Một bậc thềm để quay lại
Quyển III — Mùa tuyết ở Cửu Khê
Lời mẹ tới vào cuối xuân, trước ngày Vũ có thể nhận thêm một chuyến xuống vùng thấp. Nguyễn Thị Sa đã đổi được giờ giao vải, đầu hạ bà ở nhà gần trọn tuần, sau đó mới đi nhận sợi cùng chị Trắm. Cậu mang thư tới Thành, từ chối chuyến cần người ở lại quá ngày, nhận phần ngắn đủ trả tiền đường. Lịch ca lối xưởng của cậu kết ở những lượt đã báo, người kế nhận bằng tên mình, không phải đứng chờ một người về quê rồi mới được tính công.
Cậu xuống Thanh Vân mất mười hai ngày, ở lại các buổi kiểm đã nhận. Thẩm Lộc gửi báo cùng miếng ốp cũ, kho xem phần thay và thanh kiếm, giữ đúng lịch sử mượn. Mạc Chính thử chân cậu trên nền đất sau mưa, một lần đế lệch làm Vũ phải bỏ thế mình đang muốn giữ. Thầy không giận vì cậu sắp về nhà, cũng không bỏ lượt chỉ vì đã đi xa. Cậu làm lại, nhận vài dòng cho phần tập không cần sân rộng trong chuyến tới.
Sơn ra cổng cùng Liên vào chiều cậu rời. Bụng chị đã lớn, chiếc nôi thật làm xong, giờ phải chuyển một cái rương mới đủ lối. Chị nhờ mua giúp vài thứ chỉ khi đường thuận, không nhận một giỏ đồ quý khiến tiền về nhà Vũ thiếu. Cậu ghi loại thường đã hỏi giá, giao phần chưa mua cho người dưới chợ, không đợi tới cuối chuyến rồi mới nói không tìm được. Sơn đỡ vợ xuống bậc, tay quen hơn lần đầu họ đưa nhau tới bữa cưới.
Mười sáu ngày từ trấn tới Hạ Đồng, cậu đi cùng những đoàn đổi nhau ở bến, có đoạn trả phí chỗ ngồi, có đoạn nhận phụ hàng theo giờ rõ. Đêm trước về cậu ở nhà nghỉ, không đi thêm trong bóng chỉ để sáng có thể kể mình đã tới sớm. Sớm hôm sau thấy bờ ruộng và mái quen, chân tự muốn nhanh. Tới cửa, mẹ đang nói giá sợi với khách, cậu đứng ngoài chờ tới lúc bà nhìn thấy rồi tự im giữa câu.
Nguyễn Thị Sa đưa tay chạm mặt con, gọi vào, sau đó quay lại xin người khách ngồi thêm ít phút để chốt nốt. Vũ mang túi vào, thấy chiếc ghế có chân mới thật, màu gỗ sáng hơn ba chân còn lại. Cậu ngồi, lắc thử, bị mẹ gọi đừng lại nghĩ cần sửa ngay. Bác Đảm đã làm chắc, chiếc ghế chỉ muốn được ngồi. Cậu cười, nhận bát nước, cảm thấy cái mỏi rất dài của đường cuối cùng có chỗ hạ xuống.
Bữa trưa có chị Trắm ghé, bác Đảm đem một ít rau, Mơ giờ làm được những mối buộc mà trước kia còn hay kéo ngược. Họ hỏi chuyến đi, Vũ kể Lốm chết và phần nợ trả xong, trận thua La, cái chuôi thay, không xếp thành những việc nào mẹ nên tự hào trước. Bà nghe, hỏi con có ngủ được sau mấy đêm tuyết không. Cậu nói nay được phần lớn, có lúc giật mình. Bà gật, chia thêm rau, không đòi một câu từ nay ổn hẳn mới ăn tiếp.
Chiều, cậu cùng mẹ gấp ba tấm vải. Mẹ làm nhanh hơn, tay cậu còn quen giữ cạnh hơn xếp cho đều, góc cứ thừa một ít. Bà chỉ, để cậu làm phần cuối thay vì lấy hết vì mình đã xong. Bàn cũ của cha vẫn được dùng, một ngăn có dụng cụ bác Đảm mượn rồi trả, mấy thứ khác qua nhà cần. Vũ nhận ra vị trí đổi không có nghĩa một người bị quên; tay người sống còn phải tìm đồ ở chỗ tiện cho việc hôm nay.
