Con dốc có người trượt
Quyển III — Mùa tuyết ở Cửu Khê
Người bán gỗ ở Bậc Thông vẫn mở cửa, nhưng cái bảng Nhuận nhớ đã được quay vào trong để chặn gió. Vũ tìm đúng nhà vào giờ nghỉ trưa ngày đầu. Bà chủ nghe tên ông Đôn, nhận ra người từng trả thêm tiền để khỏi phải chặt gốc mơ cạnh cửa. Bà gửi lại một mẩu gỗ thử, bảo hãy cho xem chỗ mục trước khi mua cả cây xà. Cậu cất nó vào túi áo, trở về trạm lúc nồi cơm vừa được nhấc xuống.
Sáng ấy đoàn đã đi chậm hơn dự tính. Thục dừng kiểm hai lần, một lần gỡ lớp tuyết mới khỏi mép bánh, một lần đợi người trên dốc mang tin xuống. Đường còn qua được; chỗ rẽ trước kho thấp có đá rơi, chỉ nên đi từng xe. Thành nhận lời dặn, thuê chỗ ngủ ở Bậc Thông. Hai rương đồ lắp, ba kiện áo bông và sáu thanh giằng rèn đều chưa mất một sợi buộc.
Những thanh giằng dài hơn thân Lốm, bó thành hai bên, đầu bọc giẻ để khỏi quệt da. Hôm thử trong sân chúng đã qua được cọc. Người dẫn xuống kho sáng hôm sau nhìn bó sắt, bảo ở khúc ngoặt cuối phải tháo ra khiêng qua riêng. Ông từng chuyển thanh xà ở đó, biết cái hẹp không nằm trên đường thẳng. Thành hỏi làm thế mất bao lâu. Nếu đông người và không đóng băng chỗ đứng, chừng một buổi.
Kho thấp đang cần giằng để dựng mái trước đợt tuyết tới. Một buổi có thể thành một đêm ở lại ngoài phần tiền đã nhận. Thành nhìn trời, rồi nhìn Vũ. Cậu nói sẽ đứng đỡ đầu bó phía ngoài, qua chỗ quay lại buộc. Kỳ hỏi cậu đã thấy khúc ấy chưa. Chưa. Chị bảo tới nơi xem, chưa nhận lời đi như đã qua rồi. Người dẫn gật, ra trước xem nền; Thục vẫn đánh Hạt Dẻ kéo xe, Thành giữ Lốm phía sau.
Đầu dốc sáng, nắng không làm ấm được lớp đá bên trong. Vũ thấy dấu móng trên tuyết cũ, có chỗ bị lấp một nửa. Người dẫn dừng trước khúc quay, chỉ đường dưới vòng xa hơn nhưng bờ rộng. Xe đi khúc trên được nếu nhấc bớt kiện áo khỏi mép, còn Lốm phải tháo giằng. Kỳ muốn theo đường dưới. Thành tính thêm gần nửa ngày, hỏi có thể đưa xe trước, rồi bốn người cùng nhấc bó qua không.
Họ chuyển áo, cho xe qua chậm. Bánh sau lọt khúc quay, Hạt Dẻ đứng trên khoảng bằng phía trước, Thục chèn bánh rồi quay lại. Lối vừa đủ chỗ một người né bên vách. Vũ đứng ở phía đầu thanh giằng, thử nhấc, thấy trọng lượng không quá tay. Cậu bảo có thể giữ như thế để Lốm quay. Kỳ nhìn đầu sau vẫn vướng, nhắc muốn quay phải tháo cả hai. Thành đã nhìn xe qua được, lại nghe Vũ nói chắc, bèn chọn thử một lần.
Lốm bước hai bước, dừng. Đầu bó ngoài chạm đá, đầu trong ép sát khúc vách nhô. Con vật muốn lùi, Thành giữ dây ngắn vì sợ nó lùi xuống mép. Vũ nâng đầu giằng phía trước bằng cả hai tay, dẫn một luồng khí qua vai để giữ khỏi rơi. Bó sau vẫn ghì ngang, yên kéo lệch. Cậu nghe Kỳ gọi dừng, nhưng đã nhích thêm nửa bước để khỏi hụt tay.
Một tiếng cọ dài chạy sát vách. Thanh sắt bên trong đội lên lớp tuyết treo trên một hõm đá. Người dẫn quát cúi. Vũ rút tay, ép người vào tảng nhô gần mình. Tuyết trượt xuống thành một mảng trắng, không lớn đến mức lấp cả đường, đủ phủ mắt con vật và đánh ngang chân Thành. Anh ngã về phía mép, một tay còn giữ cương. Lốm hoảng lùi, móng sau trượt khỏi nền, kéo cả bó sắt và dây xuống.
