Người học trò xin về
Quyển III — Mùa tuyết ở Cửu Khê
Cát Dương mời Vũ tới nhà vào ngày nghỉ trước khi ký. Căn nhà ở mép khu kho, muốn vào phải chờ người trong nhấc một thúng đậu khỏi bậc. Mẹ cậu ấy, bà Hồng, đang lựa hạt bên cửa, nghe tên Vũ thì hỏi tay còn đau không. Bà biết một ít từ con trai, không biết mọi người ở hội thợ đã ngồi phía nào. Cậu đưa gói bánh mua ở đầu ngõ, nhận chỗ trên chiếc ghế phải kê thêm một mẩu gỗ mới thôi lắc.
Dương không dọn hết nhà để đón bạn. Chỗ áo ngủ được treo lên, bếp vẫn còn nồi, một đầu giường có mấy thứ người em học mộc vừa làm thử. Tư mang ra cái hộp cứng, kéo nắp mãi không mở. Cậu bé hỏi hai người luyện khí có kéo giúp không. Dương xem, bảo em đóng ngược chốt, dùng cái dùi tháo chứ không cần lấy cả cảnh giới đè lên. Vũ giữ hộ miếng lót, cười lúc nắp bật ra rơi thẳng vào thúng đậu.
Lời nhận việc nằm trên bàn, đã có bản đọc thành tiếng cho bà Hồng nghe. Dương đi ca kho đêm, ngày tới sân, nhiều hôm chỉ ngủ được một quãng bị cắt hai đầu. Việc mới trả lương đều, nhận học giữ tuyến trong khu và có chỗ ở cho một người; tiền gửi nhà vẫn từ phần lương ấy, không có căn lớn tặng riêng. Bà Hồng muốn con ngủ được, còn cậu ấy muốn đủ tiền giúp em học hết mùa nghề đã nhận.
“Tớ vẫn muốn giỏi kiếm,” Dương bảo. “Chỉ không muốn phải đợi giỏi rồi mới có một tháng đủ tiền.”
Vũ nhìn ghế kê, nhớ căn nhà hai gian ở Vọng Bằng Tấn từng đưa ra. Cậu đã có quyền từ chối, đã mất phần mình muốn, không vì thế mà cái được của người khác là giả. Dương cho xem phần giờ ngoài ca: muốn nhận việc ngoài vẫn phải hỏi, đúng điều Vũ từng không chịu. Hai buổi học mỗi tuần trong mùa này đã được nhận riêng, hết mùa phải hỏi lại, không có dòng miễn cho mọi ngày mai.
Vũ hỏi nếu được lệnh giữ bó gỗ như Lãm. Dương nhìn bản rất lâu, nói sẽ hỏi quyền giữ và từ chối việc không có lời nhận. Cậu ấy không biết có đủ can đảm như đang ngồi nói với bạn không; muốn nhớ câu hôm nay để nếu làm sai còn có người chỉ đúng chỗ. Vũ không bắt ký thêm vào giấy mình, cũng không cười như thể đó là lời quá dễ. Cậu kể điều đã khiến mình bước thêm ở dốc, một câu chắc quá trong lúc người khác đang nghe.
Bà Hồng đem cơm, nhờ họ dời giấy khỏi chỗ bát canh. Dương ăn hai bát, Tư đòi giữ một cái bánh cho tối. Vũ nhắc bánh dễ cứng, rồi bị hỏi ai dạy câu nghe như người đã để cứng cả gói. Cậu đáp có kinh nghiệm, cả nhà cười. Trong bữa, chuyện lượt học xen chuyện giá đậu, chỗ Tư dính keo lên tay áo và một người bà Hồng còn đang nhắc trả giỏ. Dấu nhóm Tấn nằm dưới tấm gỗ bàn, chưa khiến tiếng nói trong căn nhà thành những câu cùng một phe.
Chiều, Dương tới gặp La Vấn. Vũ chờ ngoài sân, không xin đứng cạnh làm người chứng tốt cho bạn. Một lúc sau nghe giọng La cao hơn thường ngày. Ông hỏi vì sao tới gần ngày chốt mới nói rõ, trong khi nhóm sắp chia ca ôn và đã dành giờ cho người muốn thi giữ tuyến tự do. Dương nói đã cân nhắc, không muốn nhận phần trước khi quyết, xin trả lại giờ mình không còn theo đủ.
La bước ra lấy bản lịch, thấy Vũ, không hỏi cậu đồng ý hay không. Ông tiếc học trò thuận tay trái đang tiến rõ, đã tính cho cậu ấy thêm phần riêng, cũng lo học giờ của mình rồi bị đưa vào việc mình không kiểm được. Nhưng Dương không thuộc chỗ ông chỉ vì ông đã dành ý định ấy. Ông đổi hai lượt, ghi phần có thể theo tiếp và phần cần người khác vào, chưa cười được khi trả bút.
