Cửa núi mở muộn
Quyển III — Mùa tuyết ở Cửu Khê
Mười một ngày sau khi rời Thanh Vân, Lâm Vũ thấy tuyết đầu tiên trên một khúc gỗ bên đường. Nó mỏng, trắng xốp ở mặt trên, dưới mép đã chảy thành những giọt trong. Cậu cúi xem, bị Yên nhắc đừng ngồi chắn chỗ ngựa qua. Cậu đứng dậy, đưa tay áo che đầu chuôi Thanh Phong theo cách người coi kho dặn trước chuyến đi. Tuyết ngoài mắt nhẹ hơn sự lạnh đang bò qua giày.
Đội có một xe, con Hạt Dẻ kéo phía trước, con Lốm mang hai túi đồ dọc đường. Người đánh xe tên Thục, đã đi Cửu Khê ba mùa lạnh, nói ít hơn Nghi nhưng huýt rất giống lúc bảo ngựa thôi tìm cỏ ở vách đá. Thành dẫn, Vũ và Yên giữ hai khoảng. Đinh Tước nhận phần bếp đường và giúp đồ nghề nhỏ để bớt tiền đi; ông có việc tới nhà một người quen ở thành, không lên xe để dạy Vũ suốt ngày.
Ông cũng không còn sức đứng giữ nhiều canh liền. Đầu gối phải chịu lạnh kém, những bước ngắn vẫn chắc nhưng không leo dốc nhanh được như người trẻ. Ông bảo sức Trúc Cơ sơ của mình đủ cho phần đã nhận, không cho phép Thành xếp thêm mọi khoảng trống vào cái tên cũ. Thành nghe, nhờ Thục chừa chỗ ngồi ấm lúc dừng thay vì để ông già phải tự tỏ ra chưa cần.
Hai người khách đi cùng là Nhuận và cha cô, ông Đôn. Họ rời Cửu Khê hồi vùng quanh còn tranh đất, nay muốn trở về xem căn nhà sau một mùa thư không tới đủ. Ông giữ chiếc chìa khóa cũ trong túi áo, biết nó có thể chẳng còn mở được ổ nào. Nhuận nói trước mặt mọi người rằng nếu nhà không dùng được, họ sẽ nhận việc ở quán trọ một quãng, không nhờ đoàn phải dựng lại mái cho mình trước khi giao hàng.
Hàng chính là hai rương đồ rèn, bốn kiện áo bông và một thùng nông cụ, nhận giao cho ba nơi khác nhau. Người trong thành đã hỏi thêm qua thư nhưng Thành không ghép hết vào xe. Mười một ngày qua, Vũ đã học giọng Thục khi muốn ngừng hẳn, tiếng Yên gọi đổi bên trên dốc và thói Tước gói muối riêng khỏi trà. Có hôm mưa, họ nghỉ cả chiều, ngày tới cửa núi lùi theo đường thật chứ không còn giống nét thẳng trên tờ nhận chuyến.
Cửa núi nằm giữa hai vách thấp ở chỗ rẽ đầu vùng lạnh. Một lán đá, vài cọc buộc ngựa, tấm gác gỗ đã bạc. Người coi tên Lỗ Quân ra đón, chỉ chiếc cờ buộc ngang cửa. Đoạn trên chưa mở. Đội đi trước đã thấy tuyết trượt qua mặt đường sau một đợt gió, người dò đang lên xem; sớm nhất sáng mai mới biết có đưa xe qua được không.
Thành đưa lời hẹn giao, nhận tin rồi nhờ chỉ chỗ ở. Không có khoản tiền nào nộp thêm để gác được nhấc ngay. Một xe khác đã đợi từ hôm qua, chủ hàng đang ngồi bóc vỏ hạt trong lán, dưới chân là cả đám vỏ khô. Vũ nhìn lên khoảng vách trông vẫn thoáng, hỏi phía bị trượt cách đây bao xa. Quân chỉ một khúc ngoặt khuất hoàn toàn, chỗ người đứng ở cửa không nhìn thấy được.
Ông Đôn muốn đi bộ qua trước. Nhuận nắm tay áo cha, bảo cùng đợi. Ông không nổi nóng với cô, chỉ hỏi Quân có lối chân nào ở dưới thấp không. Quân nói có đường người địa phương dùng khi đủ người dẫn, nhưng chưa có lời hôm nay đường ấy còn nguyên. Ông già cúi đầu. Chìa khóa trong túi va vào một thứ nhỏ bằng gỗ, kêu rất khẽ, không mở được khoảng chờ trước mặt.
