Chương 111: Trạm phía nam
Quyển VI — Người trở về
Ở trạm tạm phía nam cụm ngưỡng ngoài Thanh Thiên Đài, ông Trương đếm lại ba mươi hai cái bát rồi gạch một nét xuống cột bếp. Người đi sơ tán thường nhớ mang gạo, chăn và tiền giấu dưới đáy hòm; tới bữa mới phát hiện cả nhà đã để quên bát. Từ sáng, ông cho mượn gần hết đồ trong trạm. Chiếc cuối cùng đang nằm dưới chân đứa bé nhà họ Đặng, bên trong có một con dế.
Những người Thanh Phong đã tới đây qua tuyến chuyển dân chuẩn bị nhiều ngày. Nhà cũ ở lại sau đường núi; bếp này dựng bằng phần gỗ và tre chở chung trên xe hàng, nằm ngoài vệt nhận áp đã được kiểm khi họ tới. Từ đây còn một chặng thuyền sang bãi tránh, nơi người yếu phải chuyển trước lượt vận hành. Ông đã muốn chờ đủ nồi cháo sáng cho đỡ phí củi. Bây giờ khói không còn đi đúng chỗ nó phải đi.
“Ăn cháo trước hay nuôi khách trước?” ông hỏi.
Đứa bé ôm bát sát bụng. Ông lấy lá khô gấp thành một cái hộp, chọc lỗ bằng cọng rạ rồi chờ nó tự chuyển con dế sang. Chân bên trái của đứa trẻ bó nẹp; mỗi khi người lớn gọi ra thuyền, nó giấu bàn chân vào gầm ghế như thế sẽ khỏi phải đi.
Ngoài cửa, tiếng kéo gỗ chạy đều trên bờ dốc. Mấy người Thanh Phong đang nối thêm ván xuống bến tạm. Không ai đợi tiên nhân tới. Bà Lục ngồi phân thuốc trong bóng râm, lưng còng hơn lần Vũ rời làng đầu tiên, miệng vẫn đủ khỏe để mắng người mang bao gạo đặt chắn đường cáng.
“Gạo của nhà cháu,” người ấy cãi.
“Đường của người chưa đi nổi. Mang gạo đi được thì mang luôn sang bên kia.”
Ông Trương nhìn những sợi bụi bay ngược lên dưới mái. Gió từ thung lũng đang yếu đi, còn tiếng chuông trên trạm cao chưa tới lượt đã rung một tiếng nhỏ. Ông không biết đó là nhịp nào trong chín nhịp mà đám trẻ giải thích. Ông biết khói bếp của mình vừa bò xuống, sát mặt đất.
Ông lấy khăn ướt phủ nồi, đi ra cửa gọi người giữ bến.
“Đưa trẻ con xuống trước. Chỗ bếp hôm nay không đợi ăn xong nữa.”
Người giữ bến ngẩng lên. “Trên trạm chưa báo.”
“Khói báo rồi.”
Ông không quát. Ông nhấc chiếc bát đã trống, giắt vào túi đeo của đứa trẻ, nhắc nó giữ hộp dế rồi bảo chỉ đường xuống thuyền cho mình. Nó nhíu mày, sợ bị bế như người bệnh, cuối cùng chống chiếc nạng nhỏ đứng dậy. Khi hai người tới sân, tiếng chuông cao lại rung, lần này dài hơn. Một luồng bụi chạy qua chân cột, nâng sợi dây buộc thúng gạo lên khỏi nền.
Tô Ninh từ lều thuốc bước ra, nhìn cột khói rồi lập tức đổi thứ tự cáng. Chị không hỏi ông đã học cách dẫn khí bao giờ. Chị hỏi nồi cháo còn đủ chia cho bao nhiêu người.
Người mặc áo Xích Dương xuất hiện khi tấm ván cuối cùng được ghim xuống bến.