Dương xin trả khoản đã ứng cho một buổi mới, không để thầy tự tính là nghỉ bệnh. La nhận đúng khoản, không thu thêm những lời đã dạy năm trước. Ông hỏi cậu có mang tên sân đi nhận việc không. Không, người ta xem buổi thử do bãi tổ chức, biết cậu đang học ở đâu, còn lời trường chưa hề được đem ký. La bắt nói rõ ở nơi nhận, nếu có bảng quảng lấy học trò mình làm dấu thì phải gỡ. Dương nhận việc ấy, chưa biết bên kia có thấy khó chịu không.
Cuối buổi, La cho một lượt gỗ ngắn để ghi phần đã tập tới đâu. Dương giữ tay trái, vai áo mới thôi mắc cọc; đối thủ đổi góc, cậu ấy lùi đúng một bước chứ không bị xoay cả người như những tuần đầu. Đến lượt thứ hai vẫn để hở sườn phải. La hạ cây gỗ, chỉ chỗ, cho làm lại chậm. Buổi trả công đã nhận vẫn được dạy đến hết. Vũ nhìn qua đầu sân, thấy bạn mồ hôi ướt cổ áo dù cái giấy lựa chọn đã được gấp đi.
Khi học trò rời, La gọi Vũ ngồi. Ông biết Tấn có những điều kiện làm khó người ngoài, cũng từng nhận tiền nhóm góp cho sân. Tấm lót mới mua từ khoản ấy vẫn dùng được, tiền đèn giúp mở giờ tối cho thợ. Ông đang muốn tách phần góp khỏi quyền lấy tên trường đứng cho mọi tuyến; điều ấy sẽ thiếu một nguồn tiền nếu bên góp không nhận. Ông phải nói với người học giờ tối, không thể quyết xong chỉ vì mình vừa muốn giữ một người.
“Ta giận nó chưa nói sớm,” ông bảo, nhìn tờ lịch. “Một phần cũng vì ta đã tự xếp nó vào chỗ ta cần.”
Vũ định nói thầy vẫn cho học tiếp là tốt, nghe chữ tốt mắc lại vì chưa giúp được tiền đèn ở đâu. Cậu nhận hỏi Thành về giờ kho có thể dùng, chưa hứa chỗ chưa được người chủ cho. La gật, nhắc cứ hỏi thôi. Ông quay lại giữ hai người tới muộn, buổi của họ vẫn còn, không vì câu chuyện với Vũ mà bớt công đã trả.
Trong lúc ấy, vụ Lãm đi được thêm một đoạn. Bản chính và phụ lục tới buổi đối, chỉ nhận thu mùa với nhóm đã cùng góp và dùng những ca riêng, chưa có dòng cho giữ hàng từ mọi lối. Bãi phải trả hai bó vành, tính phần móc hỏng và chậm giữ theo người xem. Chuyện phí lượt trên đường đã sửa còn cần bàn, chưa có nghĩa toàn vùng từ đó qua không trả gì. Lãm nhận lại gỗ sau hơn hai tuần từ buổi chạy qua nhà Hạnh, không lấy lẫn bộ của một xưởng khác đặt cạnh.
Một vòng sứt còn dùng được sau khi ghép, vòng có vết khô cũ vẫn phải thay bằng tiền xưởng. Người phụ bãi giao, Lãm nhắc người coi đơn giữ đúng phần anh ta đã nhận hôm trước, không lấy một câu thật của người đứng dưới bỏ vào lỗi mọi người cùng phải chịu. Chu Dận tạm rời việc thu tại lối ấy trong lúc hỏi vụ gậy và cổng. Bùi Tấn nhận tiền sửa nhà, phần dùng người vào lấy giấy được ghi riêng lời ông đã nói, không hết vì nộp bạc.
Hạnh chọn thợ thay hai cánh và gối thanh, đợi lắp xong mới cùng Tố về. Chiếc bàn Vũ hất chỉ sứt một chân, người xem nhận nó bị dùng trong lúc cản người xông vào, bà không đòi cậu trả thêm bằng một ân tình. Cậu cùng Tố tới nhận nhà, nhờ bà kiểm cửa từ phía mình ngủ chứ không chỉ đứng ngoài nhìn mới. Bà đẩy hai lần, đóng lại, lúc ấy mới cất chìa vào đúng túi thường dùng.