Buổi tới nơi cha nằm, mẹ mang bó hoa vườn, cậu xách nước. Cỏ đã được dọn, một viên chặn thấp xê sau mưa, hai người kê lại rồi ngồi. Cậu kể mình hiểu thêm một ít về việc muốn giỏi một thứ nhưng không lấy nó làm tất cả đời. Không có người dưới đất đáp, gió chỉ lay phần hoa chưa được đặt chắc. Mẹ nhờ giữ bát để rửa tay, câu chuyện ngừng vừa lúc một việc thường cần họ đứng lên.
Sáu đêm ở nhà, cậu ngủ trong gian cũ, sáng nghe khung dệt và người gọi đổi hàng. Mẹ có buổi đi tới xóm khác, hỏi cậu muốn theo hay ở sửa một ngăn tủ đã hẹn bác Đảm xem. Cậu theo, mang đúng phần vải bà nhận, không đổi thành người hộ vệ để tất cả phải nghe mình chọn lối. Tới bến thấp, bà chọn đường gánh đã trả công từ trước, cậu cùng chờ, thấy chuyện xuồng trong thư giờ có bờ bãi thật thay cho một dòng mình đọc ở núi tuyết.
Khi cậu trở lại Thanh Vân sau mười sáu ngày đường nữa, Phượng đã sinh. Sơn mở cửa bằng một tay, tay kia đỡ con gái nhỏ đang ngủ, tóc bết vì một buổi thiếu giấc. Tên do hai vợ chồng chọn, trong thư gửi trước có lẽ còn đang đuổi theo Vũ ở bến. Liên nghỉ trong phòng, nhờ cậu để đồ ngoài đủ tiếng nói thôi; cậu đặt gói đã mua, rửa tay, chờ được mời mới tới nhìn, không kéo cả nhà tỉnh để đủ một buổi gặp.
Con bé nắm một ngón Sơn rồi thả, ngủ lại, chẳng có điều kỳ dị nào theo lần mở mắt. Cậu thấy bạn đổi vai ôm, hỏi cần giúp gì ngay lúc này. Mang hộ nước và để yên một quãng cho Liên ngủ. Cậu làm, đứng ngoài sân cùng Sơn ăn cơm người quen đem, nhận ra hai ngày ghé không đủ hiểu mọi đêm họ đang đi qua. Trước khi lên lại vùng lạnh, cậu trả đồ mượn, chào, không nhờ người mới làm cha bỏ một việc nhà để theo mình một chặng.
Tới cuối hạ Vũ về Cửu Khê, sau những lượt đường và ngày ở đã ghi, túi nhẹ bớt quà, có thêm mảnh vải mẹ may theo vai thật. Hơn hai tháng vắng, nhóm lối xưởng đã đổi được một chân kê và mất một người trực chuyển việc. Cậu phải học lại ca từ người hiện giữ, không đưa tờ trước để đòi chỗ cũ. Chỉ một khúc đường thành phố cũng đã có những việc xảy ra đủ cho người rời đi phải hỏi lại lúc về.
Qua thu, cậu hai mươi bốn, vẫn Luyện Khí bảy. Phần dẫn có lúc muốn mở thêm rồi hụt ở hơi sau, cậu giữ nguyên mức, đối qua những buổi khác thay vì ghi lên cho đẹp. Những lần làm tuyến với Kỳ, chị cho cậu nhận đầu ở đoạn đã quen, đoạn sau vẫn đổi theo người biết nền. Cậu thấy mình đứng được lâu hơn năm trước nhưng có chỗ người mới vào chưa đầy một mùa lại nhìn rõ hơn. Tiền công tăng ít theo phần thực nhận, không nhảy cùng ý muốn mua kiếm.
Mùa đông thứ ba tới sớm trên mái Cửu Khê. Cậu lên một lượt về trường trước đợt rét, học đủ buổi, rồi trở lại khi cửa núi còn mở theo người dẫn. Yên đã rời trấn hai ngày trước lúc cậu xuống, có tờ nhắn tại quầy mẹ, cậu để thư đáp nhờ chuyển, lần ấy không kịp gặp. Hình chim về Hạ Đồng đã được gấp thành hai loại, một con vẫn bị trẻ xóm gọi vịt; mẹ gửi nét vẽ lại trên giấy, cậu nhận sau chuyến thăm thật mới có thể cười bằng chỗ mình đã ngồi.
Ca chung lối xưởng gặp khó khi một người nghỉ và giá bữa nóng tăng. Tấn đưa đề nghị nhận lại phần canh, có thể trả đều người trực nếu những xe dùng lối vào cùng sổ mùa. Một số chủ xưởng muốn nhận vì đã mệt việc góp từng lượt, một số không chịu bỏ quyền chọn. Dương mang bản tới theo công bãi, giờ đã Luyện Khí sáu sau những tháng học, vẫn gọi Vũ bằng tên trước khi đưa phần phải nói. Cậu ấy không được tự sửa điều kiện trên giấy dù hiểu bạn sẽ hỏi gì.
