Chương 69: Khi lúa không đợi người
Quyển IV — Chín ngọn cờ
Lúa ở thửa thấp chín không đều. Chỗ gần bờ đã rũ, chỗ sát rãnh còn xanh, nếu đợi gặt chung thì một nửa hạt sẽ rơi trước. Vũ đứng dưới ruộng, cầm liềm bằng trái, thấy tay mình vụng hơn lúc chép những cột số khó trên núi. Bình đi phía trước chỉ cách nắm, bảo cậu cắt thấp quá vừa lẫn bùn vừa mỏi. Cậu thử lại, bó đầu tiên bung khi buộc, rải một vạt xuống nước.
“Đừng cúi nhặt mỗi hạt trong lúc chân còn giẫm tiếp,” anh nói.
Vũ đứng yên, nhìn xuống mới thấy gót mình đè đúng phần vừa rơi. Cậu lùi, nhờ một đứa bé đứng bờ đưa rá, cùng nhặt được phần khô rồi tách riêng phần ướt. Bình không an ủi rằng lần đầu ai cũng vậy; cậu từng gặt, chỉ chưa phải làm bằng tay này và với vai phải không chịu giữ bó lâu. Anh đổi việc, cho cậu gom theo hàng đã cắt, tự làm phần cần đưa liềm nhanh.
Chân Bình mỏi sau hơn một buổi, anh lên bờ trước, ngồi buộc. Vũ làm tiếp phần gom, mỗi lần đủ một ô lại giao, không đợi tay run mới bỏ xuống. Trên bờ, chị Hảo và hai người đã chuyển lên bãi tranh nhau chỗ phơi còn khô. Một người muốn trải trên sân gần cọc đo, người khác sợ đội cấm sẽ bắt dọn ngay giữa trưa. Lúa chẳng chờ họ xin được một vùng không có ai phản đối.
An tới sau buổi lấy số, tháo áo ngoài xắn quần lội ruộng. Cô buộc bó chặt quá khiến đầu hạt ép vào rơm ẩm, bị bà Lục bảo tháo làm lại. Vũ quay đi cười, cô thấy, ném cho cậu sợi lạt thiếu một đầu. Cậu nhận, không vội khoe mình đã làm hỏng đủ trước cô. Tới trưa cả hai có bùn lên gần đầu gối, mỗi người giỏi được một phần ít hơn buổi đứng ở bàn bản đồ.
Đội khảo chỉ cho qua lối ruộng tới một giờ nhất định, vì chiều có lần kiểm ngưỡng. Nếu đóng như thế, lúa cắt xong mắc dưới bãi ẩm qua đêm. Trưởng thôn đem số gánh, số người và thời gian đi thử tới, yêu cầu đội chỉ đúng đoạn nguy và dành một lối thay. Lần này Vũ đi cùng làm người báo tải, không bước lên nói cứ để mình giữ đường.
Người coi đội đưa nhật ký theo giờ sau thư bổ sung từ trên, vẫn muốn đóng cả lối cho dễ giữ. An đặt các số cạnh mốc thực, tìm phần họ đã lấy từ một điểm khác mà chưa kiểm tại lối dân đi. Cô không kết luận vì thế an toàn, xin đo ngay một buổi ngắn trước khi xếp giờ. Tạ Hoài có mặt trong phạm vi giám sát, xác nhận cần so cả độ trễ, không ký thay kết quả chưa có. Người phụ đo trẻ từng thử gánh nước nhận đi cùng, vì chính anh đã biết mặt đường không giống tấm tổng.
Họ đo từ lúc nắng cao tới xế, để người gánh thật qua ở khoảng yên, dừng khi số đổi. Cuối cùng chỉ chặn một đoạn sát cống, mở đường vòng qua vườn có chủ đồng ý tháo một tấm phên tạm. Chủ vườn đòi người canh gà và dựng lại trước đêm, mọi người nhận từng phần. Không phải một phép tu luyện giữ yên cả ngưỡng; vài giờ đủ để người đi đúng đường đã kiểm, đổi bằng thêm công thật.
Vũ cầm đòn gánh rỗng đi thử, bị ông Trương lấy lại trước khi đổ đầy. Cậu định cãi mình đã tầng chín, ông chỉ đai vai, bảo số tầng không có tay ký nhận khi nó giật. Cậu chuyển sang giữ đầu rá bên thấp, người khác nhận phần nặng. Đội cắt lúa từ thửa gần tới xa, tới lần cuối vừa đủ giờ người đo gọi dừng. Một gánh còn phía trong, chủ gánh muốn chạy nốt, Bình ngăn, hẹn buổi kế thay vì để ai lấy cái cố cứu thêm làm lý do vượt dấu.
