Người già bên cối đá
Quyển II — Đường kiếm qua chợ
Qua mùa cưới của Sơn, rồi qua những buổi rét phải hong vỏ kiếm ở hiên, Lâm Vũ mới trở lại những chuyến đi xa hơn một ngày. Bắp chân trái đã hết kéo khi xoay. Cậu còn giữ hàng gạch thấp Lê Khanh bắt bước lúc dưỡng chân; giờ mỗi sáng đi qua nó không còn vì sợ đau, chỉ để biết bàn chân mình đã tỉnh hay đầu óc còn nằm trên gối.
Đám cưới có hai lượt bàn như Liên muốn. Hạo bê ghế, Vũ bê bát, cả hai cuối cùng đều bị đuổi khỏi bếp vì đứng chắn chỗ người nấu. Sơn quên mất câu mời đã tập, nói một lời vụng về rồi cười. Liên không sửa hộ, chỉ đưa anh chiếc chén đầu. Từ hôm ấy họ ở căn nhà nhỏ phía đông dốc, buổi sáng Sơn lên nhận việc, chiều về sửa đồ cạnh cửa tiệm cô may.
Tin Vọng Bằng tới trong hai lá thư của Quý. Tiền gạo, bánh, hũ men và phần sửa xe được trả qua hai tháng, không cùng một lượt. Bửu đã làm lại việc nhẹ rồi trở về coi kho; cậu gửi lời khoe con dao dùng được, cán đã thay. Hoạt mất việc thu ở ba ngõ, còn chuyện tính phí theo nhà tạm ngừng ở đó. Những tuyến khác vẫn có người cãi. Quý nói rõ phần mình biết, không gói cả vùng thành một việc đã khép.
Vũ đọc thư bên kho, hôm tới hạn ba tháng của Thanh Phong. Lần kiểm thêm sau chuyến về không đổi lịch ấy. Kiếm được nhận lại ngay hôm sau buổi soi cạnh, từ đó cậu dùng đều, không còn chờ một món đồ hợp hơn tới làm tay mình hết vụng. Lưỡi có những vệt nhỏ được ghi đúng lúc, còn lớp quấn Uyển thay vẫn tháo ra xem được. Cậu trả công chăm kho từ tiền những chuyến gần, tiền trong túi lớn lên chậm.
Đầu xuân, Vũ chạm được mức Luyện Khí năm sau nhiều tháng tập và hai lần hụt ở chính đoạn dẫn khí cuối. Lần đầu cậu nín thở để giữ, tới tối mệt rã; lần sau nhận ra chân mình tự khóa cứng mỗi khi muốn ép thêm. Mạc chỉ cho cậu đổi nhịp, không ngồi vận lực thay. Tới buổi làm được, cậu vẫn phải nghỉ rồi mới đi gánh đồ. Hạo nhìn sắc mặt, bảo nếu muốn mừng thì ăn, đừng ngồi chờ khí mới nấu cơm hộ.
Việc đầu xuân của cậu là đưa một cái vành sắt tới nhà xay ở Bạch Thạch, cách trấn nửa ngày. Uyển sửa vành theo mẫu người chủ gửi, thuê Vũ mang tới và đem số đo phần đỡ cối về. Cậu nhận đường đi, một bữa trưa và công riêng. Trời sáng, dốc còn ẩm, tiếng nước qua guồng nghe từ rất xa. Không có dấu chân lạ hay ánh kiếm chờ sau rặng tre.
Người chủ nhà xay tên Tề đang cãi nhau với một ông già về vị trí đặt chiếc cối cũ. Đáy cối nứt, phải đưa khỏi nền để người thợ xem. Tề muốn kéo qua cửa hông cho nhanh. Ông già chỉ bậc đá, bảo đẩy tới đó thì cối sẽ tự chọn đường xuống chân người. Cả hai nói càng lúc càng to, tới khi con chó dưới bàn ngẩng đầu sủa, Tề mới nhớ mình có khách.
Vũ giao vành, nghe Tề giới thiệu ông già tên Đinh Tước. Cậu đã gặp tên ấy trên một tờ bảng kiếm cũ ở quán, nhưng người trước mặt đang mặc áo bông vá hai túi khác màu. Ông cầm một chiếc nêm, dùng nó cạy bùn khỏi dép trước khi bước vào nhà. Thấy Vũ nhìn, Tước hỏi cậu định lấy số đo hay định đứng đo tuổi ông. Tề cười, bảo cậu mang kiếm thì hẳn đã nghe chuyện.