Hai người gác giương giáo. Ông Trương đứng giữa sân, tay còn dính hồ gạo. Từ Giám đi một mình, không mang cờ lệnh. Áo khoác ông ta rách ở vai, bên dưới lộ chiếc đai vẫn còn móc phù hiệu chức vụ. Trong tay ông ta là một ống gỗ buộc dây da và một túi vải nặng đến mức quai đã ăn sâu vào những ngón tay.
“Ta cần gặp người nhận hồ sơ.”
Một người gác bật cười khô. “Ngài lại đi nhận à?”
Từ Giám đặt túi xuống. Tiếng kim loại chạm nền khiến mấy người đang khiêng gạo quay lại. Ông Trương nhận ra ba chiếc thẻ đỏ. Nhiều năm trước, loại thẻ ấy được giơ lên trước sân làng để đòi người, đòi vật liệu, rồi đòi cả con đường xuống suối. Khi ấy ông từng nghĩ nếu bẻ được một chiếc, có lẽ giọng của người cầm nó sẽ nhỏ đi.
“Trong ống có bản lệnh,” Từ Giám nói. “Cả lệnh ta ký, lệnh cấp trên gửi, thời điểm đổi ngưỡng và những lần ta sửa báo cáo. Túi này có thẻ kiểm chứng. Đừng tháo dây niêm trước khi người biết đọc tới.”
Ông Trương bước xuống một bậc. “Người không biết đọc có được hỏi không?”
Từ Giám nhìn ông, gật đầu.
“Nhà ta còn được về chứ?”
Không ai nói gì trong một lúc. Từ Giám nhìn qua vai ông, tới những mẹt thuốc và các đòn tre buộc cáng. Trên một đòn còn in dấu tay máu đã khô.
“Ta không có quyền hứa.”
“Lần trước ông có.”
Ông Trương tưởng mình sẽ nói to hơn. Câu ấy ra khỏi miệng lại rất nhẹ. Người gác bên trái nắm giáo chặt đến trắng các khớp. Từ Giám tháo phù hiệu khỏi đai, đặt cạnh túi rồi đưa hai cổ tay ra.
“Các ngươi cứ giữ ta. Nhưng trước hết đưa ống này tới chỗ đo nhịp. Bản đồ cũ thiếu lần đóng cửa thứ ba ở nhánh nam. Ta đã bỏ nó khỏi sổ gửi đi.”
Tô Ninh tới, quỳ kiểm vết rách dưới áo ông ta. Người gác định cản, chị giữ nguyên tay.
“Chảy máu vào giấy thì ai đọc?”
Chị buộc vết thương đủ chặt để người kia không ngất, rồi đứng lên yêu cầu hai người áp giải phải thay nhau canh. Không dùng người đang phụ trách cáng làm lính giữ tù. Từ Giám ngồi xuống chân tường đã được chỉ, hai tay bị buộc trước bụng. Chị đặt bình nước bên cạnh, xa ống hồ sơ.
Ông Trương nhìn sợi dây trên cổ tay ấy, bỗng nhớ đoạn dây mình từng thiếu để giữ mái nhà. Ông quay vào kho lấy thêm dây buộc thúng. Ngoài sân vẫn còn người phải lên thuyền, và một ông quan chịu ngồi xuống chưa làm dòng nước đổi chiều.
Bạch Nghiêu nhận được ống gỗ ở đầu con dốc thứ hai, nơi người đưa tin đã đổi ngựa hai lần mà ngựa cuối chỉ còn đi được nước chậm. Hắn trải tấm vải dầu lên mặt thùng, gọi người chứng kiến mở niêm. Tên Từ Giám nằm ngay trang ngoài. Bên cạnh dấu ký có một vết nâu loang qua mép giấy.
Nghiêu lấy khăn phủ đèn bớt sáng. Gió đang giật từ dưới khe lên, ngọn lửa cao thấp không theo hướng cửa. Hắn đọc tới dòng thứ sáu, đặt ngón tay vào chỗ ghi khoảng cách rồi gọi người trạm.