Tước nấu nước ở góc có mái, gọi ông Đôn cùng ngồi nhặt rau khô. Hai người già làm chậm, vừa làm vừa hỏi nhà cũ có còn gốc mơ không. Ông Đôn nói gốc ấy nằm ngoài bờ tường, khi chạy đi đã dặn người bên cạnh nếu cần cứ hái, đừng trèo làm gãy cành thấp. Câu chuyện tới đó ông im, sau lại kể hồi trẻ đã chọn nhầm cây vì nghe người bán bảo quả ngọt.
Vũ giúp dỡ áo bông giữ ở chỗ khô, nhận ra ông không chỉ muốn tới một địa chỉ ghi trên giấy. Mùa chạy loạn đã cắt ông khỏi những việc có thể kể thật vụn như một cành cây thấp. Cậu định hứa rồi sẽ tới, nhớ mình không biết đoạn sau cửa. Cậu chỉ hỏi ông có muốn xem những tờ thư còn giữ cùng người đọc được chữ nhỏ hơn không. Ông đưa Nhuận, bảo con gái đã đọc nhiều lần, phần cần biết không nằm giữa những chữ mờ.
Buổi chiều, người dò trở về một người trước, báo xe chưa qua. Hai người còn lại đang dọn một phần đá nhỏ để xuống. Quân đề nghị tối chia phần chỗ nằm vì lán không đủ cho cả hai xe, cần thêm mái vải ở cạnh khuất gió. Thành nhận làm mái cùng đội mình. Ông chủ xe kia muốn ai tới sau phải ngủ ngoài, bị chính người giữ ngựa của mình nhắc lán còn có người già. Ông bực, đứng dậy ra nhìn chỗ có thể căng.
Vũ giữ cọc, dẫn khí xuống bàn chân để đứng chắc trong đất lạnh. Một lát đầu cậu thấy dễ chịu, bèn kéo mạnh hơn để tấm vải thôi rung. Tước chạm khuỷu, chỉ cọc đang nghiêng. Sức cậu giữ không sửa được vị trí một cái cọc cắm nông. Cậu buông bớt, cùng Thục đổi góc, đóng vào phần đất cứng có người đã đào kiểm. Tấm mái yên hơn, còn chân cậu bắt đầu lạnh trở lại khi thôi cố dùng khí giữ suốt.
Yên nhờ Quân xem mặt buộc dây hướng về vách có chịu gió ban đêm không. Ông đổi một điểm, không nhận biết mọi lúc gió sẽ tới từ đâu. Cô bọc lại túi tên, vũ khí mình vẫn cần giữ khô chứ không thể cứ tới thành mới nghĩ. Vũ làm theo với bao kiếm, lấy giấy kho ra kiểm chỗ bọc. Trong đó còn tờ cho phép đối kỳ ba tháng ở chỗ Thẩm Lộc tại Cửu Khê; trường đã nhận người coi đồ ấy gửi bản về, không cho cậu thôi kiểm vì đi xa.
Tờ giấy chỉ có giới hạn kiểm và nơi gửi, không cho người trạm xem xong rồi nhận luôn kiếm làm vật bảo chứng. Vũ cất vào ngăn khô, ghi nơi liên lạc của người coi kho cạnh ngày đã có từ lúc mượn. Chuyến này có thể dài, nhưng cậu chưa rời việc học: những phần thực tập ngoài đã được thưa trước, tới nơi còn cần gửi lời về theo các kỳ. Cậu biết sẽ phải quay lại trường vào những quãng đã nhận, không biến một lần qua núi thành mất tăm vài năm.
Tối, Quân nói nếu sáng gió nhẹ có thể đưa người đi chân sang trước, xe đợi thêm. Nhuận hỏi cha muốn đi cùng ai, nếu chân ông mỏi giữa đường có chỗ dừng không. Ông Đôn muốn tới sớm, nhưng chưa biết đường dài thế nào. Người vừa dò về đưa cả hai xem đế giày ướt, kể chỗ cần bám từng bước, không chỉ nói đi được rồi để họ tự hiểu như lối vào nhà.
Thành xen vào, bảo hàng và người không nhất thiết phải qua cùng một lượt, nếu hai cha con muốn ở lại hoặc đi trước thì cùng chọn cách có người nhận đủ. Vũ nghe chữ người, bỗng nhớ các rương trên xe còn có thể nằm nguyên mấy hôm. Nhuận và cha đã ngồi trong lạnh từ lúc tới cửa. Cậu kéo ghế sát bếp hơn, nghe ông Đôn hỏi thật lòng liệu mình có đang làm con gái chậm cả đời vì một cái chìa khóa.
“Con cũng muốn xem nhà,” Nhuận đáp. “Nhưng con không muốn tới chỉ còn giữ được chìa.”