Vũ nhận có nghe tên, chưa nghe rõ chuyện nào là thật. Tước nhìn cậu lâu hơn một chút, rồi chỉ cái vành sắt. Ông muốn thử độ khít trước khi uống trà. Uyển đã để một khoảng hở rất nhỏ cho nêm, Tề cứ tưởng làm sai. Vũ đưa mẫu, giải thích đúng lời cô dặn, không thêm rằng thợ rèn trên núi chắc không thể lầm. Tước kê vào, xoay thử, bảo được; cái vành nằm yên trên mép gỗ.
Tề nhờ Vũ giữ hộ một đầu dây lúc chuyển cối. Cậu chưa nhận ngay, hỏi lối nào và bao nhiêu người cùng làm. Tước nhấc đầu dây của mình lên, đáp năm người; cậu giữ một chỗ, đừng chạy sang phía ông khi nghe sức nặng dịch. Hai người còn lại là anh em thợ xay đang trở về từ bờ guồng. Họ trải ván, kê con lăn, đưa dây qua trục ngắn, chuẩn bị lâu hơn quãng đường cần kéo.
Vũ đứng ở phía bằng, giữ cho dây không tuột khỏi chỗ đã đánh. Tề hô nhấc, cậu dồn khí vào chân theo thói quen, định ghì chắc một lần. Đá chỉ nhích một chút mà cả người cậu đã gồng. Tước bảo dừng. Ông không hỏi Luyện Khí mấy, chỉ đẩy một viên gỗ tới dưới gót Vũ: chân sau cậu đang đứng trên đầu ván có thể trượt, gồng mạnh thêm chỉ làm người ngã xa hơn.
Họ kê lại, bắt đầu lượt nữa. Vũ nghe tiếng dây căng, để sức nặng tới đều rồi bước lùi một khoảng ngắn. Chiếc cối nặng không giống đối thủ: nó chẳng mắc lừa mũi kiếm, cũng chẳng thôi rơi vì mình vừa tìm được một khe hở. Khi con lăn đi khỏi vị trí, một người phải cúi đặt lại, người khác giữ. Tước đứng chỗ khúc quanh, nói ít, mỗi lần nói vừa đủ cho người gần nghe.
Tới bậc cửa hông, họ dừng hẳn. Tề nhìn lối vòng dài hơn, vẫn tiếc. Ông anh thợ xay đưa một hòn đá con xuống thử; nó lăn qua bậc rồi bật sang đúng chỗ chân người phải đứng. Tề thở ra, không nhắc chuyện đi nhanh nữa. Vũ chuyển sang đầu dây khác. Trong ngực khí vẫn còn, nhưng bàn tay đã nóng vì kéo; thêm một tầng không làm sợi dây bớt thô.
Đến chỗ xoay, chính Tước đặt con lăn lệch. Người em thợ xay gọi dừng; ông vừa quỳ xuống đã bị anh ta kéo vai áo, nhắc nền sát guồng vừa thay, đứng ở đó khó chống dậy. Tước nhìn lại, chống một tay lên ván để đứng, không giấu cái nhăn mặt. Ông nhận con lăn ngắn hơn mình nhớ, đổi nó ra ngoài rồi nhường chỗ cho người đang làm hằng ngày.
Vũ giữ nguyên đầu dây, muốn bước tới nhưng nhớ lời dặn từ trước. Khi chiếc cối nhích được qua, ông thợ trẻ giơ ngón cái lên với cậu, như thể việc không chạy khỏi chỗ cũng đáng để báo đã thấy. Tước lau trán, nhờ anh ta gọi sớm như vừa rồi nếu lát nữa ông lại cố quỳ ở chỗ không nên. Lời nói bình thường, không khiến cả sân phải im để giữ thể diện cho tên trên bảng kiếm cũ.
Cối được đặt trên nền phẳng gần guồng. Tước tới từng miếng kê, gõ thử rồi mới buông tay. Ông ngồi xuống ghế thấp, xoa đầu gối phải. Tề bưng trà ra, gọi ông là người từng đứng giữa cả sân kiếm mà không cần tránh ai. Tước cười, bảo cối đá hôm nay không biết đọc bảng cũ. Vũ cầm bát, nhìn phần đáy nứt mở như một đường chỉ đen. Cậu thấy ông không giấu cái mệt sau câu đùa.
Bữa trưa có canh rau và bánh bột vừa hấp. Tước ăn chậm, gắp hết mấy miếng gừng Tề bỏ vào bát mình sang đĩa. Tề lại gắp trở lại. Hai người cãi về gừng như chưa từng cùng kéo một tảng đá nặng, khiến Vũ phải nhìn xuống bát để khỏi cười. Ông già liếc thấy, bảo thích thì cười, đừng để cơm nguội vì giữ lễ với một người đang thua đĩa gừng.
