Lời mời của Bùi Tấn
Quyển II — Đường kiếm qua chợ
Người tới mời Lâm Vũ không mặc dây đỏ của cửa nam. Đó là một người đánh xe quen Thành, ghé Hai Mái lúc cậu đang ăn sáng, hỏi chiều có rảnh sang trạm đường gặp Bùi Tấn không. Vũ đặt đũa xuống. Cậu đã hình dung một cuộc gặp ấy nhiều lần từ hôm chiếc xe bà Đắc gãy bánh, vậy mà tới lúc được hỏi, câu đầu bật ra chỉ là trạm ở xa bao nhiêu.
Thành biết nơi, chỉ cậu đường đi, không khuyên phải nhận hay tránh. Vũ còn ba ngày ở Vọng Bằng theo kỳ nghỉ việc trường đã nhận cho chuyến này. Cậu hỏi tới đó về có kịp giúp coi hàng cuối buổi không; ông bảo đã có người, đừng hẹn để tự thêm một lý do đứng dậy giữa chừng. Nói xong ông đưa cậu lá thư Quý mới trả, để cậu mang theo những khoản đã biết thay vì chỉ mang một cơn giận cũ.
Trạm nằm ngoài phố gạch, có sân dài cho bốn xe đỗ nhưng lúc ấy chỉ còn một xe chờ thay càng. Hai bên lối vào đặt linh đăng thấp trong hốc đá. Ánh không sáng bằng đèn quán, xanh nhạt giữa ban ngày. Một người thợ đang nhấc nắp lau lớp ẩm bám bên trong, mặt cau vì phải lấy cả con ốc nhỏ vừa rơi xuống cỏ. Vũ đợi anh ta chỉ chỗ ngồi rồi mới vào, tránh giẫm lên những tấm vải đã tháo khỏi đèn.
Tấn ngồi cạnh bàn ăn với một người giữ đường tay đang bó. Ông gắp hết phần rau thơm sang bát mình, nghe anh ta kể chuyện vợ mang nhầm áo mỏng tới. Trông thấy Vũ, ông kéo ghế, bảo đợi mình ăn nốt, nước ở góc bàn còn nóng. Cậu ngồi đối diện, nhận ra giọng nói đã nghe ở Dốc Lúa vẫn vậy, không lạnh đi để vừa với những việc người khác làm dưới tên ông.
“Tôi nghe cậu trở lại chợ, có xuống sân đấu,” Tấn nói khi cất bát. “Tưởng còn phải đợi vài chuyến nữa mới gặp.”
Vũ nhận mình thua hai một. Tấn gật, không lấy phần thua làm giá cho lời mời. Ông hỏi tay có sao không, nghe cậu đáp không mới chuyển sang chuyện xe bà Đắc. Ông nói người ném gậy bị ngừng việc đi chuyến, Hoạt không còn thu ở ba ngõ; hàng và xe đã trả theo các lần Quý biết. Vũ đặt thư xuống, bảo phần đó cậu đã nhận tin, còn Bửu phải nghỉ một quãng dù hàng có thể mua lại.
Tấn đáp biết. Ông đã tới gặp bà Đắc, không được mời ăn bánh. Câu nói không có tiếng cười theo sau. Ông nhận mình đã cho nhóm dưới mở cách góp theo vùng, nghĩ gom đủ phiên thì ngõ nào cũng được giữ. Hoạt dùng việc hàng chuyển kho làm cớ giữ lại đã trái lời tối trước; nhưng nếu không có cách tính ông đưa, anh ta cũng không có danh sách ấy trong tay.
Vũ nhìn ông. Cậu chờ một lời chối, lại gặp một phần nhận rõ đến mức chưa biết đặt cơn giận của mình ở đâu. Tấn không bảo vì đã nhận nên cậu phải bỏ qua. Ông dẫn cậu ra sân, chỉ chiếc xe đang sửa: tuần trước nhóm giữ được nó khỏi ba kẻ chặn ở đoạn Cửa Vạc, một người của ông bị đánh gãy tay. Chủ xe đã trả đủ chuyến, vẫn không đủ tiền một phiên canh liên tục qua cả mùa.
“Tôi mở một ngõ trống, kẻ cầm dao đi ngõ ấy,” ông nói. “Đợi tới lúc có xe mới gọi người, người ở đâu tới kịp?”