Chủ gánh ngồi bệt xuống bờ, giận tới mức ném lạt vào nước. Đó là thửa nhà ông thuê, chậm một ngày vẫn phải trả phần hạt đã định, không có câu vì an toàn tự làm chủ đất chịu chia. Vũ ở lại nhặt lạt, nghe ông nói hết rồi hỏi người cho thuê ở đâu. Người ấy ở ngay bãi cao. Trưởng thôn mời cả hai tới, đem giờ đóng lối và lượng đã gặt ra tính phần việc không phải do nhà cày chậm. Chủ đất ban đầu không muốn nhượng vì ruộng mình cũng bị vòng cọc, cuối cùng nhận hoãn cân phần còn lại tới ngày đường mở, không tự động bỏ tô.
Không bên nào ra khỏi buổi nói vui vẻ. Người thuê nhận được giờ, người cho thuê nhận biên bản việc thực, làng phải cử thêm người gánh sáng kế. Vũ nhận đúng phần tới thửa còn lại giúp gom, không ứng tiền riêng để biến bất đồng của họ thành chuyện mình mua xong. An chép giờ mới cạnh bản đường, hỏi cả người canh phên và người giữ trâu có bị đụng lượt không. Tới khi sửa đủ, mặt trời đã xuống, những bó lúa đợi bên trong không biết mình vừa khiến bao người phải đổi một đoạn đời thường để sáng mai tới kịp.
Chiều ấy sân phơi được mở cạnh bếp tập trung, bạt trải cao khỏi nền. Người lên bãi trước chia chỗ, không phải ai về sau cũng bị đẩy ra vùng mép ướt. An sửa bản ghi giờ bằng kết quả đi, Vũ ngồi cạnh vót lại lạt, nghĩ nếu sáng còn giữ ý mình gặt nhanh đủ hai thửa, có lẽ giờ cả làng phải bớt một người gánh để khiêng mình về.
Cơn mưa tới sau nửa đêm. Không lớn, chỉ dai, đủ làm những bó chưa hong ẩm thêm. Người làng bật dậy kéo bạt, mái thấp vướng nước thành túi nặng. Vũ giật dây bên trái, cột đầu xa bật khỏi đất mềm. Cậu nhận ra sớm, gọi người tránh thay vì cố dùng khí đỡ cả mái. Nước đổ xuống khoảng vừa trống, làm ướt một sọt lúa và nửa đống củi.
Chủ sọt chửi, chạy tới kéo. Ông Trương chặn tay bảo phải kê trước, bên dưới còn khoảng bùn lún. Cậu nhận phần mình giằng trên cột chưa đủ chắc, cùng bác Đặng đặt lại theo đường chịu lực thấp hơn. Cơn giận ở sân không ai phủ bằng câu còn người là tốt; sọt hạt ướt sẽ mất công hong và giá bán, phải ghi riêng, phải có người làm bù nếu lỗi cột được xác nhận. Vũ nhận buổi hong đầu, không nhận đem linh khí thổi hết để trả ngay.
An hỏi có thể dùng tán hong một góc nhỏ xem thế nào. Cậu thử trên một nắm mẫu ngoài luồng người, giữ trong mức nhẹ; gió đẩy hơi ẩm mặt ngoài mà phần giữa vẫn ướt. Nếu kéo dài, sức cậu hết trước khi một sọt khô, còn hạt dễ bị tưởng đã đủ để trộn bán. Hai người dừng, trả mẫu vào phần ẩm, chuyển sang đốt bếp với khoảng kê mà bà Lục đã dùng hong hàng. Công pháp không thay được nhiều giờ trở hạt bằng tay.
Gần sáng, họ ngồi quanh bếp, mắt cay vì khói. Chị Hảo mang khoai, bảo ai cũng phải ăn mới còn giữ giờ canh. Vũ nhận, thấy An ngủ gật trên hai cánh tay, bút còn kẹp giữa ngón. Cậu lấy bút đặt vào ống, để cô ngủ đủ lượt đã phân, mình trở phần lúa cùng Bình. Anh kể đứa con năm nay đã biết tính số thúng, chính nó phát hiện gạo phát theo sổ cũ thiếu người mới sinh. Làng vẫn lớn thêm trong lúc Vũ đi, không chỉ giữ nguyên để cậu nhận ra khi về.