Cuộc bàn không khép ở nhà họp. Họ ra đường với xe, thử một buổi lạnh có người kéo phải dừng ở giữa. Quầy bánh giao thiếu một phần vì bếp hỏng, ca dưới chưa ăn, người trên tới muộn, tiền lương trên giấy không giữ được khoảng trống giữa hai vai. Tấn đi cùng, chỉ nếu nhập đội lớn sẽ có người bù. Kỳ hỏi người bù tới trong bao lâu và từ tuyến nào, ông chỉ được đường đang có ca, chưa nhận rút người khiến chỗ kia hở.
Vũ đứng sau xe, thấy người trong ngồi co lạnh, xin đưa họ tới lán trước lúc những người ngoài bàn xong. Họ chuyển, đặt ghế, mang bữa còn nóng theo, quay lại đánh chỗ dừng trên bản. Chỉ ít phút ấy đã làm cả hai phương án phải sửa phần trú, không phải riêng phương án người mình thích. Lãm đem tới một bộ chèn mới, thử trên mặt đóng mỏng rồi thu lại vì còn trượt. Những bàn tay làm nghề giữ cuộc nói ở cạnh một chiếc bánh cụ thể.
Cuối cùng các xưởng chọn nhận một mùa với phần bãi bảo vệ đoạn nối, nhóm thợ tự giữ đoạn xưởng theo ngày đã chọn. Phí lượt và ngày phải treo cả hai đầu, sổ mùa chỉ buộc những nhà tự nhận, không gắn quyền giữ hàng nếu người khác chưa mua mùa. Có giờ đổi ca và mức thiếu người phải tạm ngừng, một nơi trú do các nhà góp tiền dùng chung. Tấn không nhận đó là cách ông muốn cho mọi tuyến, vẫn ký phần đúng mình đồng ý ở đây trong mùa này.
Dương đứng giao ca đầu dưới cách mới, nhắc một người của bãi đừng ghi xe lẻ thành tên nhà góp mùa. Người ấy khó chịu, đem hỏi trên, lượt xe phải chờ thêm. Cậu ấy giữ dòng để trống tới khi người có quyền trả lời, Vũ đợi phía khách, không vỗ vai khen giữa ca như thể một việc đúng đã xóa hết những lúc bạn sẽ còn bị ép. Tới tối, họ gặp ở quầy, Dương than lạnh, cậu gọi thêm nước nóng, nghe cả chuyện mẹ hôm ấy bán đậu được giá.
La không ở thành toàn mùa. Ông gửi bản nhận riêng việc sân, cử người tới theo những buổi thực có, không đưa học trò thành tên dự trữ cho bất cứ khoảng canh nào thiếu. Tước xin nghỉ bếp một đợt vì gối đau, Vĩnh thuê người khác và bớt món khi chưa đủ tay. Vũ phụ một phần ngoài giờ đã nhận, hôm bận ca thì trả lời không, không làm cả gian nhà chờ chỉ vì cậu muốn sau trận thua ai cũng thấy mình còn hữu dụng.
Đêm cuối buổi thử mùa, cậu dọn bậc ngoài sân, gặp Yên trở lại theo chuyến hàng đang cần nghỉ trạm. Cô đã gửi thư trước, lần này tới đúng quãng đã hẹn được, mang tin quầy mẹ và việc mình sẽ nhận sau mùa. Họ ngồi trên bậc đã bớt trơn nhờ thảm Vĩnh thay, không ai phải che bớt một tin để dành vai người đợi. Cô hỏi về chuyến quê, cậu kể chiếc ghế, tay mẹ và sáu đêm ngủ thật ở đó, thấy khoảng xa đã có một lần được đi qua bằng chân mình.
Ở mép bậc có nước đóng một vệt, cậu lấy que gạt, Yên nhấc chân cho khỏi bắn. Ngày mai cô còn phải giao xong hàng, cậu tới ca mới rồi có buổi luyện riêng. Sau mùa đông này cậu định rời Cửu Khê về trấn sông, học thêm phần đường khác, chưa muốn lấy việc quen một bậc thềm làm lý do ở lại mãi. Cô nghe, bảo khi chốt hãy cùng xem lịch, phần đường cô đang nhận cũng có một đoạn xuống vùng ấy nếu ngày hợp.
Tuyết tan bên gốc mơ
Quyển III — Mùa tuyết ở Cửu Khê