Ô cửa sổ không giống ngày xưa

Trong ảnh, bà đứng cạnh ô cửa có bóng lá bò kín vai. Một con gà ló đầu dưới ghế, dáng rất nghi ngờ người chụp. Tú chỉ con gà, hỏi nó có phải nhân vật quan trọng của bức ảnh không.

“Quan trọng nhất,” bà đáp. “Nó giành chỗ đứng của dì cháu.”

Tú cười, đem ảnh lại ô cửa hiện tại. Bà kể ảnh chụp ở chính chỗ này hồi hiên còn hẹp. Bây giờ ghế đổi màu, cây bên ngoài khác, khung cửa được sửa từ lâu. Tú muốn chụp bà một tấm giống hệt để đặt cạnh ảnh cũ trong buổi họp gia đình.

Em vẽ sơ đồ, mượn chiếc ghế thấp bà đồng ý cho dùng ở nền bằng, đặt khăn lên cho đúng màu. Con gà khó tìm hơn. Tú gấp một con bằng giấy vàng, thêm cái mào đỏ từ nhãn vở đã bóc, nhưng nó đứng không được, cứ bổ nhào như đang mổ chân ghế.

Em họ giúp gấp chân. Hai đứa loay hoay đến lúc bà hỏi đã tới lượt bà chưa. Tú xin bà đứng theo dáng cũ. Bà đứng được một chút rồi muốn ngồi, vì chỗ ấy nắng quá. Ảnh cũ bóng lá che kín, hôm nay nắng xiên thẳng vào mặt.

Tú nhìn lên cây, ước có thể xê cả tán lá. Em thử treo mấy hình lá giấy ở vị trí thấp, có người lớn giúp để không trèo hay làm vướng lối. Bóng giấy đổ lên khăn thành mấy cục đen, trông như bà vừa đội một đàn cá.

Em họ cười lăn. Tú cáu, tháo lá xuống. Em đã chuẩn bị cẩn thận, vậy mà gà không đứng, lá không giống và bà không muốn đứng lâu.

“Hồi chụp tấm kia, bà cũng ngồi ghế đợi mãi,” bà kể. “Người chụp đổi cuộn phim, con gà cứ chạy qua. Đến khi bà đứng lên phủi váy thì máy bấm.”

Tú nhìn lại dáng trong ảnh. Bàn tay bà không tạo điệu, nó đang túm một nếp váy. Điều em cố bắt chước trang trọng hóa ra là một động tác dở dang.

Em đem ghế ra phần râm bà chọn, cất sơ đồ. Bà ngồi, em họ đặt con gà giấy ở chân ghế; nó vẫn gục đầu. Tú lấy một mẩu bìa làm đế, để gà đứng lại. Rồi em hỏi bà muốn cầm gì. Bà cầm chiếc quạt đang dùng, quạt luôn cho em họ ngồi ké bên.

Tú lùi lại vừa đủ, nhờ mẹ chụp giúp để em cũng có mặt theo ý mọi người. Đúng lúc ấy, quạt thổi con gà giấy xoay một vòng. Cả ba cùng cúi nhìn, mẹ bấm máy. Trong ảnh, chỉ bà còn thấy rõ mặt, hai đứa cháu đều cúi như tìm thứ gì dưới chân.

Tú xem, bật cười vì con gà lại chiếm trung tâm. Em định chụp thêm cho đủ mặt, bà cũng đồng ý, nhưng giữ cả tấm vừa rồi. Bức sau ngay ngắn hơn, con gà bị chiếc giày che nửa đuôi.

Đến buổi họp mặt, Tú đặt ảnh cũ và hai ảnh mới cạnh nhau, ghi đúng năm và người có mặt. Dì chỉ vào con gà, kể lại chuyện bị giành chỗ. Em họ tranh nói gà giấy cũng giành phần mình, làm ai cũng phải cúi.

Bà kéo ghế tới cạnh khung ảnh. Tú cầm quạt đứng bên, một lát lại quạt cho bà. Ngoài cửa, bóng lá lay qua nền. Con gà giấy được đặt lên mép tủ, lần này có đế chắc, hiên ngang nhìn xuống cả nhà.