Sau hai tuần, phần lúa cần gặt gấp đã qua, vấn đề chỗ ở mới tới lúc phải chốt. Một số nhà muốn giữ chỗ cao làm nhà lâu, có nhà muốn về sát ruộng, có nhà xin chia mùa để người già khỏi chuyển tiếp. Đội mang một mẫu giấy cùng một lựa chọn nhận đất mới, trưởng thôn đặt ba nhóm đề nghị cạnh nhau, yêu cầu trả lời từng nhóm bằng căn cứ, không dùng chữ dân đã được cấp chỗ để bỏ hết khác biệt.
Vũ giúp dựng khung nhà cho nhóm đã chọn ở cao. Cậu không coi họ bỏ làng, cũng không nhờ họ đứng ra chứng lựa chọn ở lại của nhà khác sai. Ông Trương dùng tiền riêng mua thêm đinh cho gian mình, tính cả vườn đậu và lối gánh nước mới. Ông chưa quyết bỏ nhà cũ, nhưng không vì thế dựng chỗ tạm kiểu chỉ chịu được một cơn gió. Đến lúc cậu hỏi sao ông không muốn mình về nhà ngủ cho đỡ đông, ông đáp ngủ đâu cũng được, miễn sáng có mặt đúng việc đã nhận.
Bà Lục được một chỗ kho khô ở phần người chuyển lâu chia công góp. Bà nhận, giữ quyền về hỏi bãi rễ chưa thu sau vòng cọc. Cháu bà đã hết sốt, chạy theo nhãn hàng, được giao giữ túi lạt nhỏ chứ không bê đồ thuốc. Vũ chuyển hòm áo cha bằng dây đỡ cùng một người khác, đặt vào đúng chỗ bà chỉ. Có những thứ trong ấy thuộc quá khứ, cái đáy hòm vẫn cần được kê trước mùa ẩm sắp tới.
An rủ một nhóm người trẻ tập đọc mốc và ghi giờ để không phải lúc nào cũng đợi cô. Họ cãi một chữ viết như tên món ăn, cô phải viết lại lớn hơn, thừa nhận chữ nghề của mình quá tắt. Vũ ngồi ngoài sửa ghế, nghe cô cười và giảng bằng chính lối mọi người vừa đi gánh lúa, thấy công việc ấy làm cô sáng lên theo cách không liên quan đến mình. Khi cô ra, cậu hỏi có thể ngồi học buổi tới không. Cô bảo có, nhưng phải tự chép, không được mượn tên người giữ giấy để nghỉ bài.
Một chiều sau bữa, lá cờ Thạch Uyên dựng ở bờ bên kia. Hàn Chước tới theo đội kiểm tuyến khác, có xe vật liệu và người xóm mình đi cùng. Anh chưa qua chào; cọc vị trí của đội nằm đối diện đúng nhánh suối cắt qua lối dân cần đi. Vũ nhìn từ bãi, tự nhắc mình không thể đoán mọi lý do bằng việc cờ đang ở đâu, nhưng bàn tay vẫn siết dây đang cuộn.
Tạ Hoài đi qua dưới sự giám sát, nói số chiều nay có độ lệch mới, cần báo giờ lấy nước ngày mai có thể thay. Ông không dùng việc dân đang thu xong để bảo yên tâm nữa. An đem bảng cho nhóm vừa tập, nhờ họ kiểm người trực và cách gọi nhà nghe kém. Tín hiệu dài đã quen từ lần lũ trước, vẫn có người phải được gọi tận cửa, không phải chỉ gõ lớn hơn là đủ.
Vũ nhận ca sớm ở lối giếng, chuẩn bị dây, đòn, khăn và đường lui, không chọn chỗ đứng có thể ngăn cả đội bên kia. Lúa được hong từng lượt phía sau, mùi rơm mới và khói bếp phủ bãi. Cậu từng muốn về để làm một việc đủ lớn rút lại nét bút mình đã gửi; hai tuần qua chỉ có hàng trăm việc nhỏ không việc nào rút lại được nó. Nhưng những người có mái, có gạo và đường đi bây giờ đã có thêm điều để tự chọn, trước khi một lượt sương mới tới từ phía ngọn cờ đối diện.
Chương 70: Lá cờ ở bờ bên kia
Quyển IV — Chín ngọn cờ