Lãm lại có một tay để chỉ nhiều hơn làm. Anh trả đủ công các buổi đã nhờ, giữ riêng ngày mất việc vì vết thương đang chờ đối. Khách chở dầu nhận được vành, khoản thuê xe trước đó chia theo phần chậm đã hẹn, anh mất lãi của bộ ấy. Người phụ trẻ thử vòng trên nền xong còn thử với tải, tới khi chắc mới dám xin Lãm nhìn. Vũ đứng ngoài cửa, không phải đưa tay để bánh xe chịu đứng yên.
Dương tới bãi ký vào một sáng có nắng. Hợp đồng đã thêm chỗ ghi giờ học được nhận riêng, bảng ngoài bỏ lời nhận tên La như người đứng cho toàn tuyến. Điều kiện hỏi việc ngoài ca vẫn giữ. Cậu ấy chọn, mang đồ sang phòng mới, còn mẹ và em ở nhà cũ vì bà Hồng vẫn cần chỗ lựa đậu gần quầy. Vũ phụ một bọc nhẹ, không đem cả việc chọn nhà của bạn vào tiếng thở dài mình chưa nói hết.
Phòng có một cửa sổ, giường không phải chung lượt ngủ với người ca khác. Dương đặt hộp em làm lên giá, lấy một cái bát riêng, nhìn khoảng trống dưới giường rồi bật cười vì chưa có đủ đồ cho chỗ mới. Vũ đứng cạnh cửa, thấy cái được hiện ra cụ thể hơn mọi lần cậu tưởng chỉ có một chữ phục tùng. Trên bàn cũng có giờ phải báo khi về muộn và phần việc đầu tuần, không biến mất vì căn phòng trông sáng.
Hai người thử một lượt gỗ sau khi dọn xong. Vũ chỉ bước và đỡ nhẹ theo phần đã được cho, hông còn ê khi xoay gấp. Dương đánh tay trái, một lần bắt được khuỷu cậu trước khi cậu kịp thu. Cậu ấy không reo vì người cảnh giới hơn đang đau, chỉ hạ chậm cho bạn nhìn đúng khoảng. Vũ nhận, làm lại được một lượt rồi ngừng. Lúc trả cây gỗ, cậu hỏi nếu gặp trên đường lúc đang làm hai việc khác nhau thì gọi thế nào.
Dương nói cứ gọi tên trước, rồi nói việc. Cậu không xin được bỏ qua chỉ vì đã ăn cơm nhà mình, cũng chưa biết giữ được mọi mối quen khi đi lâu. Vũ gật, nhận lời mời tới nhà bà Hồng ngày em Tư xong cái hộp thứ hai. Họ chia nhau phần bánh còn lại, lần này không cất quá kỹ, đứng ăn ngay ở cửa sổ trước khi ca đầu của Dương tới giờ.
Thành đã hỏi được kho, đem câu trả lời tới sân hai ngày sau. Kho chỉ trống hai buổi sáng, tối có ca nhận, không thay được giờ những người làm ngày đang cần. La cảm ơn, lấy hai buổi ấy cho người theo được, còn đèn tối vẫn phải tìm phần tiền khác. Vũ ngồi nghe người thợ chọn giờ, một người xin giữ giờ muộn dù đắt hơn vì ban ngày không thể bỏ lò. Cậu trả lời đúng điều đã hỏi, thôi hứa thêm chỗ không có.
Trong túi thư cùng lượt có lời Thanh Vân nhắc kỳ về sân đã nhận lúc đi. Mạc Chính cần xem phần kiếm chân và việc học tại vùng mới, chưa chấp nhận một tờ kể đã thay được buổi đứng thật. Vũ mở lịch, tính đường và khoản trả tiếp trong khi vắng thành, báo Thạc nơi nhận trước. Một hành trình nữa hiện ra giữa mùa học này, chưa phải phần thưởng vì đã xong việc bãi. Cậu vẫn phải có công đường hoặc đủ tiền để tới cổng trường đúng hẹn.
Về trọ, Vũ viết thêm mấy dòng cho Yên. Cô đã về quầy, thư trước kể mẹ đổi chỗ treo dây nên người quen tới còn đứng ngó như bị mất cửa hàng. Cậu kể bạn dọn phòng, cửa nhà Hạnh đã sửa, tay mình chưa nhận đường dài trở lại. Ngoài sân tuyết cũ tan thành những rãnh nước nhỏ, Tước nhờ cậu mở một lối cho chậu khỏi tràn. Cậu đặt bút, ra cùng ông kê chậu, để phần chưa viết nằm yên tới lúc có thêm điều thật muốn kể.
Tháng giêng ở Cửu Khê
Quyển III — Mùa tuyết ở Cửu Khê