Nam Cực cất khí trời trong băng

Một viên nước đá trong cốc nhỏ tới mức em có thể nhìn xuyên qua. Bây giờ thử tưởng tượng một tấm băng phủ gần kín một lục địa. Bên dưới nó có núi và thung lũng; bên trong nó có cả những bong bóng khí rất lâu đời. Nam Cực mở ra một chiếc tủ lưu trữ mà ngăn kéo được làm bằng băng.

Nhiều băng mà vẫn khô

Nam Cực là một lục địa phủ băng, ở phía nam của địa cầu. Tại vùng cao nguyên bên trong, lượng nước từ trời rơi xuống ít, có thể so với những hoang mạc nóng. Vì vậy, nhìn thấy nhiều băng chưa có nghĩa nơi ấy đang nhận nhiều mưa tuyết mỗi năm. Australian Antarctic Program giới thiệu địa lý Nam Cực.

Hãy nghĩ tới một hũ đựng tiền: số tiền đang có và số tiền bỏ thêm hôm nay là hai con số khác nhau. So sánh ấy chỉ giúp nhớ câu hỏi; tấm băng không thật sự hoạt động như hũ tiền.

Tuyết có thể bay ngang

Thời tiết Nam Cực thay đổi theo nơi. Vùng ven biển và cao nguyên nội địa có nhiệt độ khác nhau. Mưa có thể xuất hiện gần bờ, nhưng phần lớn giáng thủy trên lục địa là tuyết hoặc tinh thể băng.

Không khí rất lạnh và đặc có thể chảy xuống sườn băng, tạo gió katabatic. Trong bão, tuyết bị gió cuốn làm tầm nhìn giảm mạnh. Một đoạn phim của chương trình Nam Cực Australia ghi cảnh người ở trạm Mawson phải theo dây dẫn giữa các tòa nhà sau đợt bão năm 2020. Một sợi dây bình thường lúc ấy giúp họ tìm đúng đường. Tư liệu thời tiết và phim Mawson.

Nam Cực không chỉ là màu trắng yên ắng của tấm bưu thiếp. Thời tiết cũng là một phần địa điểm mà người quan sát cần ghi.

Bong bóng giữ một chút quá khứ

Tuyết mới rơi có không khí giữa các hạt. Khi bị vùi và nén dần thành băng, một phần không khí bị giữ trong những bong bóng. Nhà khoa học khoan lấy lõi băng, một cột băng dài, để tìm hiểu khí trời khi bong bóng được khép lại.

Trong lõi còn có bụi, muối và những dấu vết khác. Nước băng cũng chứa thông tin giúp suy ra nhiệt độ quá khứ. Các nhóm dữ liệu bổ sung cho nhau; người nghiên cứu không chỉ nhìn độ trong rồi đoán tuổi. Australian Antarctic Program giải thích lõi băng.

Một bong bóng nhỏ không chứa tiếng nói của người xưa. Nó giữ một mẫu khí, để dụng cụ đo giúp trả lời câu hỏi về bầu khí quyển.

Việc thật trong phòng thí nghiệm

Tháng 6/2026, các nhà nghiên cứu Australia công bố công việc lấy khí trong băng Nam Cực khoảng 3.000 năm tuổi để phân tích. Với một phương pháp, họ làm băng chuyển thẳng thành hơi nước trong điều kiện áp suất thấp, rồi tách và đo các khí được giải phóng. Đó là công việc trong phòng thí nghiệm chuyên dụng. Tư liệu nghiên cứu khí cổ năm 2026.

Chiếc “tủ lưu trữ” ấy không có chữ viết. Con người học cách đọc nó bằng việc đo, so sánh và giữ mẫu cẩn thận.

Cùng nghĩ: Nếu làm nhãn cho một mẫu băng nghiên cứu, em muốn nhãn ghi những gì để mẫu ấy không bị nhầm với mẫu khác? Hãy thử thiết kế nhãn trên giấy.

Nguồn được đối chiếu ngày 21/10/2026. Hình ảnh tủ lưu trữ và hũ tiền là phép so sánh để hình dung.