Cánh tay của thợ đóng xe
Quyển III — Mùa tuyết ở Cửu Khê
Ba tuần sau bữa Lãm tới xem trục, Vũ mới giữ lại được cây gỗ đủ một lượt ngắn mà không tê hai đầu ngón. Người khám cho cậu tăng việc từng ít, dừng nếu đau trở lại. Vai còn mỏi cuối buổi, cậu chưa nhận đường xa. Những công mang đồ nhẹ, đọc hộ thư và phụ chỗ bếp trả được một phần kỳ nợ đầu. Cậu đem đủ bốn lượng tới Thạc, nhận dòng đã trả dưới tám lượng trước, phần mười hai lượng còn đó trên ba kỳ sau.
La Vấn đã hết đợt dạy, trở về lo sân Vọng Bằng. Ông để giờ ôn với người dạy thường tại Cửu Khê và ngày đầu xuân sẽ trở lại bàn đợt kế với hội thợ. Cát Dương vẫn tới sân, ca kho chuyển muộn hơn nên thường chỉ ăn vội trước buổi. Cậu ấy đưa Vũ bài gỗ đã chép, khoe vai áo mới may rộng vừa, quay một lượt đụng ngay cọc. Hai người cười, ngừng trước khi niềm vui gặp lại biến thành cuộc thử sức chưa được phép.
Lãm thì chưa bỏ vải ở tay trái. Vết thương do bị một cán móc đập khi anh kéo lại bó gỗ khỏi bãi giữ, đã khép mặt nhưng cổ tay còn yếu. Anh nói ngay lần đầu ngồi kể hết, không đợi ai hỏi mới nhận mình cũng đã kéo. Người thu bãi đòi tiền đường cả mùa, anh chỉ muốn đưa hai bộ vành đã làm cho khách qua một chuyến. Cả bó bị giữ, người phụ kéo ngược, anh chen vào; một động tác thành cuộc giằng giữa mấy người.
Người coi đơn đã nhận, còn cần giấy đặt gỗ và lời bên bãi. Mỗi ngày chờ, chỗ làm của Lãm mất một phần vật liệu, khách chưa có xe thì chậm chuyến, tiền trả thợ vẫn đến ngày. Anh không muốn người quen Vũ tới đập bãi. Anh muốn có người đi cùng lúc đối hàng, nhìn đúng mình được nhận lại thứ gì và có thể nói đủ câu khi người phía trong bảo đợi. Phần công ấy anh trả được, không có tiền nuôi một cuộc đánh dài.
Thành còn tránh xe xóc, giới thiệu Kỳ. Chị nhận nửa ngày, Vũ nhận chép và làm chứng những gì sẽ thấy, không ký thay chuyện chưa có mặt. Họ tới bãi theo lịch người coi đơn gửi. Cánh cổng sửa mới, phía trong có mái che hàng thật, một xe vừa gãy càng đang được người bãi giúp dỡ xuống. Lãm chỉ hai bó dưới mái. Đó là vành xe đã uốn, không phải củi rời muốn đổi loại khác cũng được.
Chu Dận ra gặp, người tầm ba mươi lăm, Luyện Khí bảy, áo ngoài sạch hơn hai người đang đỡ xe. Anh ta coi lượt thu, không nhận mình sở hữu cả con đường. Bãi được nhóm Bùi Tấn nhận giữ và bỏ tiền làm lại hai đoạn hỏng; phần thu theo mùa được đưa ra sau đó để nuôi ca canh. Anh ta chỉ lối có vết vá mới, kể hai vụ lấy lại hàng trong tháng, hỏi nếu mỗi người chỉ trả một chuyến thì ai chịu đủ những đêm không có xe qua.
Lãm bảo anh có thể mua lượt nếu được báo từ đầu. Khách nhận giá vành trước khi bãi đổi cách thu, bó này tới cửa mới bị gắn với tiền mùa. Chu Dận đưa tờ đặt ở trạm phía ngoài, nói đã treo. Lãm chưa đi qua trạm ấy vì dùng đường sau xưởng. Người coi đơn đọc ngày, nhận nó có thật, rồi hỏi việc treo ở một nơi có đủ để giữ hàng của người đi từ lối khác không. Câu ấy chưa có lời đáp trong tờ thu.
Vũ chép vị trí hai lối trên một mặt giấy. Chu Dận nhíu mày, bảo cậu cứ chép lời nói, đừng vẽ khiến người đọc tưởng đường phụ đã được nhận mở. Cậu hỏi lối sau xưởng có bị cấm trước hôm ấy không. Anh ta nói không, nhưng xe dùng tới phần đã sửa thì phải theo cùng cách tính. Kỳ nhờ chỉ từ đâu đổi điều kiện, để người bán hàng biết trước chỗ nào còn quay lại được thay vì đã vào trong mới được báo là phải mua cả mùa.