“Từ đây tới bàn đo của cô An, đường nhanh nhất còn mất bao lâu?”
“Nếu qua cầu cũ thì nửa canh giờ. Cầu vừa tháo để dân đi thuyền.”
“Đường còn lại?”
“Gấp đôi. Mà chẳng biết bên ấy có chờ được không.”
Nghiêu nhìn hàng thùng trống, chửi một tiếng nhỏ rồi tự đập vào trán. Chờ được hay không cũng không làm đường ngắn lại. Hắn tách bản lệnh thành hai bản sao, giao hai tuyến khác nhau, giữ nguyên tờ gốc và thẻ kiểm chứng cho người đi đường chắc hơn. Trên bì thư, hắn viết rõ nơi nhận, người giao, giờ xuất phát theo chiếc đồng hồ nước đang được đối chiếu. Không viết chữ khẩn lớn hơn tên trạm. Lần trước một bao thư khẩn của hắn đã vòng cả đêm vì ai cũng tưởng nó phải chuyển tiếp.
Người đưa tin chạy rồi, hắn mới mở mảnh giấy của Tô Ninh kẹp ngoài dây da. Chị chỉ viết mấy dòng: dân bắt đầu rời bến sớm; cháo đã chia; cần thêm ván; đừng gửi về lời bảo phải ở lại.
Nghiêu bật cười mệt mỏi. Hắn lấy mặt sau một tờ hóa đơn, viết cho đầu mối tiếp vận rằng hai xe ván dành dựng chòi tín hiệu phải chuyển xuống bến nam. Một chòi có thể đứng thấp, một cáng trượt xuống bùn thì không.
Ở cuối tờ hóa đơn còn dòng tiền mẹ hắn đã nhờ ghi hộ lần sửa mái xưởng. Hắn nhìn dòng ấy rồi gấp lại, không xé bỏ. Giấy đủ viết cả hai việc.
Một hồi trống từ trạm phía đông vọng tới, thiếu tiếng cuối. Người giữ nhịp ngẩng lên, bàn tay dừng trên dùi.
“Họ bị cắt đường à?”
“Chưa biết,” Nghiêu đáp. “Ghi đúng tiếng nghe được. Đừng đánh hộ tiếng còn thiếu.”
Người phụ việc lấy tấm bảng chuyển tin, chỉ vào một đường đỏ nối hai trạm. Theo bản kê, đường ấy vẫn đi trong một tuần hương. Chàng trai nói có thể dùng nó gửi thêm bản sao, bớt được quãng vòng qua đồng. Nghiêu cúi nhìn dấu cầu ở giữa đường. Hắn đã có lần chở gạo qua đó. Cây cầu thấp, nước chỉ cần lên hai đốt ngón tay so với bờ là người đi phải quay lại.
“Ai vừa qua tuyến này?”
Chàng trai nhìn ra sân, gọi một người đang vắt áo. Người ấy đã đi từ sáng, nửa đường gặp nước tràn nên quay về. Anh không biết cầu còn hay mất; anh chỉ biết không thể tới được đầu bên kia.
Nghiêu gạch một nét lên bảng, để nguyên số thời gian cũ bên cạnh chứ không bôi đi.
“Ghi giờ anh ấy quay lại. Đường đỏ là đường trên giấy, hôm nay chúng ta không có người qua được.”
“Nhưng trên trạm hỏi vì sao gửi chậm…”
“Tôi ký.”
Hắn viết tên mình vào mép bảng, chợt nhớ những lần đã sửa giờ giao hàng cho đẹp sổ. Khi ấy người bị chờ chỉ là một chủ kho cáu kỉnh và tiền phạt có thể mặc cả. Hôm nay một con số đẹp có thể khiến người trên núi tưởng đường rút vẫn còn. Hắn đưa bút cho người áo ướt ký thêm, rồi xếp đôi giày khô của mình trước mặt anh. Anh ấy phải đi thêm một chặng nữa; Nghiêu vẫn còn mái che để chạy bằng guốc.