Vũ không đáp ngay. Ngoài đường, hai đứa trẻ kéo một con diều hình chim giấy chạy qua dải nắng. Nó mắc vào ngọn tre thấp, đứa nhỏ muốn giật, đứa lớn giữ dây. Tấn nhìn sang nhưng không dùng khí đưa diều xuống. Người coi sân lấy cây sào, hỏi chúng buộc nút ở đâu, mất một lát mới gỡ được. Ông chờ cậu xem xong rồi mới hỏi có đi cùng một lượt kiểm ngắn không.
Họ đi bộ tới đoạn đường vòng sau vườn dâu. Tấn chỉ những chỗ linh đăng được đặt thấp để xe đêm thấy rãnh, những góc cần người đứng vì ánh đèn không nhìn hộ sau vách. Ông mang theo một bình nước nhỏ, dừng cho người canh uống trước khi nói chuyện. Vũ thấy một ca tới thay muộn vì phải đưa con về; người cũ càu nhàu, rồi cả hai cùng kiểm đầu khóa đường.
Một cành dâu gãy treo trên mép mái trạm phụ. Tấn không đứng dưới giật xuống. Ông bảo mọi người tránh, để người có sào đỡ trước, sau đó mới dùng một nhịp lực ngắn bẻ phần đã nứt. Cành rơi vào chỗ trống, đất bắn lên gấu áo. Vũ nhìn phần cây vừa còn treo trên đầu khách, nhớ con trư ở Dốc Lúa. Nếu đêm nay phải đưa một xe qua chỗ ấy, chính cậu cũng muốn có người như Tấn đứng trước đoạn tối.
Tới chỗ đất cao có căn nhà hai gian, Tấn mở cửa. Bên trong khô, có giường, giá treo áo và một cửa sổ nhìn ra đường. Phần bếp dùng chung với hai người khác ở trạm bên cạnh. Ông nói căn ấy dành cho người nhận giữ đoạn này, chưa phải quà của riêng Vũ; nếu cậu không nhận sẽ có người khác tới. Cậu đứng ở cửa, nghĩ tới chỗ nằm trên núi và những đêm mưa phải hong cả bọc áo cạnh đèn.
Cậu đẩy nhẹ cánh cửa sổ. Chốt chạy êm, bên dưới có một rãnh thoát nước làm rất khéo. Vũ đã định hỏi Sơn nếu tự đóng một chiếc như thế thì tốn bao nhiêu, rồi chợt nhớ đây còn chưa phải nơi mình ở. Cậu đặt tay xuống. Qua tường có tiếng dao băm trên thớt, một mùi hành nóng bay sang, giống thứ mùi khiến người đi đường nhận ra đã tới giờ về mà không cần nhìn trời.
Lời mời lần này khác tờ đăng ký chờ chuyến cũ. Tấn cần Vũ nhận việc dài hạn, được trả đều theo tháng, ngày không có xe vẫn có công đứng tuyến. Có phần tiền riêng cho việc giữ và sửa vũ khí, có bữa ăn ở trạm, có lịch nghỉ báo trước. Nếu nhận đủ một mùa, cậu có thể để dành hơn nhiều tháng chỉ chọn chuyến nhỏ. Ông nói từng phần trong lúc mở cửa bếp, không đẩy cả căn nhà qua bàn như một lá bài cần thắng ngay.
Vũ hỏi còn buổi học trên Thanh Vân. Tấn đáp phải thưa trường trước, những ngày học sẽ tính trong lịch vắng, không thể vừa đứng tên nhận phiên vừa lên núi bất cứ khi nào muốn. Ông có thể dành vài buổi mỗi tháng cho cậu luyện, đưa người đủ nghề tới xem. Nhưng đó là việc của trạm, không thành lời thay Mạc trưởng lão nhận cậu đã xong phần học. Thanh Phong cũng cần nói với kho, đồ mượn của trường không tự theo một lời nhận công mới.
Điều kiện còn lại tới sau cùng. Người đứng tuyến không được tự nhận chuyến ngoài phần Tấn điều phối trong những ngày đã giữ phiên, cũng không đưa khách đi vòng nơi đang tranh phí để khỏi bị coi chính người của trạm phá việc chung. Ngoài ngày phiên vẫn cần báo trước những chuyến có thể đụng tới các nhóm ông đã thuê. Vũ nghe, hỏi nếu khách không muốn đi tuyến ấy thì có được nhận riêng một ngày nghỉ không.
Tấn đáp có thể hỏi để đổi, không thể tự hứa trước. Nếu ai cũng có cửa riêng lúc giá không vừa, phần người ngồi chờ sẽ lại thành công bỏ. Ông không cấm Vũ đi thăm mẹ, nhưng việc chở người khác qua một lối chưa góp là việc của cả mạng. Cậu nhìn qua cửa sổ. Con đường phẳng, mái nhà khô và bữa ăn đều đều như đã ở rất gần; ở phía xa Yên vẫn nhận những khách không bao giờ hỏi Tấn trước lúc gọi cô.