Trong mái, một người thợ già nhấc bó vành cho họ xem dấu của Lãm. Một vòng ngoài bị nứt từ vết khô trước, Lãm nhận đó là phần mình đã đánh dấu chờ thay, không đòi bãi trả một bộ lành cả. Một vòng khác có dấu móc mới. Người phụ bãi nhận lúc kéo vào đã làm sứt, xin người coi đơn ghi riêng. Chu Dận quay nhìn anh ta, người ấy vẫn giữ đầu vành, không nói tiếp mà cũng không rút lại.
Họ thống nhất trước phần không tranh: cho Lãm lấy dụng cụ nhỏ và thanh kê có tên xưởng, chưa giao bó vành tới khi người có quyền chốt cách thu tới. Anh nhận dụng cụ, cất vào túi. Vũ tưởng thế là đi về, thấy anh còn nhìn hai bó, rồi đứng lại hỏi có thể để thợ tới hong không. Tuyết tan ngoài mép mái đang nhỏ vào một đầu gỗ. Được lời đồng ý, anh nhờ xoay chỗ ngay, không để việc đang tranh thành lý do mặc đồ hỏng thêm.
Một chiếc đinh ở thanh kê mắc áo người giữ bãi. Vũ cúi lấy kìm, tay phải bỗng nhói vì xoay quá nhanh. Cậu đổi tay, nhờ người đứng yên, gỡ xong đặt kìm xuống thay vì thử thêm lần để chứng mình đã khỏe. Kỳ nhìn thấy, khi ra cổng bảo phần công đã nhận hôm nay là mắt và lời, không cần lấy một tay chưa ổn làm bằng chứng trung thực. Cậu xấu hổ vì chị nói trúng, nhưng cũng nhẹ vì chưa làm rơi dụng cụ lên chân ai.
Ngoài bãi có quầy bánh của một người thường bán cho ca canh. Bà nghe Lãm gọi món, hỏi lấy về cho thợ hay ăn tại chỗ. Anh mua đủ phần đã hẹn, không bỏ bữa của họ vì mình phải đi hỏi đơn. Bà nói đừng tưởng người bán bên cổng đều muốn giữ gỗ: bãi có công thì khách đông, xe đợi quá lâu cũng hết tiền mua bánh. Bà còn nợ tiền bột, chưa dám nói hộ ai cho mất chỗ ngồi, chỉ kể phần mình biết khi được hỏi.
Lãm mang bánh về, thấy hai người thợ đã lắp được bộ vành khác từ gỗ dự trữ, một người cần ứng công để về nhà có việc. Anh trả phần đã làm, tính lại ngày giao với khách, hứa muộn hơn một ngày so với lời định nói. Vũ giữ một đầu thước cho anh đo vòng. Cậu nhìn vết tay trái kéo sai góc, hiểu vì sao một người không thể chờ khỏi hẳn mới tới bãi mà cũng chưa thể vì nóng ruột làm thêm một trận giằng nữa.
Người phụ trẻ lấy ra một vòng buộc tạm bằng dây, hỏi có thể giao trước cho khách dùng trong sân không. Lãm đặt nó đứng, đẩy chậm. Vòng trông tròn lúc nằm, khi nhận sức lại méo ở đúng mối chưa khớp, lăn tới chân Vũ rồi đổ. Anh nhờ người phụ vạch lại cả lúc nằm lẫn lúc đứng, chưa cho gọi một hình đẹp trên đất là bánh đã làm xong. Cậu ta thở dài, xóa một dòng nhận công mình vừa định ghi, rồi kê thanh mới tới thử.
Vũ muốn giữ vòng giúp. Lãm chỉ cho cậu ngồi ở phía không nhận sức, chặn bằng miếng kê thay bàn tay. Tới lúc tháo, người phụ quên rút miếng ấy, đẩy mãi vòng không nhúc nhích, tưởng chốt vừa khít kỳ lạ. Cả ba nhìn nhau rồi bật cười. Lãm lấy nó ra, bảo nhớ đúng nguyên nhân để mai đừng đem kể xưởng có một kiểu làm vành mới tốt đến mức xe chẳng chịu đi. Cậu trai đỏ mặt, giấu miếng kê vào chỗ dụng cụ trước khi thử lại từ đầu.
Khách đến nhận vành mới là một phụ nữ chở dầu. Chị nghe xong, hỏi xe mình bao giờ chạy được. Chị không phản đối Lãm gửi đơn, nhưng tiền dầu mượn có kỳ trả, nếu không có xe phải thuê, phí ấy chị chưa nhận gánh một mình. Anh hẹn trả lời chiều sau, xin xem lại vật liệu thực còn bao nhiêu. Vũ không chen vào bảo chị nên thông cảm với người bị thương, ngồi ghi phần hẹn trong khi chị tự kiểm vòng đã xong.