Hắn xuống sân kéo tấm bạt che hàng. Ở phía xa, mây quanh Thanh Thiên Đài đang tụ thành từng lớp tròn, giữa chúng lộ một khe xanh không giống màu trời. Vũ ở đâu đó bên dưới những lớp ấy. Nghiêu tưởng tượng bạn mình lại đang nhăn mặt vì áo vướng tay phải, lại định tự làm thêm phần của một người. Hắn túm lấy mép bạt bị gió hất, gọi người bên kia kéo cùng.
Đến chiều, chiếc thuyền cuối rời bến nam với hai nồi cháo buộc sát đáy. Kiều Sơn đứng ở đuôi, tay cầm chiếc sào có đầu gỗ khác màu thân. Ông gõ thử một lần xuống nước rồi mới cho người tháo dây.
Ông Trương đếm người theo nhà, không theo hàng. Nhà họ Đặng thiếu một người mẹ đang dìu cha già từ lều thuốc. Bà Lục thiếu túi thuốc nhỏ cho người ở bến bên kia. Không nhà nào thiếu một đứa trẻ vì nó được dặn hãy ngoan ngồi yên chờ người lớn.
Từ Giám được đưa lên chiếc thuyền có hai người gác. Ông ta ngồi giữa, tránh chỗ Tô Ninh đặt người đang sốt. Một ông cụ nhìn chiếc áo đỏ rồi quay mặt. Từ Giám cúi đầu, không đòi giải thích ngay giữa chỗ người ta còn phải giữ cho người nhà thở được.
Người trưởng trạm tìm ông Trương ở sân. “Bác đi chuyến này. Không giữ bếp nữa.”
Ông nhìn mái bếp tạm. Nước rỉ qua một đường ghép, nhỏ đều vào chiếc chậu đã mang ra hứng từ trưa. Cái nẹp tre chắn khói trên vách được lấy từ đống vật liệu cũ chở theo; ông nhớ nó từng nằm dưới mái nhà Vũ làm hỏng rồi cặm cụi mang tre đến bù. Phần còn chắc đã được dùng lại ở đây, chẳng phải cả căn bếp làng có thể đi theo ông. Ông không biết lần sau còn chỉ được cho cậu thấy cái nẹp ấy không.
Ông vào trong, nhấc cái bát cuối cùng còn trên giá. Đứa bé trên thuyền giơ hộp dế gọi ông. Ông Trương đóng cửa bằng một khúc gỗ nhỏ, không cài khóa.
“Còn người cần chỗ khô,” ông nói, chẳng rõ với ai.
Khi ông bước xuống, nước bỗng dâng quá mắt cá. Kiều Sơn chống sào giữ mạn, gọi mọi người ngồi thấp. Hai người trên bờ chạy tới đẩy. Ông Trương quay lại định phụ, nhưng đầu gối khuỵu xuống, bát tuột khỏi tay.
Đứa bé dùng chiếc nạng chặn nó lại giữa hai tấm ván.
“Ông giữ con dế giúp cháu.”
Ông nhận cái hộp, ngồi xuống cạnh nó. Thuyền rời bờ, qua được chỗ nước xoáy nhờ những cánh tay còn đẩy từ dưới bùn. Trên bờ, người trưởng trạm không cắm cờ tử thủ. Anh giật dây thu hồi tấm biển dẫn đường để đám sau khỏi đi nhầm vào khoảng sân đã ngập.
Ông Trương nhìn theo. Xa hơn những mái lều tạm, cột tín hiệu nam vẫn giữ một ngọn đèn vàng. Nó báo còn đường rút. Cho đến khi thuyền qua khúc cong, ngọn đèn ấy vẫn sáng.
Chương 112: Người đứng phía đối diện
Quyển VI — Người trở về