Ông già đặt tay lên đầu gối. Mọi người thôi nói thay. Cuối cùng hai cha con nhận đợi xe và người cùng qua, ngày mai nếu chỉ mở đường chân sẽ hỏi lại theo sức thật. Thành nhờ Quân báo giờ sớm cho họ, không viết hai cái tên vào góc hàng chờ rồi coi xong phần người. Lán ngoài bỗng chật hơn khi tất cả đã ngồi đủ để có thể lựa chọn thay vì chỉ nghe lệnh.
Bữa tối có cháo đậm và rau khô. Tước chia trước rồi tự giữ bát nhỏ nhất, bị Thục đưa thêm một muôi vì ông còn nhận ca bếp sớm. Ông nhận, hỏi con ngựa đã ăn chưa. Thục nói ăn rồi, còn chọn bỏ những cọng mà người có Trúc Cơ cũng nhai không nổi. Tước bật cười. Ông Đôn nhờ Nhuận lấy phần muối riêng, nêm vừa miệng rồi ăn hết bát, chìa khóa nằm yên trong áo.
Đêm gió đổi, mái vải vỗ một tiếng lớn. Vũ tỉnh giữa lượt ngủ, tưởng tới giờ thay người. Cậu nhìn dấu bên đèn, còn lâu. Người giữ lượt của xe bên kia đang đứng ngoài, giơ tay báo đã kiểm. Cậu nằm xuống, không leo ra giành một ca chỉ vì mình vừa thức. Tuyết bám lên mái, âm nhẹ hơn mưa, làm cậu khó biết ngoài kia đã nhiều tới đâu.
Tới lượt mình, cậu ra thay, trông thấy mấy vệt sáng xanh lấp lánh trên mặt đá lạnh ngoài mái. Chúng mỏng như cánh hoa, gần gió thì khép lại. Nhuận vừa thức dậy đi lấy nước, nhận ra vẻ ngạc nhiên của cậu, bảo hồi nhỏ mình gọi đó là hoa sương. Khí bám ở những khe đá gặp lạnh đôi khi hiện thế, không đem cất trong bình được. Cô từng nhét cả nắm vào túi, tới bếp chỉ còn một mảng áo ướt.
Vũ đưa tay lại gần mà không chạm, nhìn hơi ấm làm một cánh mờ đi. Yên từ chỗ ngủ trở mình, hé mắt hỏi cậu đang nhìn gì. Cậu chỉ vách. Cô cũng ngồi dậy nhìn, cười rất khẽ để khỏi đánh thức ông Đôn. Một lát sau hai người cùng trở về phần việc của mình, trên đá mấy cánh khác lại mở, sáng nhỏ trong vùng đèn không tới.
Sáng hôm sau, cả đoạn đất trước lán có một lớp trắng mỏng. Hạt Dẻ thở thành vệt hơi, con Lốm cọ đầu vào bao cỏ rồi bị Thục kéo ra khỏi dây mái. Vũ xỏ giày, thấy chỗ gót cứng hơn hôm qua, vươn chân ra rồi thu lại. Cậu đã đi thử ở trấn, nhưng hôm nay da giày gặp một thứ lạnh khác. Yên nhìn thấy, hỏi cậu có cần đổi lót ngay không. Cậu đáp sẽ nói trước khi đau, không chờ tới giữa dốc.
Quân trở về gần trưa mới nhấc cờ. Cửa mở muộn hơn mọi người mong, chỉ cho từng nhóm qua với người dẫn ở đầu. Tuyết đã dọn phần đi được, phía ngoài vẫn có chỗ rỗng dưới lớp trắng. Người xe kia đứng dậy nhanh, tới lúc được hỏi đồ đã buộc và người đã ăn chưa lại phải quay vào. Đội Thành dỡ mái, gói đủ vật mượn, không để vải và cọc thành việc thừa người giữ cửa phải dọn sau.
Nhuận đỡ cha lên bậc xe. Ông Đôn tự chọn ngồi phía được nhìn ra đường, tay không còn nắm chìa trong túi. Vũ tới chỗ giữ sau, Yên đi lên đầu theo người dẫn, nghe Quân nhắc khoảng giữa hai xe không được tự rút ngắn. Cậu đáp đủ câu, bước qua vạch đá ở cửa. Tuyết đầu tiên dưới giày phát một tiếng rất nhỏ. Phía sau là căn lán họ đã đợi được một đêm; phía trước, hai vệt bánh hẹp vừa lộ khỏi lớp trắng vòng theo vách rồi mất vào sương.
Đôi giày không vừa
Quyển III — Mùa tuyết ở Cửu Khê