Ăn xong, Vũ xin đo chỗ đỡ cối. Tước cầm đầu dây đo, chỉ những mặt đã mòn để đừng lấy một con số đẹp từ phần chưa chịu lực. Họ đo ba lần, cậu viết ngay trên giấy Uyển gửi. Tới lần cuối, Tước hỏi cậu đã từng đi Vọng Bằng chưa. Vũ nhận, kể ngắn vụ chiếc xe bị giữ. Ông biết chuyện qua người trong chợ, chưa biết người mang kiếm đứng sau xe là cậu.
Vũ hỏi Tước có quen Bùi Tấn không. Ông đáp quen, từng đi chung một mùa đường núi từ nhiều năm trước, hồi Tấn còn nhận công theo chuyến. Ông không hỏi cậu có muốn chống Tấn hay theo Tấn. Ông hỏi có ai trong xe chết không. Vũ nói không, nhưng mất hàng, người học việc bị thương. Tước gật, im một lúc, rồi hỏi cậu có ngủ lại được chưa.
Câu hỏi khiến Vũ bối rối hơn chuyện thắng thua. Cậu đã ngủ khá hơn, chỉ có vài hôm mưa to vẫn tỉnh vì tiếng gậy trong mơ. Tước nói hồi còn đi đường, ông cũng từng nghe lại một tiếng gỗ dù chiếc xe đã dọn khỏi lối từ lâu. Ông không kể mình vượt qua bằng ý chí ra sao. Ông bảo nếu lại mất ngủ nhiều, cứ tìm người giúp xem, không cần chờ một trận thắng mới cho phép mình nghỉ.
Buổi chiều, guồng quay trở lại, nước chảy qua máng thành một màn mỏng. Một cậu thợ trẻ hỏi Tước có thể cho xem một đường kiếm không. Tước chỉ Vũ, bảo hôm nay có người mang kiếm đấy. Vũ chưa kịp hiểu ông đùa, cậu thợ đã sáng mắt. Cậu đành đặt bát xuống, xin một cây gậy thẳng và khoảng đất khô, không rút Thanh Phong trước những người đang đi qua máng nước.
Cậu làm một lượt ba bước căn bản, chậm và ngắn. Cậu thợ thất vọng vì không có tiếng gió. Tước bảo nếu muốn gió thì đứng trước guồng, rồi hỏi Vũ lúc chuyển bước thứ hai đang nhìn đâu. Vũ chỉ phía trước. Ông nhặt cái nắp bát đặt xuống cạnh chân cậu. Tới lượt sau, Vũ biết có nắp nên né, nhịp vai hỏng ngay. Cậu đứng lại, bỗng nhớ Sinh trên sàn gỗ ướt.
Tước không cho một bài bí truyền. Ông bảo cậu có thể dời nắp rồi tập, cũng có thể đổi cả khoảng đứng để giữ được hướng nhìn. Nhưng nếu định bước qua thì phải nhìn nó đủ sớm, đừng chỉ ra lệnh bàn chân nhớ giùm. Vũ thử lại chậm hơn, mắt thôi ghim vào một điểm xa. Cậu làm được hai lượt, lượt ba lại nghiêng vai. Tước nhận, không khen như thể chỉ cần hiểu câu nói là xong.
Khi Vũ chuẩn bị về, một người đưa thư từ chợ tới, mang thiệp mời Tước đứng tên cho buổi mở sân mới ở Vọng Bằng. Bên trong đã in sẵn chữ rất lớn, chỉ đợi ông gật. Tề cầm nghiêng, đọc tên La Vấn trong phần khách dạy. Tước thôi cười. Ông đặt thiệp lên bàn khô, hỏi người mang thư có đợi được tới sáng không; tối nay ông chưa trả lời.
Vũ cất bản đo, không hỏi vì sao chỉ một cái tên làm bữa chiều đổi khác. Tước tiễn cậu tới đầu dốc, nhắc đường về có đoạn rêu ở đá thứ ba sau khúc tre. Cậu cảm ơn, hỏi mai ông còn ở đây không. Ông nói còn, cối chưa xem xong, thiệp cũng chưa trả. Vũ xuống dốc, lần này thấy viên đá phủ rêu trước khi chân mình bước tới, còn sau lưng guồng nước vẫn quay, không đổi nhịp vì một người vừa gặp tên cũ trên giấy mới.
Chén trà chưa uống
Quyển II — Đường kiếm qua chợ