy nó buộc người khác phải mang thêm một câu chuyện hoàn chỉnh tới.
Thư ông Trương tới trong một chiều cả nhà đang thử ghế cán. Ông xác nhận đúng tên, đúng dấu hộ, đúng ngày làng còn đưa trẻ lên trạm. Có tên hai đứa trẻ ấy trong phần ghi của người viết hộ, nay một người đã theo nhà chuyển đi, một người đang học đóng cối ở làng bên. Ông bảo sẽ hỏi họ trước, không tự dùng tên người ta để gửi lời hứa chắc nhớ được mẹ Vũ. Ông cũng viết rằng mẹ cậu không thích áo trắng vì giặt khó sạch; một điều rất bình thường cậu chưa từng nghe.
Vũ đọc tới đó, nước mắt rơi xuống cạnh giấy. Cậu vội đặt thư nằm xa, chùi tay rồi ngồi bất động trên ghế chưa buộc xong. Kiều Sơn quay ra kiếm đinh, Trình Sách ngồi yên nhìn vườn, An để một chiếc khăn khô ở tay trái cậu. Không ai gọi mẹ cậu thành tiên nhân. Người phụ nữ ấy đã đưa hai đứa trẻ qua một trạm, quay lại lúc còn người cần giúp, ghét giặt áo trắng, và đã chết trong trận lũ cậu vẫn phải hỏi tiếp mới hiểu được.
Tối, Vũ xin Trình Sách cho giữ bản sao có chứng, còn phiếu gốc để cùng tập hồ sơ. Ông hỏi có muốn mang gỗ theo không; cậu lắc, sợ mực mờ và sợ mình giấu thứ người khác còn cần đối chiếu. An bọc gỗ trong giấy khô, ghi số trang và nơi lấy, giao ông già giữ dưới sự chứng của cả ba. Cậu vuốt mặt bản sao, gấp thành kích thước vừa túi áo trong.
Kiều Sơn đã nhận tin bến phía dưới sẽ siết kiểm người từ tuần tới. Chuyến đưa Trình Sách xuống cần quyết sớm, không thể ở đây chờ mọi chuyện cha mẹ Vũ được kể hết. An đặt bản tuyến rời thành cạnh hồ sơ, hỏi thầy chịu đi ghế ở những đoạn nào. Ông chỉ ba đoạn mình có thể tự bước, nhượng hai đoạn phải để người khiêng. Vũ nhận phần người giữ dây sau, không nhận cán nặng qua vai phải.
Đóng cửa trước khi ngủ, cậu thấy trên thanh gỗ có hai vết tay trẻ con còn dính bùn từ người mua rau ban chiều. Cậu không lau ngay, đứng nhìn chúng một lúc rồi mới kéo then. Mẹ đã từng giữ bàn tay của hai đứa trẻ khác qua một nơi nguy hiểm. Cậu không biết bà có sợ không, ai đã chờ ở đầu kia, lúc quay lại có nghĩ mình sẽ về. Những câu chưa trả lời vẫn còn đó, nhưng tối nay cái tên trong túi không còn chỉ là tên cậu nghe khi người làng nói về người đã mất.
Chương 57: Lệnh thu hồi người sống
Quyển III — Đường qua Cổ Di Tích