Tối, Kỳ đem về một bản cũ của bãi do hội thợ giữ. Nó ghi phần sửa đường và mấy người góp, chưa có khoản buộc mua cả mùa cho mọi hàng. Nhưng cuối bản dẫn sang một phụ lục, bản ở đây không kèm. Lãm nhớ người trước từng làm sổ tên Hạnh, sống ở căn nhà sau đường cũ. Bà nghỉ trước khi lượt thu mới bắt đầu, chưa thể chứng mọi việc gần đây, có thể biết tờ dẫn sang đâu và ai đã cùng nhận.
Vũ hỏi căn nhà có phải lối ông Đôn ở không. Không, Lãm lấy than vẽ hai hướng, cách nhau cả dãy sườn; một nhà trong khu thành có gốc mơ, một nhà qua khe ngoài đường cũ. Cậu gạch tên Đôn khỏi dòng mình vừa đặt nhầm, không để sự quen một chuyện nhà thay thành biết mọi nhà cũ ở vùng. Kỳ muốn hỏi người đi lối ấy gần đây, đợi nền bớt trơn và có người nhận giờ trở lại mới đi.
Thành đọc bản, nhớ dấu nhóm Tấn trên bãi không lạ với những người dưới Vọng Bằng. Anh nhận gửi câu hỏi chính thức qua trạm, không dám nói cứ quen là người ta sẽ trả hàng ngay. Vũ cũng từng được Tấn mời làm, từng từ chối, có đủ lý do khiến chuyện hiện tại bị kể thành tư thù nếu cậu chỉ đưa một nửa. Cậu nhờ giữ cả lời Chu Dận về tiền canh, cả ngày treo báo và chỗ đường đã sửa trong bản gửi.
“Giữ cả cái họ nói đúng không làm phần sai bé đi,” Kỳ bảo. “Lúc hỏi, mình còn biết đang hỏi chỗ nào.”
Vũ đưa bản cho Lãm xem trước khi gửi. Anh sửa chữ xưởng trong tên mình, bảo mấy người thường gọi bằng tên cha đã mất, giấy giao gỗ thì tên anh. Một chỗ nhỏ khiến cậu phải chép lại tờ đầu. Lãm cười khi thấy cậu tiếc giấy, lấy từ ngăn ra mấy tờ đã viết một mặt để nháp. Anh làm vành tròn cả ngày, tên người vẫn bị người khác uốn thành thứ họ quen dùng.
Những ngày tiếp, cậu trở lại sân theo phần được cho. Chỉ cây gỗ nhẹ, khoảng ngắn, không dẫn khí mạnh qua cánh tay đang hồi. Một lượt đứng được, lượt sau tiếng xẻ gỗ từ xưởng bên làm vai co lại, đầu gỗ chệch khỏi vạch. Người dạy ở lại nhìn, cho ngừng, đổi sang bước không cầm. Cát Dương tới trễ, ngồi ăn chiếc bánh đã nguội, hỏi cậu muốn giữ hộ phần ghi hôm nay không. Cậu đưa, nhận mình cần, không giấu tờ sai dưới lượt khá hơn.
Kỳ mang tin lối qua khe. Tuyết ngoài đã rút, dưới bóng còn băng mỏng; một người hái củi đi trước có thể dẫn tới ngã rẽ, phần cuối Hạnh sẽ cho người nhà đón nếu thư hỏi tới kịp. Họ chưa được đáp. Lãm gấp bản xin gặp, nói đợi thêm mấy ngày vẫn cần trả công thợ trong mấy ngày ấy. Vũ tính giờ bếp đã nhận, nhận chuyến hỏi không quá một ngày, có hạn quay lại thay vì buông cả lịch vì muốn có kết quả.
Cuối buổi, Thục tới xưởng xem bộ vành đã đặt cho chuyến khác. Anh đứng với Lãm, hỏi chốt, hỏi lớp gỗ, không nhờ Vũ quyết hộ vì đã đi nhiều đường cùng. Lúc ra, anh nhắc hôm sau có người về hướng nhà Yên, nếu muốn gửi thư thì đưa trước tối. Cậu cảm ơn. Hai người vẫn có những quãng im lặng, nhưng lời nhắn giờ đi đã trở lại giữa họ, vừa đủ cho cậu bước cùng tới đầu ngõ trước khi rẽ về bếp.
Đường cũ sau thành
Quyển III — Mùa tuyết ở Cửu Khê