Vũ thấy bàn tay Thành cào mặt đá. Cậu không kịp nhìn con ngựa. Cậu quỳ xuống, chụp cổ áo anh, tay còn lại ôm gốc cây thấp. Cây cong, đất dưới đầu gối rã ra, cánh tay cậu nóng rát vì đã dùng sức giữ sắt trước đó. Kỳ bò tới trên phần nền còn đứng được, luồn dây dưới nách Thành. Người dẫn giữ đầu dây, Thục từ khoảng bằng kéo cùng, không bỏ Hạt Dẻ đang chèn bánh để lao thêm xuống mép.
Thành được kéo lên, mặt trắng vì tuyết và vì tay trái còn co như nắm thứ gì. Cương đã tuột. Dưới lối là một khe đầy bụi cây, sâu hơn lúc nhìn từ trên. Vũ gọi Lốm, nghe một tiếng động phía dưới rồi im. Kỳ giữ vai cậu khi cậu định bước tới. Một phần mép vừa vỡ, chỉ còn tuyết bắc trên khoảng rỗng. Chị đưa cậu lùi vào trong, giọng khàn đi vì đã quát quá nhiều.
Họ dỡ kiện áo ra khỏi xe, phủ lên Thành một tấm ngoài đã mở. Thục kiểm anh có đứng được không, bàn chân xoay có đau nhói không, hỏi cả chỗ đầu đập xuống. Anh trả lời chậm, nhận đau bên sườn nhưng chưa thấy khó thở. Người dẫn biết một lối xuống khe từ trạm canh cũ, phải vòng theo sườn khác. Kỳ bảo mang xe tới chỗ chắc, báo trạm, có người cùng xuống rồi mới tìm. Vũ ngồi giữ Thành, không có câu nào để cãi.
Mất gần hai canh họ mới tới được chỗ Lốm. Hai người ở trạm mang dây, Thục theo xuống, Vũ nhận đứng giữ đầu trên theo lời phân. Con ngựa đã chết. Những thanh giằng đâm vào đất dưới khe, một bó tuột, bó kia mắc cùng yên. Thục ở dưới rất lâu. Khi ngẩng lên anh chỉ gọi cần thêm một vòng dây, không gọi cậu tới thử xem còn cách nào nữa.
Phải cắt đai mới lấy được phần sắt không mắc sâu. Thục tự làm, đưa lên từng thanh cùng bộ yên đã hỏng. Anh phủ tấm vải cũ trước khi đi khỏi khe. Vũ nhìn đôi tay anh lúc leo lên; chúng run tới mức phải nhờ Kỳ tháo nút cuối. Cậu đưa bát nước, bị anh bảo đặt xuống vì đang cần rửa đất trước. Cậu đặt, rồi đi lấy một chậu khác, làm hết phần nhỏ ấy mà không tìm lời nói cho anh dễ chịu ngay.
Kho nhận bốn thanh còn dùng được, hai thanh phải để thợ xem lại. Hai rương còn nguyên, một kiện áo ướt lớp ngoài vì lấy ra phủ người và đặt trên nền. Thành báo cả ba việc, không để người nhận ký đủ sáu thanh tốt rồi mới thưa sau. Chủ kho tức, dẫn họ nhìn mái chưa dựng, tiền người chờ và khoảng rỗng gió thổi vào. Kỳ nghe hết, giữ lại bản ghi phần đã giao, chưa gọi sự sống của Thành thành lý do để người khác phải nhận hàng thiếu.
Người coi bệnh ở trạm khám Thành trong buổi chiều. Sườn bầm, cần theo dõi, tay trái xây xát, chưa cho đi ngay sáng sau dù anh muốn. Vũ cũng phải đưa tay phải ra. Bàn tay sưng do ôm giằng và kéo áo, hai đầu ngón tê, bóp lại còn được. Cậu được quấn giữ, dặn nghỉ và quay lại nếu cảm giác đổi. Lúc đi lấy nước, cậu bước ngắn để cái thùng khỏi giật bên vai đau, phải đổi sang một chiếc nhỏ hơn mới mang nổi.
Đêm ấy Thành gọi mọi người ngồi ở góc trạm. Anh nhận đã chọn thử trong khi có đường vòng, đã giữ cương lúc đáng lẽ phải để ngựa lùi, đã lấy chuyến xe qua làm bằng chứng cho một bó hàng khác hình. Vũ nói phần mình nâng đầu trước, trả lời quá chắc khi chưa biết đầu sau, nghe dừng vẫn bước vì sợ buông sẽ bị coi là đã nói quá. Cậu nhắc câu cuối rất nhỏ, nhưng không rút lại khi thấy Thục nhìn mình.