Vũ hỏi tới các nhà không đi đường vẫn bị ghi tên. Tấn nói ở ba ngõ sẽ chờ cách tính lại, những nơi đã nhận góp vẫn làm theo mùa. Ông muốn tới đâu cũng có người nói được phải tìm ai khi có chuyện. Vũ bảo có người muốn tìm được người giữ đường, chưa muốn trao cho người ấy quyền tính cả bếp nhà mình. Tấn nhìn cậu, đáp ông đã nghe câu tương tự từ bà Đắc; nghe không khó, tìm công đều cho người canh mới khó.
Họ không có một câu làm bên kia im. Vũ đi dọc căn phòng, ngón tay chạm giá gỗ nhẵn ở cạnh giường. Cậu tưởng tượng mua một thanh kiếm thật vừa tay, trả đồ kho đúng lúc, gửi mẹ một phần tiền không phải chờ hết mùa mới có. Mẹ chưa từng bảo cậu cần làm thế. Chính cậu muốn, và sự muốn ấy khiến lời từ chối dễ nghĩ hơn lúc còn nằm trên giấy bỗng nặng lên.
Tấn để cậu xem một mình, ra ngoài giúp người coi sân buộc lại con diều. Cậu nghe ông hỏi đứa lớn có muốn dời nút cho chim khỏi chúi không. Tiếng cười trẻ nhỏ lọt qua cửa, bình thường tới mức Vũ giận cả ý nghĩ cứ muốn người gây ra việc xấu phải nói một giọng khác. Cậu bước ra, bảo chưa thể nhận hôm nay. Ông gật, không tỏ vẻ như cậu vừa phụ một bữa cơm.
“Một tuần nữa tôi mới cần biết,” Tấn nói. “Nếu nhận, ta cùng lên nói với trường. Nếu không, cậu vẫn có thể nhận chuyến riêng khi bên tôi cần người. Chỉ đừng hứa giữ một lối rồi lặng lẽ mở lối khác trong chính ca ấy.”
Vũ nhận thời hạn. Ông đưa một bản điều kiện ngắn để cậu mang về, kèm mức công và tên người đang nhận cùng vị trí ở tuyến khác, nếu muốn hỏi việc ăn ở. Cậu không nhận tiền trước, không nhận chìa khóa. Căn phòng được khóa lại ngay trước mặt, chìa trở về thắt lưng người coi sân. Điều đó làm cậu hụt một chút, dù chính cậu vừa nói chưa.
Lúc rời trạm, Vũ gặp người bó tay đã ăn cùng Tấn. Anh ta hỏi căn nhà có hở mái không, vì mùa trước nước tạt vào chỗ giường mình. Vũ đáp có vẻ khô. Người ấy cười, nói những ngày xe thưa vẫn có cơm là điều đáng quý, vợ anh ta đỡ phải nhận thêm việc đêm. Rồi anh nhờ cậu cầm hộ một góc áo để tự buộc dây bằng tay lành. Vũ giữ, không nói mình đã tìm được hay chưa tìm được câu trả lời cho cả tuyến.
Yên đang ngồi ở cửa sau Hai Mái khi cậu về, vá túi tên bằng sợi dây mới. Cô nhìn bản giấy lộ khỏi áo, hỏi có phải lời mời làm đều không. Vũ gật, kể căn nhà, tiền tháng, lịch học và những chuyến phải hỏi. Cô nghe hết, đưa kim qua mũi cuối rồi mới đặt túi xuống. Sáng mai có khách nhờ cô đi đường bờ ngoài, nơi người ta không muốn nhận góp; nếu cậu chưa có phiên nào, cô đang cần thêm người.
Vũ nhìn hai tay. Cậu chưa ký gì với Tấn, ngày mai cũng trống trước chuyến về đã hẹn. Cậu hỏi khách là ai, hàng gì, đường đã xem chưa. Yên kể, bảo phải nói rõ phần phí còn cãi trước khi nhận, không nhờ cậu đi để chứng mình chống ai. Cậu ngồi xuống bên cô, đặt lời mời dài hạn cạnh bản đường ngắn. Từ bếp, bà Chẩm gọi cơm; cả hai đứng lên, còn căn nhà khô ngoài trạm theo cậu tới tận lúc ngồi vào mâm.
Chuyến hàng đi đường khác
Quyển II — Đường kiếm qua chợ