Kỳ nhận mình đã để thử sau lời phản đối, chưa buộc đoàn dừng trước khi Thành kéo Lốm vào chỗ kẹt. Chị ngồi đầu tuyến, có trách nhiệm gọi cả việc không được làm. Người dẫn kể đúng lời đã dặn và chỗ mình đứng, không nhận thay quyết định mình không chọn. Thục chỉ hỏi ngày mai ai cùng anh tới nhận đồ còn lại. Họ trả lời, ghi phần công, tiền trạm và việc báo người có phần trong con ngựa ấy.
Lốm do Thục cùng người anh góp tiền mua, không phải vật riêng Thành có thể trả một câu rồi xong. Tiền công chuyến này không đủ mua con khác, còn mất những chuyến đã hẹn sau. Thành mở túi ứng dự phòng, trả trước công cứu người và người xuống khe; các khoản còn lại phải về thành gặp chủ hàng, người góp ngựa. Vũ đặt phần công chưa lĩnh của mình vào chỗ tính, nói sẽ cùng trả phần do mình gây ra. Thục bảo chưa biết bao nhiêu, đừng hứa một số để khỏi phải nhìn số thật.
Sáng sau tuyết ngừng. Vũ ra sau trạm, thấy cái dây Lốm vẫn còn treo lẫn dây buộc tải. Cậu cầm xuống, nhận ra đoạn được Thục bọc vải mềm chỗ tay hay nắm, có một mối vá màu khác. Hôm ở sân cậu đã nhìn nó dừng đúng chỗ đòn túi sắp chạm. Nó đã biết dừng. Cậu ngồi xuống bậc, khóc một lúc, rồi lau mặt trước khi mang dây vào hỏi Thục muốn cất đâu.
Anh nhận, cuộn không được gọn như mọi ngày. Hai người đứng cạnh nhau, chẳng có ai bảo lần sau mua con khỏe hơn sẽ hết buồn. Tới gần trưa anh mới nói hồi mua Lốm nó cắn rách tay áo người anh, bị chê tham ăn, sau lại chịu đứng chờ lâu nhất bãi. Vũ nghe, lần đầu biết cái tên không phải do đốm trên trán mà do đứa cháu chưa gọi rõ được tên cũ. Anh kể xong, xin ngồi một mình thêm một lát.
Họ ở lại hai đêm ngoài lịch. Kiện áo được hong theo cách kho cho phép, người nhận hẹn xem lại vải rồi mới chốt khoản hạ giá. Hai thanh giằng giao thợ, một sửa được, một phải đổi. Thành đỡ đau đủ để đi xe chậm về, có lời dặn mang theo. Phần hàng dùng được đã ở kho, khoản thiếu và ngày chậm đi theo họ trên giấy, không bị bỏ lại dưới khe cùng con vật không thể kéo về.
Trước lúc rời Bậc Thông, Vũ quay vào nhà gỗ. Bà chủ nghe tin, không hỏi sao giờ mới tới. Cậu xin thêm lời về mẩu thử đã ướt ngoài áo trong lúc kéo người; bà bào lại một mặt, ghi đúng phần cần đo tại nhà ông Đôn. Cậu trả công và cất riêng, biết việc nhờ nhỏ vẫn phải có lời tới nơi dù chuyện lớn đã làm mình muốn quên cả đường về. Bà đưa một bọc cơm cho người đánh xe, không trừ nó vào tiền nào.
Thục tự cầm Hạt Dẻ qua khúc ngoặt theo đường dưới. Mất thêm gần nửa ngày, có chỗ cả nhóm phải dỡ xuống khiêng lại. Vũ dùng vai lành giữ bọc áo ướt của Thành, nghe tiếng bánh chậm ở sau. Không có Lốm đi giữa Thành và cậu. Khoảng trống ấy không làm đoàn gọn hơn; cứ tới chỗ dừng, Thục lại quay đầu một lần rồi mới nhớ không còn ai cần tháo túi bên sườn.
Chiều về Cửu Khê, Vĩnh mở cửa sân, nhìn thấy người thiếu ngựa trước khi nghe lời báo. Tước đưa ghế thấp cho Thành, đón bọc áo riêng hong chưa khô hẳn của anh. Vũ đặt kiếm và đồ mình cạnh chỗ ngủ, trở ra cùng mọi người kể lại. Qua khe bếp, cậu thấy hơi nước đọng ở mái thấp. Nồi đang sôi, có phần ăn nóng, còn Thục đứng rất lâu trước cọc chuồng trống rồi mới bước vào.
Bữa nóng dưới mái thấp
Quyển III — Mùa tuyết ở Cửu Khê